|
ÖZET: İdarenin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımına ilişkin sözleşme kapsamı dışında, kendi şirketinden personel istihdam ettiği ve bu işçilerin maaşlarının belediye şirketi tarafından ödendiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 696 sayılı KHK ile değiştirilen 62. maddesi, belediyelerin ve bağlı şirketlerin bu tür hizmet alımlarında belirli kısıtlamalara tabi olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, il özel idareleri ve belediyelerin, doğrudan hizmet alımı yapabilmeleri için mevcut şirketlerden yararlanabilecekleri ya da bu amaçla yeni bir şirket kurabilecekleri ifade edilmiştir.
15 Eylül 2022 tarihli düzenlemeler, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin bedelinin belirlenmesinde, ilgili yönetmelik hükümlerine uyulmasının zorunlu olduğunu vurgulamaktadır. Bu çerçevede, sözleşme imzalanmasının gerekliliği ve personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin %40’lık üst sınırın aşılmaması gerektiği de belirtilmiştir. Yapılan incelemelerde, belediyenin Düzce Belka AŞ’den hizmet alımı gerçekleştirdiği, ancak aynı şirketten istihdam edilen bazı işçilerin sözleşme kapsamı dışında çalıştırıldığı görülmüştür. Bu durum, personel giderlerinin hesaplanmasında sorunlar yaratmaktadır. Belediye, doğrudan hizmet alımlarının yalnızca bu amaçla kurulan personel şirketi üzerinden yapılması gerektiğini ve sözleşme kapsamındaki işlerin bu çerçevede yürütülmesi gerektiğini ifade etmiştir. Mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmesi gerektiği vurgulanarak, bu tür uygulamaların denetimi önem arz etmektedir. |
BULGU: Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alım Sözleşmesi Kapsamı Dışında Personel İstihdam Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdarenin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı işine ilişkin imzalanan sözleşme kapsamı dışında yine kendi şirketinden personel istihdam ettiği ve maaşları belediye şirketi tarafından ödenen bu işçilerin belediyenin çeşitli birimlerinde çalıştırıldıkları görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 24.12.2017 tarihli ve 30280 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile değiştirilen “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; belediyelerin ve belediye şirketlerinin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamayacağı ve buna imkan sağlayan diğer mevzuat hükümlerinin uygulanamayacağı belirtilmiştir.
696 sayılı KHK ile 30.06.1989 tarihli ve 20211 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 375 sayılı KHK’ya eklenen ek 20’nci madde uyarınca; il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirkete gördürebilmektedir.
15.09.2022 tarihli ve 31954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın “Hizmetlerin gördürülmesi” başlıklı 6’ncı maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; bu kapsamda yapılacak personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin bedelinin tespitinde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetinin tespitine ilişkin hükümlerine uyulmasının zorunlu olduğu, bu Usul ve Esaslarda düzenlenmeyen hususlarda Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanacağı ve bu kapsamdaki hizmet alımlarında taraflar arasında sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bununla birlikte, bahsi geçen Usul ve Esaslar’ın “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde; İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298’inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın %40’ını aşamayacağı ve yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamayacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, mahalli idarelerin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı yapamayacağı ancak ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait ve halen bu kapsamda hizmet alımı yaptığı mevcut şirketlerinden birine, bu nitelikte herhangi bir şirketi bulunmuyorsa münhasıran bu amaçla kuracakları bir şirketten doğrudan personel hizmet alımı yapabileceği ve bu doğrudan personel hizmet alımı çerçevesinde sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve eki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi hükümleri gereği imzalanacak olan sözleşmede bu yolla istihdam edilen işçilerin sayı ve nitelikleri ile buna ilişkin toplam maliyetin belirlenmiş olması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; Belediyenin yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı gerçekleştirmek amacıyla Belediye şirketi Düzce Belka AŞ’den bu kapsamda hizmet alımı yaptığı, ancak aynı Şirket personelinden 3 işçinin maaşları yine bu şirketten ödenmesine rağmen sözleşme kapsamı dışında idarenin farklı birimlerinde çalıştırıldıkları görülmüştür. Bu durum ayrıca personel giderlerinin toplam giderler içindeki payına ilişkin %40 olan üst sınırın hesaplanmasına engel teşkil etmektedir.
Belediye cevabında, 696 sayılı KHK hükmü uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı doğrudan hizmet alımlarının münhasıran bu amaçla kurulan personel şirketi üzerinden gerçekleştirileceği, bu yolla gördürülen işlerin şirketle imzalanan sözleşme kapsamında çalıştırılan işçiler eli ile yürütülmesinin ve mevzuatta yer verilen sınırlamalara uyulmasının sağlanacağı belirtilerek bulguya iştirak edilmiştir.
Anılan mevzuat hükümleri uyarınca, personel çalıştırılmasına dayalı doğrudan hizmet alımlarının münhasıran bu amaçla kurulan personel şirketi üzerinden gerçekleştirilmesi, bu yolla gördürülen işlerin şirketle imzalanan sözleşme kapsamında çalıştırılan işçiler eli ile yürütülmesi ve mevzuatta yer verilen sınırlamalara uyulması gerekmektedir.