|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin doğrudan temin ve pazarlık yöntemleriyle gerçekleştirdiği mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde, Kamu İhale Kanunu’nda belirlenen %10’luk bütçe sınırının aşıldığını ortaya koymuştur. Bu aşım, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan gerçekleştirilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkin, ekonomik ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesinden sorumlu olanların yükümlülüklerini net bir şekilde tanımlamaktadır. Ayrıca, harcama yetkililerinin bütçeye uygun hareket etmeleri gerektiği vurgulanmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri arasında saydamlık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı yer almaktadır. İlgili kanunun 21 ve 22. maddeleri, belirli parasal limitler dahilinde yapılan harcamaların yıllık bütçeye konulan ödeneğin %10’unu aşamayacağını belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda Kemer Belediyesi’nin 2024 yılına ait mal, hizmet ve yapım işlerine ilişkin ödenekleri ile harcama tutarlarının, bu limitleri aştığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kemer Belediyesi’nin doğrudan temin ve pazarlık usulüyle gerçekleştirdiği alımlarda yasal sınırların ihlal edildiği görülmektedir. İdare, bu tür harcamalarda yasal limitlerin aşılmamasını sağlamak için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alması gerektiğini kabul etmelidir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Alımlarda Bütçeye Konulan Ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin ve pazarlık yöntemleriyle yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen %10 sınırın aşıldığı ancak bunun için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Anılan Kanun’un 32’nci maddesinde ise harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduklarına yer verilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” kenar başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş; üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınırken; dördüncü fıkrasında, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu kuralına yer verilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde 2024 yılı için yaklaşık maliyeti 2.076.108 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarının bu usulle gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınırken; 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756,00 TL, diğer idarelerin 207.453,00 TL’sini aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının bu bent kapsamında temin edebileceği belirtilmiş; 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde ise bu Kanunun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşılamayacağı kuralına yer verilmiştir.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ (RG: 31.12.2020/31351)”in 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarının dikkate alınacağı ve mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı % 10 oranının hesaplanacağı belirtilirken; altıncı fıkrası,
“İdarelerin bütçelerinde;
a) Mal veya hizmet alımları için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ve 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını geçmemesi halinde, anılan maddelerde belirtilen parasal limitlerin toplamı kadar olan harcamalar için,
b) Yapım işleri için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, 22 nci maddenin (d) bendinde yer alan parasal limiti geçmemesi halinde bu parasal limite kadar olan harcamalar için,
Kuruldan uygun görüş alma şartı aranmaz. (a) ve (b) bentlerinde belirtilen haller dışında Kuruldan uygun görüş alınması zorunludur.”
şeklinde kurallaştırılmıştır.
Konu ile ilgili yerinde yapılan incelemede, kurumun 2024 yılı mal, hizmet ve yapım işlerine ait ödenekler ile 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan harcama tutarları incelenmiştir.
Kemer Belediyesinin 2024 yılı mal, hizmet ve yapım işlerine ait ödenekleri ile 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan harcama tutarları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 8: Doğrudan Temin ve Pazarlık Yönteminde Limit Aşımı Durumu
| Mal Alımları (TL) | Mal Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 4.598.000,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0,10) | 459.800,00 |
| 21 f (C) | |
| 22 d (D) | 2.156.817,07 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 2.156.817,07 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 1.697.017,07 |
| Hizmet Alımları (TL) | Hizmet Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 8.681.000,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 868.100,00 |
| 21 f (C) | |
| 22 d (D) | 7.479.041,25 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 7.479.041,25 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 6.610.941,25 |
| Yapım İşleri (TL) | Yapım İşleri (TL) |
| Ödenek (A) | 5.334.000,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 533.400,00 |
| 21 f (C) | |
| 22 d (D) | 791.469,23 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 791.469,23 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 4.542.530,77 |
Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde %10’luk limitin aşılmasına rağmen, Kamu İhale Kurulundan izin alınmadan harcamada bulunulduğu görülmüştür.
İdarenin cevabında, doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde yasal limitlerin aşılmamasının sağlanacağı ifade edilmektedir.
İdarenin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ödeneklerini sürekli takip ederek limitin aşılmasını gerektiren durumların ortaya çıkması halinde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alması, uygun görüş almadan 4734 sayılı Kanunun 21/f ve 22/d maddelerine göre mal ve hizmet alımları ile yapım işleri harcamasında bulunmaması gerektiği değerlendirilmektedir.