Protokol Kapsamında Belediye Şirketine Yaptırılan Rekreasyon Alanı İçin Belirlenen Sözleşme Birim Fiyatlarının Yüksek Olması (Sayıştay)

BULGU: Protokol Kapsamında Belediye Şirketine Yaptırılan Rekreasyon Alanı İçin Belirlenen Sözleşme Birim Fiyatlarının Yüksek Olması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun hükümleri uyarınca Portaş A.Ş. ile imzalanan protokol kapsamında yapımı devam eden “Hıdırlıktepe Rekreasyon Alanı Yapım İşi”nde sözleşme fiyatlarına esas olmak üzere yapılan piyasa araştırmalarının sağlıklı gerçekleştirilmediği ve işe ait sözleşme birim fiyatlarının resmi rayiçlere kıyasla yüksek belirlendiği görülmüştür.

6306 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde idare, büyükşehir sınırları dâhilinde büyükşehir belediyeleri olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun’un “Çeşitli hükümler” başlıklı 8’nci maddesinin ikinci fıkrasında ise idarelerin ve dolayısı ile büyükşehir belediyelerinin, bu kanun kapsamında kalan alanlardaki imar uygulaması işlerini ve dönüşüm uygulamalarını, 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idareler ile akdedecekleri protokoller çerçevesinde 2886 sayılı Kanun’a ve 4734 sayılı Kanun’a tabi olmaksızın ortak hizmet uygulamaları suretiyle de gerçekleştirebilecekleri hüküm altına alınmıştır.

Söz konusu işin yapıldığı alan 2012/4088 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 6306 sayılı Kanun kapsamında “Riskli Alan” olarak belirlenmiş ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından bu riskli alanda uygulama geliştirme yetkisi Ankara Büyükşehir Belediyesine verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar ışığında, Ankara Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı ile 4734 sayılı Kanun kapsamında bir idare olan Portaş A.Ş. arasında 12.09.2024 tarihli “Hıdırlıktepe Rekreasyon Alanı Yapım İşi” protokolü imzalanmıştır. Ancak söz konusu protokole ek birim fiyat cetvelinde yer alan fiyatlardan bazıları için resmi analiz ve rayiçler çerçevesinde oluşturulan fiyatlar kullanılabilecek iken piyasa araştırması neticesinde elde edilen çok daha yüksek tutarlar üzerinden bir miktar indirim yapılarak oluşturulan fiyatların kullanıldığı ve bahsi geçen piyasa fiyat araştırmasının işin tutar ve önemi ile bağdaşmayacak şekilde yapıldığı görülmüştür.

Şöyle ki;

• Piyasa fiyat araştırması ve resmi rayiçlere göre işin toplam yaklaşık maliyeti 1.642.948.573,00 TL’dir. Bu tutarın 1.070.000.000,00 TL’lik kısmı kule inşası, direkli çevre aydınlatma armatürü alımı, bordür döşenmesi ve kamera direği alımı gibi birbirinden çok farklı 90 adet iş kaleminden oluşmakta ve piyasa fiyat araştırmasına dayanmaktadır. Söz konusu piyasa fiyat araştırması gerçekleştirilirken daha önceki dönemde bu iş kalemleri ile ilgili iş yaptığı bilinen ve yine bu iş kalemlerine konu alanlarda faaliyet gösteren firmalardan bilgi alınması beklenirken 90 iş kalemi için de aynı inşaat firmalarından fiyat alınması makul görülmemiştir. Bahsi geçen piyasa fiyat araştırması için seçilen firmaların hangi kriterler esas alınarak belirlendiği anlaşılamamıştır. İlgili firmaların kule yapabilecek ve bu iş kalemine fiyat verebilecek kapasitelerinin olup olmadığı, çevre aydınlatma armatürü alım satımı ile uğraşıp uğraşmadığının bilinmediği bir noktada bu firmalardan alınan fiyatların piyasa fiyatlarını yansıtıp yansıtmadığı da tam olarak bilinemeyecektir.

• Piyasa fiyat araştırması esas alınarak sözleşme fiyatları belirlenen 90 kalem malzemeden bazıları için resmi analiz ve rayiçler kullanılarak fiyat oluşturulması yoluna gidilmesi mümkün iken bu usulün seçilmeme nedeni anlaşılamamıştır. Söz konusu usulün seçilmesi halinde piyasa araştırması neticesinde elde edilen fiyatlara nispeten oldukça düşük fiyatların ortaya çıkacağı tespit edilmiştir. Aşağıda bu duruma örnek olabilecek bazı iş kalemlerine yer verilmiştir.

S Piyasa araştırması sonucu oluşan birim yaklaşık maliyeti 850,00 TL, toplam yaklaşık maliyeti ve toplam sözleşme bedeli 71.239.520,00 TL olan “ÇK-İ-2 Makine ile patlayıcı madde kullanmadan her derinlik ve her genişlikte sert kaya kazılması (Saha dışına Nakli dahil)” pozu, 15.120.1107 numaralı resmi poz (nakil hesabı eklenerek) ile tamamen aynıdır. Bu çerçevede ilgili iş kalemi için en son yayımlanmış resmi analiz ve rayiçler esas alınarak hesaplanacak kâr dâhil birim yaklaşık maliyet 613,96 TL olacak iken, piyasa araştırması sonucu bunun %38 fazlası olan 850,00 TL bulunmuş ve sözleşme bu yüksek tutar üzerinden imzalanmıştır. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere resmi analiz ve rayiçler esas alınarak sözleşme imzalanmış olsaydı, sadece tek bir iş kaleminden dolayı sözleşme bedelinin 19.782.795,65 TL düşük olabileceği değerlendirilmiştir.

