|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin doğrudan temin ve pazarlık yöntemleriyle gerçekleştirdikleri mal ve hizmet alımlarında, Kamu İhale Kanunu’nda belirlenen %10’luk bütçe sınırının aşıldığını ortaya koymaktadır. Bu aşım, Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli uygun görüş alınmadan gerçekleştirilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun şekilde kullanılmasını zorunlu kılmakta; harcama yetkililerini bütçe ilkelerine uygun hareket etmeye yönlendirmektedir.
4734 sayılı Kanun’un 21 ve 22. maddeleri, doğrudan temin ve pazarlık usullerinin uygulanabilirliğini belirlerken, belirlenen limitlerin aşılmaması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak yapılan incelemeler, mal alımlarında %10’luk limitin dokuz kat aşıldığını ve hizmet alımlarında da benzer bir durumun söz konusu olduğunu göstermektedir. Bu durum, Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alınmadan gerçekleştirilen işlemlerin mevzuata aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. İlgili belediye, bütçe yetersizliği ve gelir kaynaklarının azlığı gibi nedenlerle bu yöntemlere başvurduklarını belirtse de, bu durum mevzuatın gerekliliklerine uymayı ortadan kaldırmamaktadır. Gelecek süreçte, limit aşımının önlenmesi adına Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alınması ve düzenli kontrollerin yapılması gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Alımlarda Bütçeye Konulan Ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin ve pazarlık yöntemleriyle yapılan mal ve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen %10 sınırın aşıldığı ancak bunun için Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiş; 32’nci maddesinde ise harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu tutulmuşlardır.
Kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri düzenleyen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” kenar başlıklı 5’inci maddesinde, idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları belirtilmiş; maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği kurallarına yer verilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinde satın alma usullerinden pazarlık usulüne yer verilmiş; birinci fıkranın (f) bendinde, 2024 yılı için yaklaşık maliyeti 2.076.108,00 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarının bu usulle gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Kanun’un 22’nci maddesinde ise, ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin ile alım yapılabileceği açıklanmış ve ilgili maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde 2024 yılı için büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756.00 TL’yi, diğer idarelerin 207.453,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların bu bent kapsamında temin edebileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 62’nci maddesinde idarelerce uyulması gereken diğer kurallar belirtilmiştir. İlgili maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde, yukarıda bahsedilen 21 ve 22’nci maddeler için belirlenen limitler kapsamında yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı kuralına yer verilmiştir.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ (RG: 31.12.2020/31351)”in 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarının dikkate alınacağı ve mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı % 10 oranının hesaplanacağı belirtilirken; altıncı fıkrası,
“İdarelerin bütçelerinde;
a) Mal veya hizmet alımları için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, Kanunun 21 inci maddesinin (f) bendi ve 22 nci maddesinin (d) bendinde yer alan parasal limitlerin toplamını geçmemesi halinde, anılan maddelerde belirtilen parasal limitlerin toplamı kadar olan harcamalar için,
b) Yapım işleri için öngörülen ödenek tutarının % 10’unun, 22 nci maddenin (d) bendinde yer alan parasal limiti geçmemesi halinde bu parasal limite kadar olan harcamalar için,
Kuruldan uygun görüş alma şartı aranmaz. (a) ve (b) bentlerinde belirtilen haller dışında Kuruldan uygun görüş alınması zorunludur.”
şeklinde kurallaştırılmıştır.
Konu ile ilgili yerinde yapılan incelemede, kurumun 2024 yılı mal, hizmet ve yapım işlerine ait ödenekler ile 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan harcama tutarları incelenmiştir.
Tablo 7: Doğrudan Temin ve Pazarlık Yöntemlerinde Limit Aşımı Kontrolü
| Mal Alımları (TL) | Mal Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 5.578.025,64 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0,10) | 557.802,56 |
| 21 f (C) | – |
| 22 d (D) | 5.519.519,20 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 5.519.519,20 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 4.961.716,64 |
| Hizmet Alımları (TL) | Hizmet Alımları (TL) |
| Ödenek (A) | 8.102.386,11 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 810.238,61 |
| 21 f (C) | – |
| 22 d (D) | 8.102.386,12 |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | 8.102.386,12 |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | 7.292.147,51 |
| Yapım İşleri (TL) | Yapım İşleri (TL) |
| Ödenek (A) | 104.247,00 |
| Ödeneğin %10’u (B=Ax0.10) | 10.424,70 |
| 21 f (C) | – |
| 22 d (D) | – |
| 21 f + 22 d (E=C + D) | – |
| %10 Limitini Aşan Tutar (F=E-B) | Limit Aşılmamıştır. |
İdarenin cevabında, Belediye olarak ilçenin tüm alanlarında iş ayrımı yapmaksızın hizmet verildiği; İlçe genelinde vatandaşların tüm istek ve taleplerini önce Belediyeye iletip çözüm istediği; Belediyenin kısıtlı bütçesiyle vatandaşlardan gelen tüm istek ve taleplere çözüm bulmaya çalıştığı; bütçenin yetersiz olması, gelir getirici ek kaynakların yok denecek kadar az olmasının çoğu hizmetleri ve alımları olumsuz yönde etkilediği; ödeme de yaşanan zorlukların çoğu firmaların teklif vermemesine, fiyatlarını afaki yüksek vermesine sebep olduğu; bazen de firmaların Ekap kayıtlarının olmaması, vergi ve SGK borçlarının olması, hak edişlerden kesilen Damga Vergisi gibi sebeplerin alımları güçleştirdiği; Bakanlıklardan talep üzerine şartlı alınan hibe destekler veya kredi kullanımlarının açık ihale yöntemiyle (örneğin: içme suyu deposu yapımı, kilitli parke taşı alımı, akaryakıt alımı vb.) ihale edildiği; Belediye bütçesindeki ödenek yetersizliği sebebiyle, sadece günü birlik, aciliyet gerektiren, daha düşük parasal değerli alımların doğrudan temin veya pazarlık yöntemiyle sağlandığı; bu tür alımlarda ciddi manada piyasa araştırması yapılarak tasarruf ve kamu kaynaklarının daha etkin ve verimli kullanılmasına özellikle dikkat edildiği; bundan sonraki süreçte imkânlar dâhilinde daha dikkatli olunacak olup, ödenek durumuna göre bazı zaruri mal/malzemelerin toplu olarak açık ihale yöntemiyle alınmaya gayret gösterileceği; diğer koşullarda mevzuata uygun şekilde hareket edileceği ifade edilerek, ilçenin ve nüfusunun küçük, ihtiyaçların fazla ve Belediyenin mali imkanlarının kısıtlı olduğu vurgulanmıştır. Ancak, bu hususların mevzuatın zorunlu tuttuğu usul hükümlerine uymamayı maruz kılmayacağı da açıktır.
Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, mal alımlarında %10’luk limitin dokuz kattan fazla aşıldığı görülmektedir. Bir başka deyişle mal alımlarının hemen hemen tamamı doğrudan temin ile karşılanmıştır. Aynı durum hizmet alımları için de geçerli olup, bu alana ayrılan ödeneklerin tamamında doğrudan temin yöntemine başvurulmuştur. Hal böyle olmasına rağmen, Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmamıştır. Bundan sonraki süreçte, limitlerle ilgili kontrollerin düzenli olarak yapılması ve limitin aşılması halinde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınması gerektiği değerlendirilmektedir.