|
ÖZET: Peşin tahsil edilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde yapılan hatalar, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Üniversite tarafından kiraya verilen taşınmazların yıllık kira bedellerinin, 380 ve 480 hesaplar yerine 120 ve 220 hesaplara kaydedildiği tespit edilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen düzenlemelere göre, peşin tahsil edilen gelirlerin doğru hesaplarda izlenmesi gerekmektedir. Bu durum, kamu idaresinin uygulamalarıyla çelişmekte ve muhasebe kayıtlarının güvenilirliğini tehlikeye atmaktadır.
Yönetmelikte, peşin tahsil edilen gelirlerin hangi hesaplarda izleneceği açıkça belirtilmiştir. 380 ve 480 hesaplar, peşin tahsil edilen gelirlerin doğru bir şekilde takip edilmesi için tasarlanmıştır. Öte yandan, 120 ve 220 hesapların kullanılması, bu gelirlerin yanlış bir biçimde kaydedilmesine yol açmakta ve mali tabloların doğruluğunu zedelemektedir. Bu nedenle, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde izlenmesi gereken yöntemlerin net bir şekilde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak, peşin tahsil edilen kira gelirlerinin 120 ve 220 hesaplarda izlenmesi, mali tablolar üzerinde olumsuz etkilere neden olmakta ve doğru veri üretimini engellemektedir. Bu durum, kurumun mali yönetiminde dikkat edilmesi gereken önemli bir husus olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Peşin Tahsil Edilen Kira Gelirlerinin Hatalı Muhasebeleştirilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversite tarafından kiraya verilen taşınmazların peşin tahsil edilen yıllık kira tutarlarının 380 ve 480 hesaplara kaydedilmesi gerekirken 120 ve 220 hesaplara kaydedildiği görülmüştür.
Kurumun uygulamakla yükümlü olduğu Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin
– 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabının düzenlendiği 296’ncı maddesinde; içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı,
– 480 Gelecek yıllara ait gelirler hesabının düzenlendiği 347’nci maddesinde de; dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı
şeklinde düzenleme yapılmıştır.
Yukarıdaki mevzuat uyarınca Kurumun kiraya verdiği ve yıllık kira bedellerini peşin tahsil ettiği iki ATM ve bir kantinden elde ettiği kira gelirlerini 380/480 hesaplara kaydetmesinin gerekli olduğu açıktır.
Kamu İdaresi cevabında; taşınmaz kira gelirlerinin “Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri” içerisinde yer aldığı; Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 120 Gelirlerden alacaklar hesabının düzenlendiği 51 ve 53 – (1)/a maddesi hükümleri gereğince taşınmaz kira gelirlerinin 120/220 hesaplarda izlenmesi gerektiği belirtildikten sonra verilen bir örnekle yapılan işlem açıklanmaya çalışılmış, burada karar verilmesi gereken hususun bu gelirlerin teşebbüs ve mülkiyet geliri olarak tahakkuk kayıtlarında 120/220 hesaplarda izlenmesi mi, yoksa tahakkuksuz biçimde 380/480 hesaplarda izlenmesi mi olduğu belirtilmiştir.
Kurumun uygulamakla yükümlü olduğu Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabı 296, 297 ve 298’inci maddelerinde, 480 Gelecek yıllara ait gelirler hesabı da 347, 348 ve 349’uncu maddelerinde düzenlenmiştir.
Söz konusu maddeler incelendiğinde;
– İçinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin 380 hesapta izleneceği, gelecek aylara ait olarak peşin tahsil edilen gelirlerin, ilgili oldukları ay sonlarında tahakkuk ettirileceği; peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600-Gelirler Hesabına, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmının 380 hesaba, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak, tahsil edilen tutarın tamamının 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği,
– Dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için de 480 Gelecek yıllara ait gelirler hesabının kullanılacağı, peşin tahsil edilen gelirlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin, ilgili oldukları yılda tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izleneceği, dönem sonunda, bu hesapta yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek aylara ait gelirler hesabına aktarılacağı, peşin tahsil edilen gelirlerin, içinde bulunulan aya ait olan kısmının 600-Gelirler Hesabına, gelecek aylarda tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin bu hesaba alacak, tahsiledilen tutarın tamamı 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan tahsiledilen tutarın tamamı 800- Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği, gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalanların dönem sonunda 480 hesaba borç, 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği
şeklinde hükümler içerdiği görülmektedir.
Yönetmelik’teki düzenlemeler çerçevesinde; 380/480 hesaplarda aylık/yıllık olarak peşin tahsil edilen kira gelirlerinin faaliyet dönemini takip eden dönemlerdeki tahakkuku takip edilmekte olduğundan, İdare tarafından ileri sürülen “peşin tahsil edilen kira gelirlerinin teşebbüs ve mülkiyet geliri olarak tahakkuk kayıtlarında 120/220 hesaplarda izlenmesi mi, yoksa tahakkuksuz biçimde 380/480 hesaplarda izlenmesi mi gerektiği” şeklinde soru dayanaksız kalmaktadır.
Sonuç olarak; peşin tahsil edilen kira bedellerinin 380/480 hesaplar yerine 120/220 hesaplarda muhasebeleştirmesinin mali tablolarda hataya neden olduğu ve mali tabloların doğru ve güvenilir veri üretmesini engellediği değerlendirilmiştir.