|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin yıllık toplam personel giderlerinin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesinde belirlenen sınırları aştığını ortaya koymuştur. Bu maddeye göre, belediyelerin yıllık toplam personel giderleri, en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu elde edilen miktarın yüzde otuzunu geçemez. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanmaktadır. Ayrıca, personel giderlerinin bu oranları aşması durumunda, yeni personel alımı yapılamaz ve oluşan kamu zararı, belediye başkanından tahsil edilir.
Sinop Belediyesi’nin 2024 yılı personel giderleri, 2023 yılı bütçe geliri olan 288.502.092,87 TL’nin yeniden değerleme oranı (%58,46) ile artırılması sonucu hesaplanan 457.160.416,36 TL üzerinden belirlenmiştir. Bu durumda, belediyenin personel giderleri, şirket personeli hariç %30’luk limit olan 137.148.124,90 TL’yi, şirket personeli dahil ise %40’lık limit olan 182.864.166,50 TL’yi aşmamalıdır. Ancak, 2024 yılında yapılan toplam personel giderleri, şirket personeli hariç 167.716.133,70 TL ve dahil 231.979.440,31 TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, mevzuatta öngörülen limitlerin aşıldığını göstermektedir. Sonuç olarak, belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine yönelik belirlenen sınırlamalara uyulması gerektiği vurgulanmaktadır. 5393 sayılı Kanun’un 49. maddesi ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ilgili maddeleri gereğince, personel istihdamının bu düzenlemelere uygun olarak gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyenin yıllık toplam personel giderinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49’uncu maddesi ile belirlenen oranı aştığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında; “Belediyenin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir. Personelin her türlü alacakları zamanında ve öncelikle ödenir.” hükmü yer almaktadır.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 1 ve 3’ncü fıkralarında;
“(1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Bakanlıktan izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.” düzenlemeleri yapılmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, belediyelerin personel giderlerine ilişkin iki üst sınır bulunmaktadır. Buna göre; belediyelerin personel gideri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu, hizmet satın alma yoluyla çalıştırılan şirket personeli dâhil edildiğinde ise yüzde kırkını aşamaz.
Sinop Belediyesinin 2024 yılı personel giderlerinin tespitinde, 2023 yılı bütçe geliri olan 288.502.092,87 TL’nin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranında (%58,46) artırılması sonucu bulunan 457.160.416,36 TL’nin esas alınması gerekmektedir. Buna göre Belediyenin 2024 yılı personel giderlerinin, hesaplanan limitin %30’u olan 137.148.124,90 TL’yi, şirket personeli dâhil personel giderlerinin ise %40’ı olan 182.864.166,50 TL’yi geçmemesi gerekmektedir.
Belediyenin şirket personeli hariç ve dahil toplam personel giderleri ile hesaplanan gelir limiti ve gerçekleşme oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 8: 2024 Yılı Personel Giderleri ve Bütçe Gelirine Oranı
| Personel Giderleri | Ölçü | Belediye Personeli | Şirket Personeli Dahil |
| 2023 yılı bütçe geliri | TL | 288.502.092,87 | 288.502.092,87 |
| Yeniden değerleme oranı | % | 58,46 | 58,46 |
| 2024 yılı için hesaplanan gelir | TL | 457.160.416,36 | 457.160.416,36 |
| Personel giderleri limiti oranı | % | 30,00 | 40,00 |
| 2024 yılı personel giderleri limiti | TL | 137.148.124,91 | 182.864.166,54 |
| 2024 yılı toplam personel gideri | TL | 167.716.133,70 | 231.979.440,31 |
| Gerçekleşme oranı | % | 36,69 | 50,74 |
| Limit aşımı | % | 6,69 | 10,74 |
Yukarıdaki tablolardan görüleceği üzere; Belediyenin 2024 yılı toplam personel gider oranı mevzuat ile öngörülen limiti aşmıştır. 2024 yılında Belediye bütçesinden şirket personeli hariç 167.716.133,70 TL, şirket personeli dahil 231.979.440,31 TL personel gideri yapılmıştır. 5393 sayılı Kanun’un 49’ncu maddesiyle şirket personeli hariç toplam personel gideri için %30 oranı öngörülmüşken bu oran %36,69 olarak gerçekleşmiştir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesiyle şirket personeli dahil toplam personel gideri için %40 oranı öngörülmüşken bu oran ise %50,74 olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine sınırlama getirildiğinden, bu sınırlamalara uyulması ve personel istihdamının buna uygun olarak yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.