Proje Kapsamında Yurt Dışından İthal Edilerek Temin Edilen Cihazların Kullanılmaması (Sayıştay)

BULGU: Proje Kapsamında Yurt Dışından İthal Edilerek Temin Edilen Cihazların Kullanılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Kalkınma Bakanlığı’ndan alınan destekle yürütülen “İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Geliştirme Merkezi Projesi” kapsamında satın alınan cihazların 4 seferde teslim alındığı, ancak uygun fiziki mekânın ayarlanmaması sebebiyle kurulumlarının yapılamadığı ve kaba inşaat halindeki bir binanın zemin katında uygun olmayan koşullarda tutulduğu görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesi uyarınca her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.

Kanun’un “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde; üst yöneticilerin; idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve iç kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve anılan Kanun’da belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumlu oldukları ifade edilmiştir.

Aynı Kanun’un “Mal yönetiminde etkililik ve sorumluluk” başlıklı 48’inci maddesinde ise kamu idarelerinin taşınırların yönetimi, kaydı, muhafazası ve kullanımından sorumlu oldukları, taşınırların özelliğinden veya olağan kullanımından kaynaklanan yıpranma ile usulüne uygun olarak belirlenen firelerden dolayı sorumluluk aranmadığı, kullanılmak üzere taşınır teslim edilen görevlilerin, taşınırın korunmasından ve taşınıra verilen zararlardan sorumlu oldukları, kamu idarelerinin verilen zararların sorumlularına ödettirilmesini sağlamakla yükümlü bulundukları, kamu idarelerine ait malları edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemlerinin, mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılacağı, bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması hususunda yetki verilenlerin sorumlu oldukları belirtilmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri gereğince kamu idarelerinin üst yöneticileri ile diğer sorumluların, kamu kaynağı olan taşınırların ediniminde, muhafazasında ve kullanımında sorumlulukları bulunmaktadır.

Yapılan incelemede; aşağıda açıklandığı üzere bu sorumlulukların yerine getirilmediği uygulamaların mevcut olduğu tespit edilmiştir.

Şöyle ki, “İleri Araç Teknolojileri Araştırma-Geliştirme Merkezi Projesi” 2012 yılında yatırım bütçesine konulan ödeneklerle finanse edilen bir proje olup proje teklifinde ve iş takviminde; İleri Araç Teknoloji Laboratuvar İnşaatının yapımı, cihazların alınarak testlerin gerçekleştirilmesi ve projenin 36 aylık bir sürede tamamlanması öngörülmüştür. Projede yer alan laboratuvar inşaatı işine başlanmadan ve gerekli laboratuvar altyapısı kurulmadan, proje kapsamındaki cihazların alım işlemleri 4 faz halinde 2012, 2013, 2015 ve 2020 yıllarında başlatılmış ve cihazlar 2015, 2017 ve 2020 yıllarında üniversiteye teslim edilmiştir. Alımı yapılan cihazlar için 2012 yılından 2020 yılına değin 13.119.993,40 TL (3.963.637,29 EURO) harcanmıştır.

Cihazların kurulum yapılacak yerin bulunmayışı nedeniyle muayene ve kabul işlemleri sonuçlandırılamadığından varlık sistemine dahil edilemediği,

Alınan cihazların Teknokent tarafından inşa edilen “ARI-7 İleri Araç Teknolojileri ve Güç Sistemleri Geliştirme Merkezi” inşaat alanının zemin katının altında tutulduğu,

Cihazların en başta Üniversitenin muhtelif yerlerinde açık alanda tutulması nedeniyle zarar gördüğü, akabinde açık alandan alınıp yukarda bahsi geçen inşaat halindeki binanın zemin katına alındığı,

Faturalarda yer alan bilgiler ile cihazların fiili durumunun, ambalajlar ıslanmış, zarar görmüş ve üzerindeki yazılar silinmiş olduğundan karşılaştırma imkanının kalmadığı. Dolayısıyla cihazların eksiksiz olarak teslim alınıp alınmadığı hususu net olmadığı,

