|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Geçici 41’inci maddesi çerçevesinde, prim borçlarına karşılık alınan taşınmazların nakde dönüştürülemediğini ortaya koymaktadır. Bu madde, özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri gibi çeşitli idarelerin, Sosyal Güvenlik Kurumu’na ait borçları karşılamak amacıyla taşınmaz edinmelerine olanak tanımaktadır. Ancak, alınan taşınmazların yalnızca %28’i satılabilmiş, bu da toplam alım bedelinin yalnızca %3,34’ünün geri kazanılabildiği anlamına gelmektedir.
2024 yılı itibarıyla toplam 1.977 taşınmaz alınmış, bunların 1.799’u prim borçlarına karşılık olarak edinilmiştir. Ancak, taşınmazların satış sürecinin uzun sürmesi ve bazı taşınmazların alım ve satım tarihleri arasındaki 4-5 yıllık süreler, satış kabiliyetini olumsuz etkilemiştir. Ayrıca, muhammen bedellerin belirlenmesinde kullanılan farklı yöntemler, taşınmazların gerçek değerinin tespitinde tutarsızlıklara yol açmıştır. Kamu İdaresi, taşınmaz satışlarında elektronik ihale yöntemine geçiş yapmış ve 2023’te toplam 214 taşınmaz satılmıştır. Ancak, satış oranlarının geçmiş yıllara göre düştüğü gözlemlenmiştir. Geçici 41’inci maddenin amacına uygun olarak, satış kabiliyeti yüksek taşınmazların tercih edilmesi ve satış süreçlerinin hızlandırılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Prim Borcuna Karşılık Satış Amacıyla Alınan Taşınmazların Nakde Dönüştürülememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Geçici 41’inci maddesi kapsamında takipli borçlara karşılık satmak amacıyla alınan taşınmazların nakde dönüştürülemediği görülmüştür.
Kanun’un Geçici 41’inci maddesi ile birlikte, özelleştirme kapsamına alınan kuruluşlar dâhil 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşları ile bunların müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri, 4389 sayılı mülga Bankalar Kanunu’na tabi faaliyeti devam eden kamu bankaları, büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve bunlara ait tüzel kişilerin veya bunlara bağlı müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşların, Sosyal Güvenlik Kurumuna ait olan ve Kuruma bağlı tahsil dairelerince 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen borçları ile kira ve ecrimisil borçlarına karşılık, mülkiyeti bu idarelere ait ve üzerinde herhangi bir takyidat bulunmayan taşınmazlardan Kurum tarafından uygun görülenler Kurumun görevlendireceği üç temsilci ile taşınmazın bulunduğu yerdeki defterdarlık tarafından görevlendirilecek iki temsilciden oluşan komisyon tarafından ve gerektiğinde bilirkişi mütalaası alınmak suretiyle takdir edilecek değeri üzerinden, borçlu kurumun da uygun görüşü alınarak Kurum bütçesinin gelir ve gider hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin Kurumca alınabilmektedir.
Bu idarelerin 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen borçları ile kira ve ecrimisil borçları, alınan taşınmazlarının tapu işlemlerine esas olan ve yukarıda belirtilen şekilde tespit edilen değerine eşit tutarda terkin edilmektedir.
Bu uygulama yukarıda sayılan kuruluşlar dışında kalan, borcunu ödemede çok zor duruma düştüğü Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı denetim elemanlarının inceleme raporu ile tespit edilen ve Kuruma bağlı tahsil dairelerinde 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen borcu ile kira ve ecrimisil borcu bulunan diğer mükelleflerin (tüzel kişiliği bulunanların ortaklarına ait olanlar dâhil) taşınmazları için de uygulanabilmektedir.
5510 sayılı Kanun’un Geçici 41’inci maddesi kapsamında 2024 yılı sonuna kadar toplam 1.977 taşınmaz alınmıştır. Bu kapsamda alınan taşınmazların 178 adeti kurum ihtiyaçları, 1.799 adeti satılmak için prim borcuna karşılık olarak nakit elde etmek amacıyla alınmıştır. Söz konusu taşınmazların alış bedeli ise toplam 9.698.132.722,10 TL olarak belirlenmiş ve buna karşılık Kurum alacakları terkin edilmiştir. Kurumun geçici 41’inci madde kapsamında satmak amacıyla aldığı taşınmazların sayısı yıllar itibarıyla giderek artmakta ancak satışı gerçekleştirilen taşınmaz sayısı aynı şekilde artmamaktadır. Bu kapsamda satış amacıyla alınan taşınmazların %28’inin satışı gerçekleştirilmekle birlikte taşınmazların alım bedelleri itibarıyla değerlendirildiğinde alınan taşınmazların %3,34’ü satılabilmiştir. 2024 yılında bu kapsamda 335 adet taşınmaz kabul edilirken 54 adet taşınmaz satışı gerçekleştirilmiştir. Kurumun prim borcuna karşılık aldığı taşınmazların alım tarihi ile satışın gerçekleştiği ihale tarihi arasındaki sürelerin uzun olduğu ve bir yıllık süre içinde satışı gerçekleştirilen taşınmaz sayısının %10’dan düşük kaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, satışı gerçekleştirilen bazı taşınmazların alım ve satım tarihleri arasında 4-5 yıl gibi süreler olmasına rağmen muhammen bedelin taşınmazın alım bedeline yakın olduğu görülmüştür.
Yapılan denetimlerde, prim tahsilatı amacıyla alınan taşınmazların satış kabiliyetlerinin düşük kaldığı, alım ve satıma esas muhammen bedellerin belirlenmesinde farklı yöntemlerin kullanılması nedeniyle taşınmazın gerçek değerinin belirlenmesinde farklılıklar ortaya çıktığı ve yıllar yılı artış gösteren bu taşınmazların Kurum taşra teşkilatınca yönetim ve muhafazası hususlarında sıkıntı yaşandığı değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi tarafından, taşınmazların satışında elektronik ihale yöntemine geçildiği ve 2023 yılından bu yana 6 elektronik ihalede toplam 214 taşınmazın satıldığı ifade edilmiştir. Kurumun satış amacıyla prim borçlarına karşılık olarak aldığı taşınmazların satılma oranı geçmiş yıllara göre düşüş göstermiştir.
6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen borçlar ile kişi ve ecrimisil borçlarına karşılık satış amacıyla alınacak taşınmazlarda satış kabiliyeti yüksek olan taşınmazların tercih edilmesinin ve taşınmazların fiziki veya elektronik ortamda satışlarının hızlandırılmasının Geçici 41’inci maddenin amacına daha uygun olacağı değerlendirilmektedir.