|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi tarafından verilen yapı ruhsatlarının Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne aykırı olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle, üst katları konut ve zemin katları ticari işlevler içeren karma yapılar için ruhsatların usulüne uygun verilmediği tespit edilmiştir. Yönetmelik, zemin katlarda konut dışı işlevlerin yer alabilmesi için belirli yükseklik ve taşıyıcı sistem şartlarını öngörmektedir. Bu bağlamda, zemin kat yüksekliğinin 4,50 metreden az olmaması ve A12, A13, A14 veya A15 tipi taşıyıcı sistemlerin kullanılması zorunludur.
Yapılan incelemelerde, ruhsat verilen projelerin statik hesaplarının doğruluğunun kontrol edilmediği ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne uygunluklarının yeterince denetlenmediği anlaşılmıştır. Ayrıca, 2024 yılı içerisinde asma kat içeren 13 projeye ruhsat verilmesi de dikkat çekmektedir. Alanya ilçesinde ise, bazı alanlarda asma kat yapımının zorunlu olduğu belirtilmesine rağmen, bu uygulamalar için gerekli belgelerin sağlanmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, belediye tarafından zemin katlarda konut dışı işlevler barındıran yapılar için ruhsat düzenlenirken, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne uygunluk şartlarının titizlikle göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Aksi takdirde, yönetmelik hükümlerine aykırı ruhsatların verilmesi, yapı güvenliğini tehlikeye atabilir. |
BULGU: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine Aykırı Olarak Yapı Ruhsatlarının Düzenlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Üst katlarında konut, zemin katlarında konut dışı fonksiyonları (dükkan, mağaza vb.) bulunan karma yapılara ilişkin yapı ruhsatlarının Belediye tarafından usulüne uygun verilmediği görülmüştür.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; asma kat, zemin katı ticari olarak kullanılmayan konut alanları haricinde, zemin katta ait olduğu bağımsız bölümü tamamlayan ve bu bölümden bağlantı sağlanan, ait olduğu bağımsız bölümün 1/3’ünden az yapılamayan, iç yüksekliği 2,40 metreden az olmayan, yola bakan cephe veya cephelerde merdiveni de dâhil 3,00 metreden fazla yaklaşmayan kat olarak tanımlanmıştır.
Aynı Yönetmelik’in ikinci bölümünün “Genel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin otuzuncu fıkrasının (a) bendinde de; içerisinde konut yer alan binaların zemin katlarında konut dışı fonksiyonların yapılabilmesi için; bu fonksiyonların yer aldığı zemin kat yüksekliğinin 4,50 metreden az olması, yapının tasarımında 18.03.2018 tarihli ve 30364 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasların Tablo 4.1.’inde yer alan A12, A13, A14 veya A15 tipi taşıyıcı sistemlerin kullanılması, kısa kolon oluşturulmaması, asma kat yapılmaması şartlarının tamamının sağlanmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasların Tablo 4.1’inde;
A12 yapılar; deprem etkilerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdelerle karşılandığı binalar olarak tanımlanmış, ilgili binaların Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R’nin 7, Dayanım Fazlalığı Katsayısı D’nin 2.5, İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları BYS’in ikiden büyük veya eşit olması gerektiği (BYS > 2),
A13 yapılar; Deprem etkilerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek boşluksuz betonarme perdelerle karşılandığı binalar olarak tanımlanmış, ilgili binaların Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R’nin 6, Dayanım Fazlalığı Katsayısı D’nin 2.5, İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları BYS’in ikiden büyük veya eşit olması gerektiği (BYS > 2),
A14 yapılar; deprem etkilerinin moment aktaran süneklik düzeyi yüksek betonarme çerçeveler ile süneklik düzeyi yüksek bağ kirişli (boşluklu) betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar olarak tanımlanmış, ilgili binaların Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R’nin 8, Dayanım Fazlalığı Katsayısı D’nin 2.5, İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları BYS’in ikiden büyük veya eşit olması gerektiği (BYS > 2),
A15 yapılar; deprem etkilerinin moment aktaran süneklik düzeyi yüksek betonarme çerçeveler ile süneklik düzeyi yüksek boşluksuz betonarme perdeler tarafından birlikte karşılandığı binalar olarak tanımlanmış, ilgili binaların Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı R’nin 7, Dayanım Fazlalığı Katsayısı D’nin 2.5, İzin Verilen Bina Yükseklik Sınıfları BYS’in ikiden büyük veya eşit olması gerektiği (BYS > 2) belirtilmiş,
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin “Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin esaslar” başlıklı 69’uncu maddesinin, birinci fıkrasında da; büyükşehir belediyeleri ile il belediyeleri, ikinci fıkrada belirtilen değiştirilemeyen hükümler dışında kalan hususlarda, beldenin tarihi ve yöresel şartlarını gözetmek kaydıyla Bakanlık onayına sunulmak üzere imar yönetmeliği hazırlayabilecekleri, idarelerin imar yönetmelikleri yürürlüğe girinceye kadar uygulamaların bu Yönetmelik’e göre yapılacağı, ikinci fıkrasında; Yönetmelik’in, planlarla ve ilgili idarelerce çıkarılacak yönetmeliklerle değiştirilemeyeceği ve planlarda bu hükümlere aykırı olarak getirilecek hükümlerin uygulanamayacağı açıklanmıştır.
