|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin personel giderlerinin mevzuatta belirlenen sınırları aştığını ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49. maddesi, belediyelerin yıllık toplam personel giderlerinin, en son yıl bütçe gelirlerinin belirli bir katsayı ile çarpılması sonucu elde edilen miktarın yüzde otuzunu (nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde yüzde kırkını) geçemeyeceğini belirtmektedir. Ayrıca, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenen usul ve esaslar da benzer şekilde, idarelerin toplam personel giderlerinin bu sınırları aşmaması gerektiğini vurgulamaktadır.
Yapılan incelemeler sonucunda, belirtilen ilçe belediyesinin yıllık toplam personel giderinin 13.420.620,41 TL olduğu ve bu tutarın, hesaplanan personel gider limiti olan 10.018.529,11 TL’nin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, belediyede personel maaşlarının ödenmesinde sorunlara yol açmakta; bazı çalışanların maaşları zamanında ödenmezken, diğerlerinin maaş alacakları artmaktadır. Ayrıca, belediyenin bütçe gelirlerinin büyük bir kısmının merkezi idare vergi gelirlerinden sağlandığı, kendi öz gelirlerini artırma kapasitesinin sınırlı olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, denetim bulguları üzerine belediye yönetimi, personel istihdamını mevzuatta belirlenen sınırlar içinde tutma taahhüdünde bulunmuştur. Bu durum, hem personel maaşlarının düzenli ödenmesi hem de ilçeye yapılacak diğer yatırımlar için kaynak yaratma açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Personel Giderlerinin Mevzuatta Belirlenen Sınırın Üzerinde Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Personel işlemlerinin incelenmesinde, Belediye bütçesinden ödenen personel giderleri toplamının mevzuatta belirlenen yasal sınırları aştığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 49’uncu maddesinin 8’inci fıkrasında, belediyenin yıllık toplam personel giderlerinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu aşamayacağı, nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oranın yüzde kırk olarak uygulanacağı ifade edilmiştir.
Anılan Kanun’la personel giderlerine konan bu sınıra ilaveten belediye şirketlerinde çalıştırılacak olan personelin işe alımını düzenleyen 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesine istinaden 09.04.2018 tarih ve 11608 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla kabul edilen İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar, 28/04/2018 tarih ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bu Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; idarelerin, şirket personeli de dâhil yıllık toplam personel giderlerinin, idarenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunacak miktarın yüzde kırkını aşamayacağı belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereğince, belediyelerin personel giderlerine ilişkin iki üst sınır bulunmaktadır. Buna göre; belediyelerin personel gideri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yeniden değerleme katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu (nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde yüzde kırkını), yine hizmet satın alma yoluyla çalıştırılan şirket personeli dâhil edildiğinde ise yüzde kırkını aşmaması gerekmektedir.
Aşağıdaki tabloda Karakoyunlu Belediyesinin personel giderlerinin, gerçekleşen son yıl bütçe gelirlerinin 213 sayılı Kanun ile belirlenen yeniden değerleme katsayısı ile çarpılması sonucu bulunan tutara oranı gösterilmiştir.
Tablo 12: Toplam Personel Giderleri ve Personel Gideri Limiti
| En Son Kesinleşmiş Bütçe Geliri (TL) | Yeniden Değerleme Oranı (%) | Yeniden Değerleme Oranı ile Hesaplanan Tutar (TL) |
Personel Gider Limiti (TL) |
Gerçekleşen Toplam Personel Gideri (830.01) (TL) |
Şirket Personeli Gideri (Net) (TL) |
| 15.806.085,31 | 58,46 | 25.046.322,78 | 10.018.529,11 | 7.700.634,93 | 5.719.985,48 |
| TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | 13.420.620,41 | 13.420.620,41 |
Yapılan incelemede, ayrıntısı yukarıdaki tabloda görüleceği üzere Belediyenin Şirket personeli dahil yıllık toplam personel giderlerinin 13.420.620,41 TL olduğu, bu tutarın gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunan 10.018.529,11 TL’nin üstünde olduğu ve toplam personel giderlerinin %40’ın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Personel giderlerinin fazla olduğu Belediyede, personel maaşlarının ödenmesinde sorunlar olduğu, memurların ve personel temin hizmeti veren belediye şirketinde çalışan işçilerin maaşlarının geriden ödendiği, maaşların ödenmesinde personeller arasında eşitsiz bir durumun olduğu, bazı personellerin maaşları tama yakın ödenirken bazı personellerin Belediyeden olan maaş alacaklarının daha fazla olduğu görülmüştür. 2024 yılı dönem sonu verilerine göre Belediye’nin 800-Bütçe Gelirleri Hesabında 25.976.696,42 TL’lik bütçe gelirinin olduğu, bu gelirin 21.968.800,11 TL’sinin merkezi idare vergi gelirlerinden alınan paylar olduğu, Belediyenin merkezi idare vergi gelirlerinden alınan paylar dışında kendi öz gelirlerini yaratabilme konusunda kapasitesinin sınırlı olduğu dikkate alındığında hem personel maaşlarında gecikmelere sebep olunmakta hem de ilçeye yapılabilecek diğer yatırımların gerçekleşmesi için kaynak bulabilme konusunda sorunlar meydana gelmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa bundan sonraki süreçte dikkat edilerek tavsiyelere uyulacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdare tarafından personel istihdamlarının anılan mevzuatta belirlenen üst sınırı aşmayacak şekilde yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.