Parasal Limitlerin Altında Kalmak Amacıyla Mal veya Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Parasal Limitlerin Altında Kalmak Amacıyla Mal veya Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, parasal limitlerin altında kalmak amacıyla, kısımlara bölünerek, açık ihale usulü yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde;
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir.
“Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasında ise;
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir: (…)”
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar. ”
denilmektedir.
Kanunda yer alan eşik değerler ve parasal limitlerin 01.02.2021 tarihinden itibaren uygulanması ile ilgili olarak, 26.01.2021 tarihli ve 31376 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2021/1 numaralı Kamu İhale Tebliğinde, büyükşehir sınırı dâhilinde bulunan idareler için doğrudan temin limiti 121.405,00 TL olarak belirlenmiştir. Buna göre büyükşehir sınırı dâhilinde bulunan idareler, 121.405,00 TL altındaki ihtiyaçları için ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulüne başvurabileceklerdir.
Belediye tarafından 2021 yılı içerisinde doğrudan temin (22/d) usulü ile yapılan alımların incelenmesi neticesinde; aynı tarihte, aynı daire başkanlığı tarafından, aynı mahiyette ve aynı yükleniciden yapılan birçok alımın 4734 sayılı Kanun’da belirtilen ihale usulleri ile alınması gerekirken, kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin usulü ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi 2021 yılı içerisinde Belediye tarafından 4734 sayılı Kanun’un 22/d bendi kapsamında doğrudan temin usulü ile 75.472.445,64 TL tutarında 720 alım yapılmıştır.
Tablo 24: Doğrudan Temin Usulü ile Gerçekleştirilen İşler

2021 yılı içerisinde Belediye tarafından doğrudan temin usulü ile yapılan alımlar, işin niteliğine göre sıralandığında söz konusu alımların kısımlara bölündüğü açık olarak görülmektedir. Örneğin; 2021 yılı içerisinde Fen İşleri Dairesi tarafından yürütülen 12.442.699,51 TL tutarındaki Yol Bakım ve Onarımı işleri 112 parçaya bölünerek , doğrudan temin yöntemi ile yaptırılmıştır. Yine; 2021 yılında Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından 1.371.371,11 TL tutarındaki taşıt bakım ve onarım işi 16 parçaya, 20.461.417,04 TL tutarındaki Diğer Taşınmaz Yapım, Bakım ve Onarım Giderleri işi ise 177 parçaya bölünerek doğrudan temin yöntemi ile alınmıştır.
Aşağdaki tabloda 5 ve üzeri kısımlara bölünen aynı türden iş kalemleri sıralanmıştır. Bu tablodan görüleceği üzere 2021 yılı büyükşehir belediyeleri için öngörülen doğrudan temin sınırı olan 121.405 TL tutarını aşan aynı konuda birçok alım yapılmıştır.
Tablo 25: Kısımlara Bölünerek Yapılan İşler

Belediyenin rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerini ihale yöntemiyle karşılaması ve doğrudan temin sınırlarının altında kalmak amacıyla aynı nitelikteki işleri kısımlara bölmemesi gerekmektedir.
Zira 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.
2019 ve 2020 yılı Hatay Büyükşehir Belediyesi Sayıştay Denetim Raporu’nda bu konuya yer verilmiş olmasına karşın mevzuata aykırı uygulamaya devam edildiği görülmektedir.