|
ÖZET: Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin, gelecekteki aylara ve yıllara ait gelirler hesabında kaydedilmediği tespit edilmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, özel bütçeli idarelerin ticari ünite kiralamaları kapsamında elde edilen peşin kira bedelleri, ilgili muhasebe yönetmeliği hükümlerine uygun olarak 380 ve 480 hesaplarında takip edilmemektedir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, peşin tahsil edilen gelirlerin hangi hesaplarda izlenmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir.
İdare, ticari ünite kiralamalarında genellikle üç yıl süreyle sözleşme yapmaktadır. Bu süreçte, çay ocağı ve kafeterya gibi işletmeler için kira bedelleri üçer aylık, bankamatik ve posta hizmetleri için ise yıllık peşin ödenmektedir. Ancak, bu peşin kira gelirleri mevzuat gereği ilgili hesaplarda kaydedilmediğinden, mali tablolar üzerinde doğru bir yansıtma sağlanamamaktadır. Bu durum, muhasebe ilkelerine aykırılık teşkil etmekte ve mali tabloların güvenilirliğini zedelemektedir. İdare, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin takibi için bir yazılım geliştirme sürecine girmiştir. Bu yazılım sayesinde, mevzuat hükümlerine uygun olarak gelecekteki aylara ve yıllara ait gelirlerin kaydedilmesi sağlanacaktır. Bu adım, mali raporlamada şeffaflık ve doğruluk açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Peşin Tahsil Edilen Kira Gelirlerinin Gelecek Aylara/Yıllara ait Gelirler Hesabında Takip Edilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdarenin “Ticari Ünite Kiralamalarında Yetkilendirildiği Protokol” kapsamında, ticari ünitelerin üçüncü kişilere kiralanmak suretiyle işlettirilmesinden elde edilen peşin kira bedellerini, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı ile 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabında takip etmediği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 296’ncı maddesinde; 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı, 297’nci maddesinde; gelecek aylara ait olarak peşin tahsil edilen gelirlerin, ilgili oldukları ay sonlarında tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izleneceği düzenlenmiştir.
Söz konusu Yönetmelik’in 298’inci maddesinde; peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmı 600 Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmı bu hesaba, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenler 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak, tahsil edilen tutarın tamamı 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği,
Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabında kayıtlı tutarlardan ilgili oldukları ay sonlarında gelir olarak tahakkuk ettirilenlerin bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yönetmelik’in 347’nci maddesinde; Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı, 348’inci maddesinde; peşin tahsil edilen gelirlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin ilgili oldukları yılda tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izleneceği ifade edilmiştir.
Yine 349’uncu maddesinde peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmı 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylarda tahakkuk ettirilmesi gerekenler 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenler bu hesaba alacak, tahsil edilen tutarın tamamı 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan tahsil edilen tutarın tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği,
Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalanlar dönem sonunda bu hesaba borç, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği, Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabında kayıtlı tutarlardan ilgili oldukları ay sonlarında gelir olarak tahakkuk ettirilenlerin bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği hükümlerine yer verilmiştir.
İdare tarafından üçüncü kişilere yapılan “Ticari Ünite Kiralamalarında” sözleşme süresi en fazla üç yıl olarak uygulanmaktadır. Bu çerçevede yapılan kiralamalarda standart uygulanan süre, çay ocağı, kafeterya işletilmesi işinde “üçer aylık” dönemler halinde peşin; bankamatik, Posta ve Telgraf Teşkilatı hizmetleri işinde ise “yıllık” dönemler halinde peşin ödenmesi şeklindedir. Yapılan standart sözleşmelerde bu husus düzenlenmektedir.
Ancak belirlenen dönemlerde peşin tahsil edilen kira gelirleri için mevzuatın hükmettiği 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı ile 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı kullanılmamaktadır. Böylelikle yıllık/üçer aylık peşin tahsil edilen kira bedelleri tahsil edildiği dönemde düzenlenerek ait olduğu gelecek aylarda ve yıllarda mali tabloda yer almamaktadır. Bu uygulama muhasebe ve mali tablo ilkelerine; dönemsellik, tutarlılık, tam açıklama ilkelerine aykırılık oluşturmaktadır.
İdare, ticari ünite kiralamalarından elde edilen ve peşin tahsil edilen kira bedellerinin takibi için bir yazılım programı çalışması başlatıldığını ve ilgili muhasebe kayıtlarının yapılacağını bildirmiştir.
Mevzuat hükmüne uygun olarak, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin “gelecek aylara /yıllara ait gelirler” kaydının yapılması gerekmektedir.