|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin personel giderlerinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesinde belirlenen sınırları aştığını ortaya koymuştur. Bu maddeye göre, belediyenin yıllık toplam personel giderleri, en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu elde edilen miktarın yüzde otuzunu geçmemelidir. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde ise bu oran yüzde kırk olarak uygulanmaktadır. Eğer personel giderleri bu oranları aşarsa, yeni personel alımı yapılamaz ve aşım nedeniyle oluşan kamu zararı, belediye başkanından tahsil edilir.
Erfelek Belediyesi’nin 2024 yılı için belirlenen personel giderleri, 2023 yılı bütçe gelirinin yeniden değerleme oranı ile artırılması sonucu hesaplanan limitin yüzde kırkını aşmıştır. 2024 yılı için toplam personel giderleri, şirket personeli hariç 26.169.192,96 TL, şirket personeli dahil ise 32.184.248,16 TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, 5393 sayılı Kanun’un öngördüğü yüzde kırk sınırının yüzde 52,67 ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin belirlediği yüzde kırk sınırının ise yüzde 64,77 oranında aşıldığını göstermektedir. Sonuç olarak, mevzuat hükümleri gereği belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine getirilen sınırlamalara uyulması ve personel istihdamının bu düzenlemelere uygun şekilde gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin yıllık toplam personel giderinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49’uncu maddesi ile belirlenen oranı aştığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Norm kadro ve personel istihdamı” başlıklı 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında;
“Belediyenin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde kırk olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar yeni personel alımı yapılamaz. Yeni personel alımı nedeniyle bu oranın aşılması sebebiyle oluşacak kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanunî faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilir. Personelin her türlü alacakları zamanında ve öncelikle ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarında;
“(1) İdarelerin, şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamaz. Bu oran büyükşehir belediyelerinde yüzde otuz olarak uygulanır. Yıl içerisinde aylık ve ücretlerde beklenmedik bir artışın meydana gelmesi sonucunda personel giderlerinin söz konusu oranları aşması durumunda, cari yıl ve izleyen yıllarda personel giderleri bu oranların altına ininceye kadar idare şirketlerine yeni personel alımı yapılamaz.
(3) Birinci fıkrada belirlenen oranı aşan idareler tarafından Bakanlıktan izin alınmaksızın şirketlerine işçi alımı yapılamaz.” düzenlemeleri yapılmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde personel giderlerine ilişkin üst sınır, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkı olarak belirlenmiştir.
Erfelek Belediyesinin 2024 yılı personel giderlerinin tespitinde, 2023 yılı bütçe geliri olan 31.355.955,39 TL’nin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranında (%58,46) artırılması sonucu bulunan 49.686.646,91TL’nin esas alınması gerekmektedir. Buna göre Belediyenin 2024 yılı personel giderlerinin, hesaplanan limitin %40’u olan 19.874.658,76 TL’yi geçmemesi gerekmektedir.
Belediyenin şirket personeli hariç ve dahil toplam personel giderleri ile hesaplanan
gelir limiti ve gerçekleşme oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 8: 2024 Yılı Personel Giderleri ve Bütçe Gelirine Oranı
| Personel Giderleri | Ölçü | Belediye Personeli | Şirket Personeli Dahil |
| 2023 yılı bütçe geliri | TL | 31.355.955,39 | 31.355.955,39 |
| Yeniden değerleme oranı | % | 58,46 | 58,46 |
| 2024 yılı için hesaplanan gelir | TL | 49.686.646,91 | 49.686.646,91 |
| Personel giderleri limiti oranı | % | 40,00 | 40,00 |
| 2024 yılı personel giderleri limiti | TL | 19.874.658,76 | 19.874.658,76 |
| 2024 yılı toplam personel gideri | TL | 26.169.192,96 | 32.184.248,16 |
| Gerçekleşme oranı | 52,67 | 64,77 | |
| Limit aşımı | 0/ % | 12,67 | 24,77 |
Tablodan da görüleceği üzere; Belediyenin 2024 yılı toplam personel gider oranı mevzuat ile öngörülen limiti aşmıştır. 2024 yılında Belediye bütçesinden şirket personeli hariç 26.169.192,96 TL, şirket personeli dahil 32.184.248,16 TL personel gideri yapılmıştır. 5393 sayılı Kanun’un 49’ncu maddesiyle şirket personeli hariç toplam personel gideri için %40 oranı öngörülmüşken bu oran %52,67 olarak gerçekleşmiştir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden yayımlanan, İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esasların “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesiyle şirket personeli dahil toplam personel gideri için %40 oranı öngörülmüşken bu oran ise %64,77 olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri uyarınca belediyelerin yıllık toplam personel giderlerine sınırlama getirildiğinden, bu sınırlamalara uyulması ve personel istihdamının buna uygun olarak yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.