|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin doğrudan temin usulüyle gerçekleştirdiği mal alımlarında, Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesinin (ı) bendinde belirtilen %10’luk limitin aşıldığını ortaya koymaktadır. Bu aşım, Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli onay alınmadan gerçekleşmiştir. Kamu İhale Kanunu, kamu idareleri ve özel bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarını belirli kurallar çerçevesinde yürütmesini zorunlu kılmaktadır. İlgili kanunun 22. maddesi, idarelerin belirlenen sınırlar dahilinde mal ve hizmet alımlarını gerçekleştirebileceğini belirtmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nde de, doğrudan temin usulüyle yapılacak harcamaların yıllık toplamının, bütçeye konulan ödeneğin %10’unu aşamayacağı vurgulanmıştır. Bu kapsamda, kurumların harcamalarını takip etmesi ve bütçelerini buna göre düzenlemesi gerekmektedir. 2024 yılı için belirlenen başlangıç ödeneği 236.492.500 TL iken, doğrudan temin yöntemiyle yapılan toplam mal alımı 35.380.864,24 TL olarak tespit edilmiştir. Bu durum, bütçeye konulan ödeneğin %10’unun 11.731.614,24 TL kadar aşıldığını göstermektedir. Kamu idaresi, doğrudan temin usulü ile mal alımlarında belirlenen sınırın aşılmaması için gerekli önlemleri alacağını belirtmiştir. Ancak, ilgili mevzuat hükümleri gereği, bu tür harcamaların Kamu İhale Kurulu’ndan onay alınmadan yapılması, yasal düzenlemelere aykırıdır. Dolayısıyla, bütçeye konulan ödeneğin %10’unu aşan kısım için onay alınması zorunludur. |
BULGU: Parasal Limitler Dahilinde Yapılan Hizmet Alımlarında Bütçeye Konulan Ödeneğin %10’nun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin usulü ile yapılan mal alımlarında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (ı) bendinde öngörülen %10’luk sınırın aşılmış olmasına rağmen, aşan kısım için Kamu İhale Kurulundan onay alınmadığı görülmüştür.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir.
Bu Kanun’nun 22’nci maddesi hükümlerine göre idarelerin belirlenen sınırlar dahilinde mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak karşılamaları mümkün bulunmaktadır. Ancak,“İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde, “Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesi ve “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulu’nun uygun görüşü olmadıkça aşılamayacağı ifade edilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanunun 62’nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasına ilişkin açıklamalar” başlıklı 21’inci maddesinde madde metni daha ayrıntılı olarak ele alınmış olup burada özetle; kurumların 21 (f) pazarlık ve 22 (d) doğrudan temin usulü (temsil ağırlama faaliyetleri kapsamındaki alımlar hariç) ile yapacakları harcamalardaki %10’luk sınırın hesaplamasında, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarının dikkate alınacağı ve kurum ve kuruluşların, mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konulan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacakları belirtilmiştir.
Ayrıca Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşların, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin pazarlık ve doğrudan temin kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip etmeleri gerektiği ve kurumların mal ve hizmet alımı ile yapım işleri ödeneklerinin aktarılması ile ilgili işlemleri yaparken veya bunların harcamalarını belirlerken bu durumu göz önünde bulundurması gerektikleri hususu da hükme bağlanmıştır.
Yukarıda ifade edilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, kurumların pazarlık usulü ve temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak harcamalar hariç doğrudan temin usulü ile yapacakları alımların yıllık toplamının, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmaksızın bütçelerine bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu aşmaları mümkün bulunmamaktadır.
Aşağıdaki tabloda, belediyenin 2024 yılında mal alımları için belirlenen başlangıç ödeneği, doğrudan temin yöntemiyle mal alımı için yapılan harcama tutarları ve bu tutarlardan %10’luk sınırı aşan kısım gösterilmiştir. Söz konusu hesaplama yapılırken mal alımlarının 830.03.01-Üretime Yönelik Mal ve Malzeme Alımları, 830.03.02- Tüketime Yönelik Mal ve Malzeme Alımları, 830.03.07- Menkul Mal, Gayrimaddi Hak Alım, Bakım ve Onarım Giderleri ve 830.06.01- Mamul Mal Alımları ayrıntı kodlarında izlendiği değerlendirilmiştir.
Tablodan da anlaşılacağı üzere, 4734 sayılı Kanun’a göre Belediyenin Kamu İhale Kurulu’ndan izin alınmaksızın mal alımları için doğrudan temin yöntemiyle harcama yapılabilecek sınırın 23.649.250,00 TL olduğu görülmektedir. Ancak Kurum tarafından yıl içinde doğrudan temin usulü kapsamında 35.380.864,24 TL tutarında mal alımı yapılarak bütçeye bu amaçla konulan ödeneğinin %10’unu 11.731.614,24 TL kadar aştığı anlaşılmaktadır.
Tablo 10: Doğrudan Temin Usulü İle Mal Alımlarında %10 Limiti Aşan Tutar Tablosu
| Mal Alım Giderleri | Mal Alım Giderleri |
| Başlangıç Ödeneği (TL) | 236.492.500,00 |
| Başlangıç Ödeneğinin %10’u | 23.649.250,00 |
| Doğrudan Temin Mal Alımı toplamı (TL) | 35.380.864,24 |
| Sınırı Aşan Tutar (TL) | 11.731.614,24 |
Kamu İdaresi cevabında, doğrudan temin usulü ile mal alımlarında belirlenen üst sınırın aşılmaması için ilgili harcama birimlerinin uyarılarak gerekli tedbirlerin alınacağını belirtmiştir.
Açıklanan mevzuat hükümleri gereğince, doğrudan temin usulü ile mal alımlarında belirlenen üst sınırın aşılması suretiyle ilgili düzenlemlere uyulmamış olunacağından, bütçeye bu amaçla konulan ödeneğin %10 ‘nu aşan kısım için Kamu İhale Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.