|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversitenin proje yardımları ve döner sermaye işletmesinden elde edilen gelirlerin muhasebe kayıtları, tahakkuk esaslı muhasebe sistemine uygun değildir. 5018 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk esasına dayalı olarak izlenmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, üniversitenin aldığı proje yardımları ve burs destekleri gibi gelirlerin muhasebeleştirilmesi için gerekli kayıtların yapılması zorunludur.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 2023 yılında yayımladığı hesap planında, bu gelirlerin tahakkukunda kullanılacak hesaplar belirlenmiştir. Ancak, üniversitenin kullandığı muhasebe programı, bu hesap kodlarının kullanılmasına izin vermemekte ve bu durum, muhasebe kayıtlarının düzgün bir şekilde yapılmasını engellemektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yapılan çağrının yanıtı, sorunun çözümüne yeterli olmamıştır. Sonuç olarak, kurum alacaklarının tahakkuk kayıtlarının yapılması, varlık, borç ve yükümlülüklerin izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu kayıtların eksikliği, üniversitenin mali durumu ve performansının doğru bir şekilde değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. |
BULGU: Proje Yardımları ve Bazı Gelirlerin Muhasebeleştirilmesinde Tahakkuk Esaslı Muhasebe Sistemi Usullerine Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitenin diğer kurumlardan aldığı proje yardımları ile döner sermaye işletmesinin gayrisafi hasılatı üzerinden aktarılan araştırma projeleri payı gelirlerinin muhasebe kayıtlarının, tahakkuk esaslı muhasebe sistemine uygun olmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kanun’un “Muhasebe sistemi” başlıklı 49’uncu maddesinde sistemin; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulacağı ve yürütüleceği, kamu hesaplarının kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulacağı düzenlenmiştir.
Kanun’un 50’nci maddesinde bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirme işlemi yapılacağı belirtilmektedir. Kamu gelir ve giderlerinin yılı ve mahsup döneminin belirlendiği 51’inci maddede ise kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği, tahakkuk ettirilecek giderlerin Devlet muhasebesi kayıtlarında ekonomik sınıflandırmanın dördüncü düzeyini de kapsayacak şekilde gösterileceği hükmü bulunmaktadır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin gelir-gider işlemlerinin tahakkuk esasına dayalı olarak gelir ve gider hesaplarında izlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince tahakkuk esaslı devlet muhasebesi sisteminin bir gereği olarak kamu gelir ve giderlerinin ilk önce tahakkuk kayıt işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
Özel bütçeli bir kurum olan Üniversite, belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere gelir tahsil etme ve bu gelirlerden harcama yapabilme yetkisine sahiptir. Bu kapsamda Üniversite, projelerde kullanılmak üzere ve cari nitelikte mal ve hizmetlerinin finansmanı amacıyla kurumlardan proje yardımları, burs destekleri, araştırma projelerinin finansmanında kullanmak üzere döner sermaye işletmesinin gayrisafi hasılatından belirli bir payı gelir olarak almaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 2023 yılında yayımlanan Üniversiteler Ortak Detaylı Hesap Planında, söz konusu gelirlerin tahakkukunda kullanılacak hesaplar ve kodlar 120 4 5 1 2 Özel Bütçeli İdarelerden Alınan Proje Yardımları, 120 4 5 1 13 Yükseköğretim Kurumu Burs Destekleri ve 120 5 2 6 16 Araştırma Projeleri Gelirleri şeklinde belirlenmiştir.
Kamu İdaresi tarafından konu ile ilgili olarak 14.01.2025 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığına çağrı açılarak sorunun çözümüne yönelik destek talep edildiği, ancak Bakanlık tarafından iletilen yanıtın mevcut sorunun giderilmesi açısından yeterli olmadığı, ilgili mevzuat çerçevesinde çözüm sağlandığında gerekli muhasebe kayıtlarının ivedilikle yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından kullanılan muhasebe programının, bulguda yer verilen proje destekleri ile ilgili gelirlerin tahakkuk kayıtlarının yapılmasına esas hesap kodlarının kullanılmasına izin vermediği için sorunun çözümü için başvurulan Hazine ve Maliye Bakanlığı; projelere ilişkin kayıtların proje dosyası işlemleri kısmında proje dosyası açılarak takip edilebileceği, tahsilat yapılınca tahsilat işlemleri menüsünden, “proje dosyası tahsilat işlemleri proje menüsünden tahsilat” seçilince bütçe hesaplarının çalışmayacağı cevabını vermiş olup bu cevap İdarenin de belirttiği üzere bulgu konusu hesap kodlarıyla alakalı değildir.
Sonuç olarak; kurum alacaklarının tahakkuk kayıtlarının yapılması varlık, borç ve yükümlülüklerin muhasebe sistemi üzerinden izlenmesine, kurumun mali durumu ve performansının açık, anlaşılabilir ve doğru bir biçimde ortaya konulmasına olanak saplaması açısından büyük önem taşımaktadır.