Ayrıca Antalya Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği’nin ikinci bölümünün “Genel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; genel ilkelere yönelik olarak Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 5’inci maddesine uyulacağı düzenlenmiştir.
Yukarıda belirtilen genel ilkeler kapsamında; içerisinde konut yer alan binaların zemin katlarında konut dışı fonksiyonların yapılabilmesi için; bu fonksiyonların yer aldığı zemin kat yüksekliğinin 4,50 metreden az olması, yapıda süneklik düzeyi yüksek taşıyıcı sistemlerden olan A12, A13, A14 veya A15 tipi taşıyıcı sistemlerin kullanılması, kısa kolon oluşturulmaması, asma kat yapılmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, içerisinde konut yer alan binaların zemin katlarında konut dışı fonksiyonları bulunan yapılara yapı ruhsatı verilirken Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esasların Tablo 4.1.’inde yer alan A12, A13, A14 veya A15 tipi taşıyıcı sistemlerden birine uygun olup olmadığına ilişkin Belediye tarafından statik program raporları istendiği (ideCAD) ve söz konusu raporlarda yer alan katsayılar üzerinden değerlendirme yapıldığı, ancak söz konusu raporların Belediye tarafından doğruluğuna ilişkin program üzerinden teyidinin yapılmadığı ve statik hesaplama programlarının kullanılmadığı anlaşılmıştır.
Yine 2024 yılı içerisinde 13 projeye Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne aykırı olarak asma kat olmasına rağmen ruhsat verildiği görülmüştür.
Kamu İdaresince, Alanya ilçesi uygulama imar planı ve plan notları incelendiğinde; Planda “A Notasyonu” bulunan alanlarda, ticaret taraması bulunan ve zemin katta ticaret kullanımı zorunlu olan bölgelerde ve plan notları ile belirlenen bazı caddelerde asma kat yapımının zorunlu tutulduğunu, Alanya İlçesi, Uygulama İmar Planı plan notlarında karma kullanım ve asma kat yapılması zorunlu olarak belirlenen alanlarda asma kat yapılmasında tereddüte düşüldüğünü, Antalya Büyükşehir Belediyesi, Kent Estetiği Dairesi Başkanlığına uygulamalara nasıl devam edilmesi gerektiği hususunda görüş sorulduğunu belirtilmiş olsa da, bu görüşe ilişkin herhangi bir belge gönderilmemiştir. kaldı ki, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin “Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin esaslar” başlıklı 69’uncu maddesinin, ikinci fıkrasında; Bu Yönetmeliğin, ikinci yani “Genel İlkeler” başlıklı bölümünde yer alan hükümlerin, planlarla ve ilgili idarelerce çıkarılacak yönetmeliklerle değiştirilemeyeceği ve planlarda bu hükümlere aykırı olarak getirilecek hükümlerin uygulanmayacağı net olarak belirtilmiştir.
Bu nedenle, Antalya Büyükşehir Belediyesi, Kent Estetiği Dairesi Başkanlığı tarafından verilecek görüş, Yönetmelik’in “Genel İlkeler” başlıklı bölümünün, “Genel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinin otuzuncu fıkrasının (a) bendinde yer alan “kısa kolon oluşturulmaması, asma kat yapılmaması” hükmüne aykırı olamayacağı için görüş dikkate alınmaksızın kısa kolan ve asma kat bulunan projeler için yapı ruhsatı düzenlenmemesi gerekmektedir.
Yine Kamu İdaresi, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esaslar’ın “Deprem Etkisi Altında Binaların Dayanıma Göre Tasarım İçin Hesap Esasları” başlıklı 4’üncü bölümünde yer alan parametrelere göre proje müellifi tarafından yönetmeliğe uygun tasarım yapan yazılımlar ile proje hazırlanmakta olduğunu ve bunlara ilişkin raporun alındığını, yapı denetim firmalarında görevli proje uygulama denetçisi inşaat mühendisleri ve inşaat mühendisleri odası yetkilileri tarafından proje ve raporların uygunluk kontrollerinin yapıldığını, Belediye personellerince ilgili statik hesap denetimleri yapılmış projelerin mimari statik uyumunun kontrol edildiğini, statik hesaplar ile ilgili statik program raporlarının incelenmesi ve statik projelerin doğru parametreler ile yapılıp/yapılmadığının kontrol edilebilmesi için Statik Program Kilidi bulunması gerektiğini, Belediye tarafından Statik Program(İdecad) Kilidi satın alınması ile ilgili doğrudan temin sürecinin başlatıldığını belirterek bulgu konusu husus doğrultusunda hareket edileceğini bildirmiştir.
Sonuç olarak, Belediye tarafından içerisinde konut yer alan binaların zemin katlarında konut dışı fonksiyonları bulunan yapılara ilişkin yapı ruhsatları verilirken, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin eki Deprem Etkisi Altında Binaların Tasarımı İçin Esaslar’ın Tablo 4.1.’inde yer alan A12, A13, A14 veya A15 tipi taşıyıcı sistemlerin kullanılıp kullanılmadığına ilişkin değerlendirme yapılması ve bu sistemlerden birinin kullanılmadığı tespit edilen ve/veya asma katlara yer verilen projeler için yapı ruhsatı düzenlenmemesi gerekmektedir.