Projelerle İlgili Mevzuata Uygun Olmayan İş ve İşlemlerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Projelerle İlgili Mevzuata Uygun Olmayan İş ve İşlemlerin Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

A- Bilimsel Araştırma Projeleri Kapsamında Tespit Edilen Eksiklikler

Üniversite bilimsel araştırma projeleri birimi tarafından desteklenen projelerden elde edilen bilimsel sonuçların telif hakkı ilgili yükseköğretim kurumuna ait olmasına rağmen söz konusu haklara ilişkin birimce herhangi bir çalışma yapılmadığı ve ilgili yükseköğretim kurumuna ait olmasına rağmen bazı telif hakkına konu eserlerin kişiler tarafından izinsiz bir şekilde çoğaltılmasına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.

26.11.2016 tarih ve 29900 sayılı Resmi Gazete’de Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in “Telif hakları” başlıklı 18’inci maddesi birinci fıkrasında bilimsel araştırma projeleri birimi tarafından desteklenen projelerden elde edilen bilimsel sonuçların telif hakkının ilgili yükseköğretim kurumuna ait olduğu, bilimsel yayın, kitap ve benzeri eserlerin telif haklarının yükseköğretim kurumunun yönetim kurulu kararı ile kısmen veya tamamen eser sahiplerine devredilebileceği,

Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, gelir getirici, patent, buluş veya ürün ortaya çıkması durumunda ortaya çıkacak gelirin dağılımının yükseköğretim kurumu yönetim kurulu tarafından belirlenen ilkelere uygun olarak gerçekleştirileceği, konuyla ilgili mevzuatta hak sahiplerine ödenmesi öngörülen oranlar hakkında bir düzenleme bulunması halinde ise ilgili mevzuat hükümleri uygulanacağı,

Hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, Üniversitenin bilimsel araştırma projelerini yürüten birim tarafından desteklenen projelerden elde edilen bilimsel sonuçların ve gelir getirici, patent, buluş veya ürün ortaya çıkıp çıkmadığına ilişkin takip çalışması yapılması gerektiği ve bu kapsamda ortaya gelir elde edilebilecek bir ürün çıkması halinde bu gelirin takibinin yapılması ve talep edilmesi halinde ilgililerine dağıtılmasına ilişkin yükseköğretim kurumunun yönetim kurulu kararı alınmasının sağlanması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan denetimlerde, Üniversite bilimsel araştırma projeleri birimi tarafından desteklenen projelerden elde edilen bilimsel sonuçların telif hakkı ilgili yükseköğretim kurumuna ait olmasına rağmen söz konusu haklara ilişkin birimce herhangi bir çalışma yapılmadığı ve ilgili yükseköğretim kurumuna ait olmasına rağmen aşağıdaki tabloda gösterilen telif hakkına konu eserlerin kişiler tarafından izinsiz bir şekilde çoğaltılmasına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında bulgu konusu hususlara bundan sonra dikkat edileceği ve takip sisteminin kurulacağı ifade edilmiştir.

Tablo 5: İzinsiz Çoğaltılan Telif Hakkı Eserleri

B- TÜBİTAK Projeleri Kapsamında Elde Edilen Kurum Hisselerinin Yetkisi Olmayan Kişilerce Harcanması

Üniversitede yürütülen TÜBİTAK projeleri kapsamında elde edilen kurum hisselerinin harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin kurum yetkilisi (Rektör) tarafından belirlenmesi gerektiği halde söz konusu belirleme yapılmaksızın kurum hisselerinin yetkisiz olarak proje yürütücüleri tarafından harcandığı görülmüştür.

278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Kurulması Hakkındaki Kanunun 16’ncı maddesi gereğince TÜBİTAK tarafından hazırlanan ve 07.02.2023 tarihinde yayınlanan TÜBİTAK Kaynaklarından Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ile Özel Bütçeli İdarelere Proje Karşılığı Aktarılacak Tutarların Harcanması ve TÜBİTAK Tarafından Yürütülen Dış Destekli Projelerin Harcamalarının Gerçekleştirilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde bu esas ve usullerin TÜBİTAK Kaynaklarından Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ile Özel Bütçeli İdarelere Proje Karşılığı Aktarılacak Tutarlar ile ve TÜBİTAK Tarafından Yürütülen Dış Destekli Projelere ilişkin tutarların transferi, izlenmesi, harcanması, kayıt ve muhasebeleştirilmesi ile denetiminde uygulanacak esas ve usulleri belirlemek amacıyla düzenlendiği,

Anılan Esas ve Usullerin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde Kurum hissesi, projenin yürütülmesi ve sonuçlandırılması aşamasında kurumun imkanlarından faydalanılması karşılığı proje maliyetine bağlı olarak TÜBİTAK tarafından hesaplanan ve projenin yürütüldüğü kurumun Ar-ge faaliyetlerinde kullanılmak üzere proje bütçesine dahil edilen tutar olarak tanımlandığı,

Mezkûr Esas ve Usullerin “Kurum Hissesi ve Proje Sonu İşlemleri” başlıklı 14’üncü maddesinde kurum hissesinin, projenin fiilen yürütüldüğü kurumun yetkilisi talebi ile Ar-ge faaliyetlerinde kullanılmak üzere bu Usul ve Esaslar çerçevesinde harcanacağı, Kurum hissesi harcamalarında harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin kurum yetkilisi tarafından belirleneceği,

Hükümleri düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, TÜBİTAK projeleri kapsamında Üniversite hesaplarına kurum hissesi olarak aktarılan tutarlar ar-ge faaliyetlerinde kullanılmak amacıyla harcanacak ve söz konusu harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi kurum yetkilisi (Rektör) tarafından belirlenecektir.

Yapılan denetimlerde, TÜBİTAK projeleri kapsamında Üniversite hesaplarına intikal eden kurum hisselerinin proje yürütücüleri tarafından Kurum yetkilisinin izni olmaksızın harcandığı tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında kurum hissesi harcamalarında harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin belirlenmesi için kurum yetkilisi (Rektör) tarafından görevlendirme yapılacağı ifade edilmiştir.

Bu itibarla, kamu kaynaklarında azalışa sebebiyet verilmemesi veya artışının engellenmesi amacıyla mevzuatında yer verilen düzenlemelere riayet edilmesi gerekmektedir.