|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, büyükşehir olmayan ilçe belediyeleri, doğrudan temin ve pazarlık usulüyle gerçekleştirdikleri mal alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirlenen %10’luk bütçe limitini aşmışlardır. Ancak bu aşım için Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli uygun görüş alınmamıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkin ve hukuka uygun şekilde kullanılmasını zorunlu kılmakta ve harcama yetkililerini bu konuda sorumlu tutmaktadır.
Denetim sırasında yapılan incelemelerde, mal alımlarında %10’luk limitin yedi kat aşılması dikkat çekmiştir. Özellikle, mal alımlarının büyük bir kısmı doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve ihale yapılmaktan kaçınılmıştır. Hizmet alımlarında ise herhangi bir limit aşımına rastlanmamıştır. Yapım işlerinde de %10’luk limitin üç katı kadar bir aşım gözlemlenmiştir. Tüm bu bulgular ışığında, kamu idaresinin, limit aşımı durumlarında Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, denetim raporu, kamu kaynaklarının yönetiminde şeffaflık ve uygunluk ilkelerine uyulmasının önemini ortaya koymakta ve gelecekte bu tür durumların önlenmesi için düzenli kontrollerin yapılması gerektiğini önermektedir. |
BULGU: Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Alımlarda Bütçeye Konulan Ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin ve pazarlık usulü ile yapılan mal alımlarında ve yapım işlerinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen %10 sınırın aşıldığı ancak bunun için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise; harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
Kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri düzenleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup söz konusu maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinde satın alma usullerinden pazarlık usulü ve türleri açıklanmış, birinci fıkranın (f) bendinde 2024 yılı için yaklaşık maliyeti 2.076.108 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarının bu usulle gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un 22’nci maddesinde ise, ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile ilan yapılabileceği açıklanmış ve ilgili maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756 TL, diğer idarelerin 207.453 TL’sini aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların bu bent kapsamında temin edebileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 62’nci maddesinde idarelerce uyulması gereken diğer kurallar belirtilmiştir. İlgili maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde, yukarıda bahsedilen 21 ve 22’nci maddeler için bahsedilen limitler kapsamında yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı belirtilmiştir.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21’inci maddesi ile de Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinin nasıl uygulanacağı düzenlenmiştir. Buna göre idarelerin; mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplamaları, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip etmeleri, 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapacakları harcamaların yıllık bütçelerinde mal ve hizmet alımı ile yapım işleri için ayrılan ödenekleri toplamının %10 oranını aşacağının anlaşılması halinde, mahalli idarelerde üst yönetici tarafından 62’nci maddenin (ı) bendi uyarınca uygun görüş için Kamu İhale Kuruluna başvuruda bulunmaları gerekmektedir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, Belediyenin 2024 yılı mal, hizmet ve yapım işlerine ait ödenekler ile 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan harcama tutarları incelenmiştir.
Tablo 9: Doğrudan Temin ve Pazarlık Yöntemlerinde Limit Aşımı Durumu
| Mal Alımları (TL) | Mal Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 137.891.956,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 13.789.195,00 |
| 21 f (C) | 822.000,00 |
| 22 d (D) | 108.462.388,56 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 109.284.388,56 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 95.392.432,56 |
| Hizmet Alımları (TL) | Hizmet Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 281.655.000,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 28.165.500,00 |
| 21 f (C) | 4.113.002,40 |
| 22 d (D) | 2.162.542,14 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 6.275.544,54 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | Limit Aşılmamıştır. |
| Yapım İşleri (TL) | Yapım İşleri (TL) |
| Ödenek (A) | 18.030.000,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 1.803.000,00 |
| 21 f (C) | 5.823.150,00 |
| 22 d (D) | 1.542.314,21 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 7.365.464,21 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 5.562.464,21 |
Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, mal alımlarında %10’luk limitin yedi kattan fazla aşıldığı görülmektedir. Bir başka deyişle mal alımlarının hemen hemen tamamı doğrudan temin ile karşılanmış, rapor içerisindeki diğer bir bulguda ifade edildiği gibi kısımlara bölme yoluna başvurularak ihale yapmaktan kaçınılmıştır. Hizmet alımlarında limit aşımı yapılmamış olup, yapım işlerinde %10 limiti üç kat aşılmıştır. Hal böyle olmasına rağmen Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmamıştır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, bundan sonraki süreçte limitlerle ilgili düzenli kontrollerin yapılması, limit aşımı halinde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınması gerektiği değerlendirilmektedir.