|
ÖZET: Proje Destek Sözleşmeleri kapsamında tazminat, cezalar ve temerrüt faizi ile ilgili belirsizlikler, 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekmektedir. Kalkınma Ajansı’nın, destek sözleşmelerinde iptal durumunda uygulanacak maddelere dair net düzenlemeler yapmadığı görülmüştür. Örneğin, sözleşmelerde yer alan hükümler, tazminat oranları ve temerrüt faizinin nasıl hesaplanacağına dair açıklık içermemektedir. Bu durum, sözleşme imzalanmadan önce belirlenmesi gereken unsurların, sonrasında Ajans’ın takdirine bırakılmasının sorun yaratabileceğini göstermektedir.
Sözleşmelerin eklerinde yer alan maddelerde, destek yararlanıcısının yükümlülükleri ve cezai şartlar hakkında belirsizlikler mevcuttur. Özellikle, yararlanıcının Ajans Genel Sekreterinin izni olmaksızın gerçekleştireceği işlemler için ödenecek tazminatın muaccel olma durumu net bir şekilde tanımlanmamıştır. Bu tür belirsizlikler, geçmişte yargı süreçlerinde Ajans aleyhine sonuçlar doğurmuştur. Örneğin, 2014 yılında bir mahkeme, tazminat ve cezai şartların belirsizliği nedeniyle Ajans’ın talep ettiği tutarların hukuka uygun olmadığına karar vermiştir. Sonuç olarak, Kalkınma Ajansı’nın destek sözleşmelerinde tazminat, cezai şart ve temerrüt faizi gibi unsurların açık ve net bir şekilde tanımlanması, hem Ajans’ın haklarını korumak hem de gelecekteki hukuki sorunların önüne geçmek açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Proje Destek Sözleşmelerinde Tazminat Cezalar ve Temerrüt Faizine İlişkin Olarak Belirsiz Düzenlemeler Yapılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Kalkınma Ajansı
Ajansın, Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği çerçevesinde verdiği destek sözleşmelerinde; sözleşmenin iptal edilmesi halinde uygulanacak tazminat, cezalar ve temerrüt faizi hakkında belirsiz düzenlemeler yapıldığı görülmüştür.
Ajans tarafından 2023 yılında imzalanan TR51/23/GPD-DİSA/0001 ve TR51/21/SOGEP/CAN/0001 numaralı projelerin, sözleşmelerinde;
“6.2… Ek II hükümleri ile diğer eklerin hükümleri arasında ihtilaf halinde, Ek II hükümleri geçerli olacaktır.
7.3.2 Ek II-Genel Koşullar Madde 12’de sayılan durumlara ilave olarak sözleşmenin ihlal edilmesi veya görünürlük kurallarına uyulmaması halinde, bu durumun Ajans uzmanları tarafından bir tutanakla tespiti üzerine mali desteğin verilmesinden vazgeçilerek sözleşmenin feshine karar verilebilir. Ödeme yapılmış ise, bu durumun Destek Yararlanıcısı’na bildirilmesini müteakip Ajansın tanıdığı süre içinde alınmış olan destek tutarı, Ajansa iade edilir. Ayrıca, sözleşmenin feshi ile Destek Yararlanıcısı, sözleşmeden doğan masraflarla birlikte Madde 7.4.’te yer aldığı şekilde belirlenecek tutarda tazminat ödemekle yükümlü olur.”
7.4. Sözleşmenin feshi halinde uygulanacak cezai şart oranı yasal temerrüt faizi oranından az ve yasal temerrüt oranının iki katından fazla olmamak üzere Ajans tarafından belirlenir.
7.5. Destek Yararlanıcısının bu sözleşme hükümlerine göre Ankara Kalkınma Ajansı’na ödemesi gereken cezai şart ve tazminatlar dâhil her türlü muaccel borç için, borcun muaccel olduğu tarihte geçerli olan yasal temerrüt faizi oranı uygulanır. Ödemelerden öncelikle faiz mahsup edilir.”düzenlemeleri,
Sözleşmelerin eklerinden “EKII Genel Koşullar”ın konu ile ilgili maddelerinde ise;
“7.3. Proje kapsamında alımı desteklenen alet, teçhizat, yazılım, malzeme ve sistemler ile yapımı gerçekleştirilen tesislerin mülkiyeti destek yararlanıcısına aittir. Destek yararlanıcısı, sözleşme kapsamında aldığı tesis, makine, ekipman, teçhizat ve diğer malzemelerin, Ajans Genel Sekreterinin gerekçeli ve yazılı izni olmaksızın projenin sona ermesinden itibaren üç yıl süreyle mülkiyetini başkasına devredemez, rehin ve teminat olarak gösteremez, ve projede tanımlanan iş dışında başka bir iş için kullanamaz. Aksi durumda, destek yararlanıcısı destek miktarının üç katı tutarında Ajansa tazminat ödemeyi beyan ve kabul eder.
