|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu idarelerinin bütçeye konulan ödeneğin %10’unu Kamu İhale Kurulu’nun onayı olmadan aşmalarının sorunlarını ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesi, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun kullanılmasından sorumlu olanların görevlerini tanımlarken, 32’nci maddesi harcama yetkililerinin bütçe ilke ve esaslarına uygun hareket etme yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, idarelerin ihale süreçlerinde saydamlık ve rekabeti sağlama sorumluluğunu belirtmektedir.
Yapılan incelemeler, mal alımlarında %10’luk limitin aşıldığını göstermektedir. Örneğin, mal alımları için belirlenen ödenek 316.115.500 TL iken, bu ödeneğin %10’u olan 31.611.550 TL aşılmıştır. İdarenin yanıtında, yalnızca mal alımlarında limitin aşıldığı, hizmet alımları ve yapım işlerinde ise bu sınırın geçilmediği ifade edilmiştir. Ancak, yasal sınırların aşılmaması için yeterli önlemlerin alındığına dair bir açıklama yapılmamıştır. Sonuç olarak, idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ödeneklerini sürekli izlemeleri ve limit aşımına neden olabilecek durumlarda Kamu İhale Kurulu’ndan onay almaları gerekmektedir. Bu bağlamda, 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine uygun hareket edilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Alımlarda Bütçeye Konulan Ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduklarına yer verilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” kenar başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş; üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınırken; dördüncü fıkrasında, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu kuralına yer verilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde 2024 yılı için yaklaşık maliyeti 2.076.108 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarının bu usulle gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınırken; 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756,00 TL, diğer idarelerin 207.453,00 TL’sini aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının bu bent kapsamında temin edebileceği belirtilmiş; 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde ise bu Kanunun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşılamayacağı kuralına yer verilmiştir.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ (RG: 31.12.2020/31351)”in 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarının dikkate alınacağı ve mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı % 10 oranının hesaplanacağı belirtilirken; altıncı fıkrasında, idarelerin bütçelerinde; mal veya hizmet alımları için öngörülen ödenek tutarının %10’unun, Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını; yapım işleri için öngörülen ödenek tutarının %10’unun ise 22’nci maddenin (d) bendinde yer alan parasal limiti geçmesi halinde Kuruldan uygun görüş alınmasının şart olduğu kuralına yer verilmiştir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan incelemede, kurumun 2024 yılı mal, hizmet ve yapım işlerine ait ödenekler ile 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan harcama tutarları incelenmiştir.
Tablo 9: Doğrudan Temin ve Pazarlık Yöntemlerinde Limit Aşımı Durumu
| Mal Alımları (TL) | Mal Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 316.115.500,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=A*0.10) | 31.611.550,00 |
| 21 f (C) | 13.271.652,79 |
| 22 d (D) | 39.725.255,55 |
| 21 f + 22 d(C+D) | 52.996.908,34 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 21.385.358,34 |
| Hizmet Alımları (TL) | Hizmet Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 559.825.429,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=A*0.10) | 55.982.542,90 |
| 21 f (C) | 4.114.500,00 |
| 22 d (D) | 28.717.792,07 |
| 21 f + 22 d(C+D) | 32.832.292,07 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | – |
| Yapım İşleri (TL) | Yapım İşleri (TL) |
| Ödenek (A) | 172.571.314,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=A*0.10) | 17.257.131,40 |
| 21 f (C) | 0,00 |
| 22 d (D) | 0,00 |
| 21 f + 22 d(C+D) | 0,00 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | – |
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, mal alımlarında %10’luk limitin aşılmasına rağmen, Kamu İhale Kurulundan izin alınmadan harcamada bulunulduğu görülmüştür.
İdarenin cevabında, hizmet alımları ve yapım işlerine ilişkin harcamalarda Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (I) bendinde bahsedilen %10 sınırının aşılmadığı, sadece mal alımlarında bu sınırın aşıldığı ve bundan sonraki süreçte bu sınırın aşılmaması için müdürlüklerle gerekli yazışmaların yapılacağı; aşılmasının zorunlu olduğu hallerde ise Kamu İhale Kurulundan gerekli izinlerin alınacağı belirtilmekle birlikte, yasal sınırın aşılmaması için gerekli önlemlerin alındığı ifade edilmemiştir.
İdarenin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ödeneklerini sürekli takip ederek limitin aşılmasını gerektiren durumların ortaya çıkması halinde, Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alması; uygun görüş almadan 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddelerine göre mal alımı harcamasında bulunmaması gerektiği değerlendirilmektedir.