|
ÖZET: Pazarlık usulü ve doğrudan temin yöntemleriyle gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarının toplam harcamalarının, idarenin bütçesine konulan yıllık ödeneğin yüzde 10’unu aştığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, bu tür harcamaların belirli parasal limitler dâhilinde yapılmasını ve Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak yapılan denetimler, bu kurallara uyulmadığını ve harcamaların, belirlenen sınırları aştığını göstermektedir.
Denetim raporlarına göre, 2021 yılı itibarıyla mal ve hizmet alımlarında pazarlık usulü ve doğrudan temin yöntemlerinin yaygın olarak kullanıldığı ve bu yöntemlerle yapılan harcamaların, bütçeye konulan ödeneğin yüzde 10’unu aştığı belirlenmiştir. Örneğin, mal alımı için yapılan harcamalar 9.381.361,63 TL, hizmet alımı için ise 22.127.649,00 TL olarak kaydedilmiştir. Bu durum, Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli onayın alınmadığını ortaya koymaktadır. Kamu idaresi, Kasım 2021 itibarıyla yapılan harcamaların toplamının 22.625.285 TL olduğunu belirtmiş, sınırın aşılmadığını savunmuştur. Ancak, Aralık 2021’de gerçekleştirilen harcamaların da yıllık ödenek üzerinden hesaplanan yüzde 10’luk sınırlamaya tabi olduğu ve bu nedenle uygun görüş alınması gerektiği açıktır. Dolayısıyla, Kamu İhale Kanunu’nun belirlediği kurallara uyulması, idarelerin bütçelerinin etkin yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Pazarlık Usulü ve Doğrudan Temin Yöntemi ile Mal ve Hizmet Alımları İçin Yapılan Harcamaların, İdarenin Bütçesine Bu Amaçla Konulan Ödeneğin Yüzde 10’unu Aşması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Pazarlık usulü ve doğrudan temin suretiyle, parasal limitler dâhilinde yapılan harcamaların toplamının, idarenin bütçesine bu amaçla konulan yıllık ödeneğin yüzde 10’unu aştığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde bu Kanun’un 21 (pazarlık usulü) ve 22’nci (doğrudan temin) maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu aşamayacağı belirtilmiştir.
4734 sayılı Kanun’da, idarelerin kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin ihtiyaçların temini konusunda temel ilkeler belirlenmiş olup buna göre; ihtiyaçların temininde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel ihale usulleri olduğu, diğer yöntemlerin ancak kanunda belirtilen özel durumlarda kullanılabileceği ve bu çerçevede eşik değerlerin altında kalmak amacıyla işlerin kısımlara bölünemeyeceği belirtilmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde; mal ve hizmet alımlarında pazarlık usulü ile doğrudan temin yönteminin temel usuller haline geldiği, ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere bu usullerle yapılan harcamaların toplamının, idarenin bütçesine bu amaçla konulan yıllık ödeneğin yüzde 10’unu aştığı ve bu konuda Kamu İhale Kurumundan uygun görüş alınmadığı tespit edilmiştir.
Tablo 10:Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Harcamalar ve Ödenek İlişkisi
| Mal Alımı | Hizmet Alımı | |
| Pazarlık Usulü ile Alım Miktarı | 280.935,90 | 2.585.945,00 |
| Doğrudan Temin ile Alım Miktarı | 9.100.425,73 | 19.541.704,00 |
| Toplam Harcama Tutarı | 9.381.361,63 | 22.127.649,00 |
| Parasal Limitler Dâhilinde Yapılacak Harcamaların Sınırı (Yıllık Ödeneğin %10’u) | 7.594.706,60 | 16.679.080,30 |
| Harcamaların Sınırı Aşma Oranı % | 23,5 | 32,65 |
| Bu tabloda yer alan bilgilere esas teşkil eden veriler, Strateji Geliştirme Başkanlığından temin edilmiş olup denetim ekibi tarafından müstakil bir analize tabi tutularak yeniden derlenmiştir. | Bu tabloda yer alan bilgilere esas teşkil eden veriler, Strateji Geliştirme Başkanlığından temin edilmiş olup denetim ekibi tarafından müstakil bir analize tabi tutularak yeniden derlenmiştir. | Bu tabloda yer alan bilgilere esas teşkil eden veriler, Strateji Geliştirme Başkanlığından temin edilmiş olup denetim ekibi tarafından müstakil bir analize tabi tutularak yeniden derlenmiştir. |
Kamu idaresi cevabında, bu kapsamda yapılan harcamalar toplamının Kasım 2021 itibarıyla 22.625.285 TL olduğu ve bu anlamda Kasım 2021 tarihine kadar sınırın aşılmadığı, sınırı aşan harcamaların Aralık 2021 tarihinde gerçekleştirilip Ocak 2022 tarihinde Strateji Geliştirme Başkanlığına bildirildiği ve bu nedenle kontrol imkanının bulunamadığı belirtilmiştir. Ancak bahse konu sınırın yılllık ödenek üzerinden getirildiği dolayısıyla Aralık ayında yapılan harcamaların da yüzde 10’luk sınırlamaya dahil olduğu ve bu konuda Kamu İhale Kurumundan uygun görüş alınması gerektiği açıktır.
Bu itibarla, Kanunun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal sınırlamalar dâhilinde yapılacak harcamaların toplamının, idarenin bütçesine bu amaçla konulan yıllık ödeneğin Kamu İhale Kurumunun uygun görüşü alınmaksızın yüzde 10’unu aşmaması gerekmektedir.