|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelerin peşin tahsil edilen hizmet bedellerinin, Alınan Sipariş Avansları Hesabında izlenmediğini ortaya koymuştur. Bu durum, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 51. maddesi ile çelişmektedir; zira bu madde, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesini öngörmektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 273. maddesi, alınan sipariş avanslarının, gelecekteki mal ve hizmet teslimleri için peşin tahsil edilen tutarların kaydedilmesi amacıyla kullanıldığını belirtmektedir.
Denetim bulgularına göre, idarelerin ön ödemeli hizmet ücretlerini doğrudan gelir kaydetmeleri, örneğin yıl içinde yapılacak sınavlar için tahsil edilen 7.729.949,39 TL’nin Alınan Sipariş Avansları Hesabına alınmaması, mevzuata aykırıdır. İdare, 2024 itibarıyla bu tahsilatları Alınan Sipariş Avansları Hesabında izlemeye başlayacağını belirtmiş olsa da, 2021 ve 2022 yıllarındaki denetim raporlarında da aynı sorunun tespit edildiği göz önünde bulundurulduğunda, bu düzeltici kayıtların 2023 mali tablolarındaki hatayı düzeltmeyeceği ifade edilmektedir. Dolayısıyla, ön ödemeli tahsilatların doğru bir şekilde muhasebe sistemine yansıtılması ve mali tabloların düzgün bir şekilde raporlanması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Peşin Tahsil Edilen Hizmet Bedellerinin Alınan Sipariş Avansları Hesabında İzlenmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurum tarafından peşin tahsil edilen hizmet bedellerinin tahsil anında doğrudan gelir kaydedildiği, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabında izlenmediği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 51’nci maddesinde;
“Kamu gelir ve giderleri tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir.
Bütçe gelirleri tahsil edildiği, bütçe giderleri ise ödendiği yılda muhasebeleştirilir” şeklindeki düzenlemeyle, gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesinde tahakkuk esaslı bir sistem öngörülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmelik’in, “340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı” başlıklı 273’ncü maddesinde;
“Alınan sipariş avansları hesabı, mal ve hizmet satış faaliyeti olan kamu idarelerinin gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleriyle ilgili olarak peşin tahsil ettiği avans tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı olarak alınan sipariş avansları ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan sipariş avansları hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonlarında vadeleri bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir” düzenlemesi yer almaktadır.
Ayrıca, mali tabloların sunulmasına ilişkin ilkeleri belirleyen 1. No’lu Devlet Muhasebesi Standardında malî tabloların amacı belirtilmiştir. Buna göre, düzenlenen malî tabloların amacı, idarenin malî durumu, performansı ve nakit akışları hakkındaki bilgileri sağlamaktır. Malî tablolar, kamu idarelerinin kaynaklarının dağılımı ve kullanımını, faaliyetlerinin nasıl finanse edildiği ve nakit ihtiyacının nasıl karşılandığını, faaliyetlerini finanse edebilme ve sorumlulukları ile taahhütlerini yerine getirebilme yeteneğini, malî durumu ve malî durumundaki değişiklikleri, faaliyetlerindeki performans, etkinlik ve başarısını, kendilerine sağlanan kaynakları bütçelerine uygun ve yasal şekilde kullanıp kullanmadıklarını, malî işlemlerinde saydam olup olmadıklarını gösterir.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 446’ncı maddesinde, Kurumun gelir kalemleri düzenlenmiştir. Bu çerçevede hazırlanan fiyat tarifesi; ilk başvuru, temdit ve ilave değişiklik ve eğitim sınav ücretlerinden oluşmaktadır. Temdit dışındaki hizmetlere ilişkin ücretler önceden tahsil edilmekte sonrasında hizmet sunulmaktadır.
Uygulamada; idarenin, ilk başvuruda ön ödeme yoluyla tahsil ettiği ücretlerin doğrudan gelir kaydedildiği, örneğin yıl içerisinde yapılacak sınavlar için önceden tahsil edilen 7.729.949,39 TL’nin 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına alınmadığı ve doğrudan gelir kaydedildiği görülmüştür. Yapılan bu uygulamanın yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olduğu düşünülmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından başvuru sonrası iadesi mümkün olan, özel olarak belirlenen hizmetlere ilişkin tahsilatların 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabında 2024 yılı itibari ile izlenmeye başlandığı ifade edilmiştir. Ancak, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü 2021 ve 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer alan bulgu konusu hususa yönelik 2024 yılında yapılan düzeltici kayıtların 2023 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Bu nedenle Kurum tahsilatlarının muhasebe sistemine tam ve doğru şekilde yansıtılması için ön ödeme yoluyla yapılan tahsilatların 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına kaydedilip mali tablolarda doğru bir şekilde raporlanmasının sağlanması gerekmektedir.