Peşin Tahsil Edilen Gelirlerin Hatalı Muhasebeleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Peşin Tahsil Edilen Gelirlerin Hatalı Muhasebeleştirilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversite tarafından akdedilen irtifak hakkı ve kira sözleşmeleri gereği peşin tahsil edilen irtifak hakkı gelirleri, hasılat payları ve taşınmaz kira gelirlerinin mali tablolarda yılı faaliyet gelirleri ile ilişkilendirilmesini, bilgi vermesini ve takibini sağlayacak olan 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler ile 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 990 Kiraya Verilen veya İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ile muhasebeleştirilmesi gerekirken 120 ve 220 Gelirlerden Alacaklar Hesapları ile muhasebeleştirildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının işleyişine ilişkin hükümler ihtiva eden 297’nci maddesinin birinci fıkrasında, gelecek aylara ait olarak peşin tahsil edilen gelirlerin ilgili oldukları ay sonlarında tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izleneceği; 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının işleyişi ile ilgili 349’uncu maddesinin birinci fıkrasının a) bendinin birinci alt bendinde ise peşin tahsil edilen gelirlerin içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylarda tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 380 No.lu hesaba, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 480 No.lu hesaba alacak, tahsil edilen tutarın tamamının 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç, diğer taraftan tahsil edilen tutarın tamamının 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği düzenlenmiştir. Aynı maddenin b) bendinin birinci alt bendinde ise gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalanların dönem sonunda 480 No.lu hesaba borç, 380 No.lu hesaba alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in, 990 Kiraya Verilen veya İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabı ile 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabının işleyişlerine ilişkin sırasıyla 533/C maddesinin birinci fıkrası a) bendinin birinci alt bendinde; Kiraya verilen ya da üzerine irtifak hakkı tesis edilen taşınmazların sözleşmenin başında kayıtlı değerleri ile 990 hesabına borç, 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydedileceği; 533/Ç maddesinin birinci fıkrası a) bendinin ikinci alt bendinde ise bir yıldan daha uzun süreli sözleşmelerde kira veya irtifak hakkı bedelinin, sözleşme süresi içinde belirli dönemlerin sonunda taksitler halinde tahsil edilecek olması halinde, toplam kira ya da irtifak hakkı bedelinin ilgili döneme düşen kısımlarının, 993 No.lu hesabın bölümlenmiş yardımcı hesabına borç, 999 No.lu hesaba alacak kaydedileceği, hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede; Üniversite tarafından 2015 yılı Nisan ayında akdedilen 29 ve 35 yıllık olmak üzere iki irtifak hakkı tesisine ilişkin sözleşmelerde; irtifak haklarının yıllık peşin alınacağının hükme bağlandığı ve 2019 yılına kadar peşin tahsil edildikçe 102 Banka Hesabı ile 600 Gelirler Hesabı ve Bütçe hesapları ile 480 No.lu hesap ve anılan nazım hesaplar kullanılmadan muhasebeleştirildiği; 2019 yılında ise kalan tutarların tamamının o yılın geliri gibi hatalı olarak 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 600 No.lu hesap ile muhasebeleştirildiği; yıllık ÜFE artışlarının ise yılında 120 No.lu hesaba kaydedildiği; aynı şekilde irtifak sözleşmesinden doğan ve irtifak hakkı tesis edilen firmalarca işletilecek yerlerin 25 yıllık süre ile kiraya verilmesi ve tamamımın peşin alınması sonucu elde edilen %1 lik hasılat payları ile 3 ve 5 yıllık olmak üzere kiraya verilen baz istasyonu yeri, kantin, kafeterya vb. yerlerin sözleşmelerine göre birer yıllık ya da üçer aylık peşin alınacak olan kiraların sözleşme toplam tutarları üzerinden 220 No.lu hesap ile 600 No.lu hesaba, yıllık artış tutarlarının da 120 ve 600
No.lu hesaplara kaydedildiği tespit edilmiştir.
Diğer taraftan bir yıldan uzun süreli kiraya verilen ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazların anılan Yönetmelik hükümleri gereği kayıtlı değerlerinin 990 No.lu, kira tutarlarının ise 993 No.lu nazım hesaplarda izlenmemesi sonucunda 2023 yılı Bilanço dip notlarında da hataya neden olunmuştur.
Söz konusu tespit üzerine Kamu İdaresi tarafından mevzuata uygun hesap kodları ile muhasebe kayıtlarının yapılması ve 2024 yılından itibaren mali tabloların doğruluğunun sağlanabilmesini teminen 220 ve 120 No.lu hesaplarda hatalı yapılan ve 2024 yılına devredilecek olan toplam 5.914.281,10 TL, Üniversite tarafından Muhasebat Genel Müdürlüğünden sistem izni alınarak 31.12.2023 tarih ve 21011 sayılı muhasebe işlem fişi ile anılan hesaplardan 500.09 Net Değer Hesabı ile çıkarılmıştır.
Ancak yukarda bahsedilen tahakkuka ilişkin düzeltme kaydı tahsilatlarla ilgili olarak 2023 yılı geliri olması gerekirken 2022 yılına kaydedilen 1.843.322,55 TL ile 2024 yılı geliri olması gerekirken 2023 yılına kaydedilen 3.189.398,03 TL’den kaynaklı olarak toplam 5.032.720,58 TL’lik 2023 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosunda oluşan hatayı düzeltmemektedir.
Diğer taraftan bir yıldan uzun süreli kiraya verilen ve irtifak hakkı tesis edilen taşınmazların anılan Yönetmelik hükümleri gereği kayıtlı değerlerinin 990 No.lu, kira tutarlarının ise 993 No.lu nazım hesaplarda izlenmemesi sonucunda 2023 yılı Bilanço dip notlarında da hataya neden olunmuştur.
Sonuç olarak peşin tahsil edilen söz konusu gelirlerin mali tabloların güvenilir ve doğru bilgi sunmasını teminen Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğine uygun olarak 380 ve 480 No.lu hesaplar ile 993 Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabı ve 990 Kiraya Verilen veya İrtifak Hakkı Tesis Edilen Maddi Duran Varlıkların Kayıtlı Değerleri Hesabında muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.