|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu idarelerinin doğrudan temin ve pazarlık usulüyle gerçekleştirdiği alımlarda, Kamu İhale Kurulu’nun onayı olmaksızın %10’luk sınırın aşıldığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21. maddesi, pazarlık usulü ile yapılan alımlar için 1.439.543,00 TL’ye kadar olan harcamaların bu yöntemle gerçekleştirilebileceğini belirtirken, 22. madde doğrudan teminle alım yapılabileceğini ve büyükşehir belediyeleri için belirlenen limitlerin 431.810,00 TL olduğunu ifade etmektedir. Ancak, bu alımların yıllık toplamının, bütçeye konulan ödeneğin %10’unu aşmaması gerektiği, aksi takdirde Kamu İhale Kurulu’na başvurulması gerektiği vurgulanmaktadır.
Denetim sonuçlarına göre, 2023 yılında mal alımlarında 7.522.690,03 TL ve hizmet alımlarında 9.428.518,69 TL tutarlarının %10’luk limitin üzerinde gerçekleştiği ve bu aşım için gerekli izinlerin alınmadığı tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi, idarelerin bu kurallara uyması gerektiğini belirtirken, ihale sürecinde görev alanların da bu ilkelere riayet etmesi gerektiği ifade edilmektedir. İlgili idare, bu tür sorunların yaşanmaması için gerekli önlemleri alacağını ve hesaplama süreçlerinde daha dikkatli olunacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, kamu idarelerinin mal ve hizmet alımlarında mevzuat hükümlerine uygun hareket etmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, %10’luk limitin aşılmaması için gerekli denetimlerin ve başvuruların zamanında yapılması gerekmektedir. |
BULGU: Pazarlık Usulü ile Yapılan İhaleler ve Doğrudan Temin ile Yapılan Alımlarda Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Yüzde Onluk Sınırın Aşılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
İdare tarafından doğrudan temin ve pazarlık usulü için belirlenen limitler kapsamında yapılan alımlarda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen %10’luk sınırın Kamu İhale Kurulu’nun uygun görüşü alınmadan aşıldığı görülmüştür.
Anılan Kanun’un 21’inci maddesinde satın alma usullerinden pazarlık usulü düzenlenmiş olup birinci fıkranın (f) bendinde de 2023 yılı için yaklaşık maliyeti 1.439.543,00 TL’ye kadar olan mal ve hizmet alımlarının bu usulle gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un 22’nci maddesinde ise ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin ile alım yapılabileceği ve ilgili maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idarelerin 431.810,00 TL’ye kadar olan ihtiyaçlarının da bu bent kapsamında temin edilebileceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 62’nci maddesinde ise; idarelerce uyulması gereken diğer kurallar belirtilmiştir. İlgili maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde, yukarıda bahsedilen 21 ve 22’nci madde için belirtilen limitler kapsamında yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinin nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntılı açıklamalara ise Kamu İhale Genel Tebliği’nde yer verilmiştir. Buna göre; Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde, bütçe sahibi olan kamu idarelerinin yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarını dikkate almaları, %10 oranını ise mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı hesaplamaları gerekmektedir.
Ayrıca %10 oranının aşılıp aşılmadığı idareler tarafından takip edilmeli, söz konusu oranının aşılacağının anlaşılması halinde ise Kamu İhale Kuruluna başvuru yapılmalıdır. Oran aşıldıktan sonra yapılan başvuruların Kurul tarafından reddedileceği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, detayı aşağıdaki tabloda da görüleceği üzere 2023 yılında yapılan harcamaların mal alımlarında 7.522.690,03 TL’si ile hizmet alımlarında 9.428.518,69 TL’sinin %10’luk limitin üzerinde gerçekleştiği ve bu aşım için Kamu İhale Kurulundan izin alınmadığı tespit edilmiştir.
Tablo 4: Doğrudan Temin ve 21/f ile Yapılan Alım Tutarları ile Ödenek Miktarları
| Alım Türü | Ödenek Tutarı | %10’luk Limit | Alım Yapılan 21/f ve Doğrudan Temin Toplam Tutarları | %10’luk Limiti Aşan Tutar |
| Mal | 12.660.000 | 1.266.000 | 8.788.690,03 | 7.522.690,03 |
| Hizmet | 52.445.000 | 5.244.500 | 14.673.018,69 | 9.428.518,69 |
| Toplam | 65.105.000 | 6.510.500 | 23.461.708,72 | 16.951.208,72 |
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 60’ıncı maddesinde “… 5‘inci maddede belirtilen ilkelere ve 62‘nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır” denilerek, ihale yetkilisi ile ihale komisyonlarının başkan ve üyeleri ile ihale işlemlerinden sözleşme yapılmasına kadar ihale sürecindeki her aşamada görev alan diğer ilgililerin; Kanun’un temel ilkeleri ve ilgili maddelerde belirlenen kurallara uymasının önemi belirtilmiştir.
Denetim tespitimiz üzerine idare tarafından, bulguda bahsi geçen %10’luk dilimin hesaplanmasında başlangıç bütçesinin mi yoksa ek bütçenin ilave edilmiş haliyle oluşan bütçenin mi baz alınacağı hususundaki tereddütler ve tecrübe eksikliğinden kaynaklandığı anlaşılan husus ile ilgili olarak bu ve benzeri sorunların yaşanmaması için gerekli aksiyonların alındığı, bu hususlara titizlikle riayet edilmesi konusunda azami gayret gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, mal ve hizmet alımlarına yönelik ihtiyaçların temininde, ilgili mevzuat hükümlerine riayet edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.