7.4. Madde 7.3’de belirtilen durumlara ilave olarak, söz konusu tesis, makine, ekipman ve diğer malzeme, projenin sona ermesinden itibaren üç yıl süreyle Ajans Genel Sekreterinin gerekçeli ve yazılı izni olmaksızın Ajansın kurulu olduğu Düzey 2 istatistiki bölge birimi dışına çıkarılamaz. Aksi halde destek yararlanıcısı söz konusu tesis ve taşınırlar için sağladığı destek miktarının üç katı tutarında Ajansa tazminat ödemeyi beyan ve kabul eder.
12.4.Yararlanıcının kusuru sebebiyle sözleşmenin feshedildiği durumlarda, destek yararlanıcısı, o zamana kadar kendisine ödenen destek tutarının faiziyle birlikte tamamını ve sözleşmedeki Ajans toplam destek miktarının özel koşullarda belirlenen oranı kadar cezai şart ödemeyi kayıtsız şartsız kabul ve taahhüt eder. Bunun yanısıra ajansın sözleşmenin feshi sebebiyle uğradığı zarar ve ziyanlar karşılığında tazminat talep etme hakkı saklı olup, bu hak (tazminat hakkı) cezai şart talep etme hakkının alternatifi (seçimlik) olarak yorumlanamaz. Ayrıca, suç teşkil eden durumlarda, bu kişiler hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulur.
MADDE 15 – ÖDEMELER VE TEMERRÜT FAİZİ
15.1 Ek V’de yer alan örneğe uygun olarak hazırlanan ön ödeme talebi, sözleşme imzalanırken yararlanıcı tarafından imzalanır ve Ajansa sunulur. Sözleşmelerin imzalanmasını takiben 45 gün içinde, eğer talep edilmişse, kabul edilebilir nitelikteki teminat şartının yerine getirilmiş olması kaydıyla, toplam destek miktarının %40’ı, destek yararlanıcısına ait banka hesabına ön ödeme olarak aktarılır. Ancak Ajans, ilk izleme ziyareti ve başlangıç riski değerlendirmeleri neticesinde yararlanıcının ve projenin risk ve ihtiyaç durumunu değerlendirmek suretiyle, ön ödeme oranını yüzde yirmiden aşağı ve yüzde altmıştan yukarı olmamak kaydıyla yeniden belirleyebilir ve çok yüksek riskli projeler için gerekli tedbirler alınıncaya kadar ön ödeme yapılmamasına karar verebilir.
Yapılan ön ödemeler tamamen harcanana kadar, proje hesabının bakiyesi destek yararlanıcısı tarafından sözleşmede bildirilen proje hesabına bağlı bir repo hesabında değerlendirilir. Bu kapsamda elde edilen bütün faiz geliri ile bunun üzerindeki her türlü hak Ajansındır. Proje özel hesabına bağlı hesaplarda biriken bu faiz gelirlerinin, proje dönemi sonunda Ajansın kendi hesaplarına iadesi talep edilebileceği gibi destek yararlanıcısına yapılacak nihai ödemeden mahsup da edilebilir.
19. Yararlanıcının bu sözleşme hükümlerine göre Ankara Kalkınma Ajansı’na ödemesi gereken cezai şart ve tazminatlar dahil her türlü muaccel borç için, borcun muaccel olduğu tarihte geçerli olan yasal temerrüt faizi oranı uygulanır. Ödemelerden öncelikle faiz mahsup edilir.”
Düzenlemeleri yapılmıştır. Yukarıya aynen alınan ve başlığı “Ödemeler ve Temerrüt Faizi” olan 15’inci maddede temmerrüt faizi ibaresi dahi geçmemektedir.
Bu düzenlemelerde sözleşmenin feshi halinde ödenecek tazminatın ne olduğu, cezai şart oranı, temerrüt faizinin nasıl uygulanacağına ilişkin tanım, rakamsal oran ve düzenlemelere açık olarak yer verilmemiştir. Bu tür düzenlemeler sözleşme imzalanmadan önce belirli olmalı ve sözleşme imzalanmasından sonraki süreçlerde Ajansın taktirine göre belirlenmemelidir. Diğer taraftan sözleşme feshedilmemiş olmakla birlikte yararlanıcının Ajans Genel Sekreterinin gerekçeli ve yazılı iznine bağlı fiilleri izinsiz olarak gerçekleştirmesi halinde alınacak üç kat oranındaki tazminatın ne zaman muaccel olacağına ilişkin bir düzenleme de yapılmamıştır.
Bu düzenlemelerin açık ve oranları belirlenmeden sözleşme imzalanması geçmiş dönemde yargı konusu olan ihtilafların Ajans aleyhine sonuçlanmasına sebep olmuştur. Örnek olarak; Ajans tarafından desteklenen bir projeye ait sözleşmenin feshi sebebiyle Ajans tarafından açılan davada Ankara 17’nci Asliye Hukuk Mahkemesi 2014/511 E-2014/719 K.Sayılı İlamında, tazminat, cezai şart ve temerrüt faizi tutarlarının belirli olmaması sebebiyle Ajans tarafından talep edilen tutarların hukuka uygun olmadığına hükmetmiştir.
Ajans tarafından desteklenen proje sözleşmelerinde; tazminat, cezai şart ve temerrüt faizi tanımları, rakamsal oranları ve uygulamanın nasıl olacağına ilişkin net düzenlemelere yer verilmelidir.