Cihazların tutulduğu ambalajlar nem aldığı bunun yanı sıra kırılmalar ile çökmeler olduğu, cihazların kurulumu yapılsa dahi tamamının çalışıp çalışmadıkları bilinemeyeceği,

Cihazların tutulduğu yerin kaba inşaat alanı olup korunaksız, kilitsiz, her tarafı açık ve su alan bir mekan olduğu,

İnşaat tamamlandığında cihazların bu Merkezde kurulumunun yapılması planlanmış ise de Merkez İnşaatının Sarıyer Belediyesi tarafından boğaz imarına aykırılıktan durdurulmuş olduğu, yeni sonuçlanan dava sürecinde ilgili binanın 1/5000’lik planın uygun görüldüğü kararı çıktığı, ancak esasen binanın imara aykırı olan kısmının Arı Teknopark’a ait olan yüksek katlı yapı olduğu, cihazların yerleştirileceği kısım tek katlı olduğundan imara aykırı olmadığı,

Cihazın bir kısım parçalarının yürütücü tarafından alınarak Mekatronik Laboratuvarı ve başka bir binaya daha götürüldüğü,

Ayrıca söz konusu cihazların herhangi bir koruması olmamakla beraber herhangi bir kayıp veya hasar durumunda kimin sorumlu olduğunun da tespitinde zorluk olacağı,

Söz konusu cihazlar için sağlanan desteklerin %10’unun kurulumda ödeneceği akdediğildiğinden, kurulum yapılmadığı için bahsi geçen tutarların da halen atıl durumda beklemekte olduğu,

tespit edilmiştir.

Aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere 2012 yılından 2020 yılına kadar yapılan harcamalarla, kurulumu yapılacak alanı bulunmayan ve proje süresini geçiren cihazlar nedeniyle kamu kaynağı israf edilmiştir.

Tablo 6: İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Geliştirme Merkezi Projesi Kapsamında Alınan Cihazların Maliyet Bilgisi

Kamu idaresi cevabında, İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Geliştirme Merkezi Projesi” kapsamında temin edilen cihazların büyük kısmının, proje başlangıcında laboratuvar inşaatının tamamlanamaması nedeniyle uygun fiziki mekânda kurulamadığı, ancak bu süreçte cihazların güvenliğini sağlamak amacıyla çeşitli geçici muhafaza çözümleri uygulandığı, mevcut durumda söz konusu cihazların envanter tespiti yapıldığı, son duruma ilişkin detaylı liste hazırlandığı, cihazların kontrol edilerek sınıflandırıldığı ve muhafaza altına alındığı, İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Test Merkezi, 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında başvuru yaptığı ve ilk değerlendirme aşamasını başarıyla geçtiği, bu doğrultuda, İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Test Merkezi ile Üniversite arasında imzalanan 6550 kapsamında ki taahhütnamede söz konusu cihazların merkeze devredileceği hükme bağlandığı, Merkezin bu kapsamda resmen onaylanmasının ardından cihazların İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Test Merkezi’ne devrinin gerçekleşeceği ve kurulum işlemlerinin ilgili merkez tarafından yürütüleceği, bu süreçte ayrıca cihazların kurulumu, işlevsel testleri ve teknik uygunluklarına dair işlemlerin de yapılacağı, cihazların performans durumunun ortaya konulacağı ifade edilmişse de süreçler tamamlanmamıştır.

Bu itibarla, “İleri Araç Teknolojileri Araştırma ve Geliştirme Merkezi Projesi” kapsamında alınan toplam 13.119.993,40 TL (3.963.637,29 EURO) kamu kaynağı kullanılan cihazların; muayene ve kabul işlemlerinin başlatılarak zarar görüp görmediklerinin, eksik olup olmadıklarının ve sorumlularının tespit edilmesi, söz konusu cihazlar için uygun binanın sağlanması ve tüm cihazların toplanarak hazırlanan binada çalışır, fayda ve gelir sağlayacak hale getirilmesini teminen gerekli işlemlerin yapılması gerekmektedir.