Parça Başı Ücret ve Üretim Teşvik Primi Ödemelerinin Kümülatif Gelir Vergisi Matrahına Dahil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Parça Başı Ücret ve Üretim Teşvik Primi Ödemelerinin Kümülatif Gelir Vergisi Matrahına Dahil Edilmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerinde personele ödenen parça başı ücret ve üretim teşvik priminin kümülatif gelir vergisi matrahına dahil edilmediği ve uygulama farklılıklarının olduğu görülmüştür.
Bakanlığa bağlı meslekî ve teknik öğretim okulları döner sermaye işletmelerinde mal ve hizmet üretilmekte ve satılmaktadır. Yapılan bu mal ve hizmet üretimi karşılığında parça başı ücret ödenmekte ve döner sermaye işletme faaliyetlerinden yıl içinde elde edilecek kârın en çok üçte biri, bu kârın gerçekleşmesini sağlayan personele katkıları oranında üretimi teşvik primi olarak dağıtılmaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmelik’te ödenecek parça başı ücret ve dağıtılacak üretim teşvik primine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Dağıtılacak kâr ve ödeme zamanı” başlıklı 4’üncü maddesinde malî yıl sonu bilançosunda görülen kârın en çok üçte biri, üretimi teşvik primi olarak dağıtılır. Ancak, her personele verilecek primin yıllık tutarının en yüksek asgari ücretin yıllık tutarından fazla olamayacağı, asgari ücret hesabında, dağıtıma esas kârın elde edildiği yıla ait en yüksek asgari ücret toplam tutarının esas alınacağı ve üretimi teşvik priminin malî yıl sonu bilançosunun düzenlendiği tarihi takip eden iki ay içinde hak sahiplerine ödeneceği düzenlenmiştir.
Mesleki ve teknik öğretim okulları döner sermaye işletmeleri malî yıl sonu bilançosunda görülen kârın en çok üçte biri ilgili Yönetmelik’in “Üretimi teşvik primi dağıtım esasları” başlıklı 5’inci maddesinde belirlenen oranlar çerçevesinde personele dağıtılmaktadır.
Parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde ödenecek ücret ilgili Yönetmelik’in “Üretimde çalışma ve ücret esasları” başlıklı 8’inci maddesine göre belirlenmekte ve üretim yapıldıkça ödenmektedir.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Ücretin tarifi” başlıklı 61’inci maddesinde, ücretin işverene tabi belirli bir iş yerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu ifade edilmiştir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunmasının onun mahiyetini değiştirmeyeceği ayrıca hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un “İş verenin tarifi” başlıklı 62’nci maddesinde, iş verenlerin hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahilinde çalıştıran gerçek ve tüzel kişiler olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Vergi tevkifatı” başlıklı 94’üncü maddesinde Kanun’un 61’inci maddesinde sayılan gelirlerin tevkifat yöntemiyle vergilendirileceği belirtilmiştir.
160 No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde ise bakanlıklar, bağlı kuruluşlar ve üniversiteler ile bu kuruluşlar bünyesindeki döner sermaye işletmelerinin tek işveren olarak kabul edilmesi ve kurumlar tarafından bir ay içinde yapılan ücret ödemeleri ile döner sermaye işletmeleri tarafından yapılan ücret ödemelerinin toplanarak vergilendirilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Anılan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; Bakanlığa bağlı olarak kurulan döner sermaye işletmeleri ile bakanlık tahakkuk birimleri tarafından bir ay içinde yapılan ücret ödemeleri tek işveren tarafından yapılan ödemeler olduğundan, vergilendirilmesi buna göre yapılmalıdır.
Yapılan incelemelerde, Bakanlığa bağlı bazı döner sermaye işletmelerinde elde edilen üretim teşvik primi ve parça başı ücret ödemelerinin personelin kümülatif gelir vergisi matrahlarına hiç dahil edilmediği ya da ücretin elde edildiği ay kümülatif gelir vergisi matrahına dahil edilmesi gerekirken sonraki aylarda gelir vergisi matrahına dahil edildiği ve Bakanlık birimlerinde bu konuda bir uygulama birliği olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum gelir vergisine tabi gelirlerin vergilendirilmesinde esas alınan tarifenin doğru uygulanamamasına ve vergi kaybına yol açmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yazısıyla Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatına gerekli uyarıların yapıldığı belirtilmiştir.
Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerinde ilgili personele ödenen parça başı ücret ve üretim teşvik primi ödemelerinin elde edildiği ay itibarıyla kümülatif gelir vergisi matrahına dahil edilmesi ve bu konuda uygulama birliğinin sağlanması gerekmektedir.