Tablo 12: ÇK-İ-2 İş Kalemine Ait Özet Bilgiler Tablosu

J Piyasa araştırması sonucu oluşan birim yaklaşık maliyeti 3.500,00 TL, toplam yaklaşık maliyeti 27.033.195,00 TL ve toplam sözleşme bedeli 25.951.867,20 TL olan “ÇK-AN-17 Beton Yüzeylere Koruyucu Şeffaf Solüsyon Uygulanması” pozu, 15.540.1610 numaralı resmi poz ile tamamen aynıdır. Bu çerçevede ilgili iş kalemi için en son yayımlanmış resmi analiz ve rayiçler esas alınarak hesaplanacak kâr dâhil birim yaklaşık maliyet 308,61 TL olacak iken, piyasa araştırması sonucu bunun 11,34 katı olan 3.500,00 TL bulunmuş ve sözleşme bu yüksek tutar üzerinden az bir indirim yapılarak 3.360,00 TL’ye imzalanmıştır. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere resmi analiz ve rayiçler esas alınarak sözleşme imzalanmış olsaydı, sadece bu iş kaleminden dolayı sözleşme bedelinin 23.568.234,54 TL düşük olabileceği değerlendirilmiştir.

Tablo 13: ÇK-AN-17 İş Kalemine Ait Özet Bilgiler Tablosu

J Piyasa araştırması sonucu oluşan birim yaklaşık maliyeti 6.890,00 TL, toplam yaklaşık maliyeti 40.396.070,00 TL ve toplam sözleşme bedeli 38.780.227,20 TL olan “ÇK-İ-12 10x20x50 Granit Bordür Döşenmesi (Pahlı)” pozu, 15.435.1216 numaralı resmi poz ile “andezit” malzeme yerine “Bergama granit” malzemesinin fiyatı eklenince tamamen aynıdır. Bu çerçevede ilgili iş kalemi için en son yayımlanmış resmi analiz ve rayiçler ile piyasadan araştırılan “10x20x50 Bergama granit” malzeme fiyatı esas alınarak hesaplanacak kâr dâhil birim yaklaşık maliyet en fazla 1.706,97 TL olacak iken, piyasa araştırması sonucu bunun 4 katı olan 6.890,00 TL bulunmuş ve sözleşme bu yüksek tutar üzerinden az bir indirim yapılarak 6.614,40 TL’ye imzalanmıştır. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere resmi analiz ve rayiçler esas alınarak sözleşme imzalanmış olsaydı, sadece bu iş kaleminden dolayı sözleşme bedelinin 28.772.262,09 TL düşük olabileceği değerlendirilmiştir.

Tablo 14: ÇK-İ-12 İş Kalemine Ait Özet Bilgiler Tablosu

*Söz konusu pozda yer alan “Andezit bordür” malzemesi yerine, ilgili işin projesine uygun olarak aynı boyutlarda “Bergama granit bordür” için başka bir kamu idaresinde yapılan piyasa fiyat araştırması sonucu elde edilen fiyat kullanılmıştır.

• Bahsi geçen 90 iş kalemi dışında kalıp, yaklaşık maliyetleri resmi analiz ve rayiçlere dayalı olarak belirlenen bazı iş kalemleri için de yüksek birim fiyatlar üzerinden sözleşme imzalandığı görülmüştür. Bu duruma örnek olarak dört iş kalemine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere bazı iş kalemleri, ABB tarafından resmi analiz ve rayiçlere dayalı olarak belirlenen yaklaşık maliyetlerin dahi üstünde tutarlara sözleşmeye konu olmuşlardır. Kurumun protokol ile kendi şirketine iş verdiği bir ortamda bu durumu kabul etmesi anlaşılamamıştır.

Tablo 15: Resmi Rayiçlere Kıyasla Sözleşme Fiyatı Yüksek Belirlenmiş İş Kalemleri Tablosu

Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa genel manada iştirak edilmiş ve bazı kalemlerin fiyatlarının revize edileceği bildirilmiştir. Bunun yanı sıra “Yapım işleri uygulama yönetmeliği” hükümlerine atıf yapılarak, yaklaşık maliyet belirlenirken yalnızca piyasa fiyat araştırması yapılmasının mevuzata uygun bir durum olduğuna değinilmiş ancak piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitlerinde daha hassas olunması ve ek bazı kıyaslamalar yapılması gerektiğine ilişkin fıkra hükmü gözardı edilmiştir.

Sonuç olarak mevzuatın verdiği izne dayalı olarak imzalanan protokol çerçevesinde, Büyükşehir Belediyesinin sermayesinin tamamına sahip olduğu belediye şirketine yaptırılan işlerin sözleşme fiyatlarının da resmi analiz ve rayiçler gözetilerek oluşturulması, yapılacak piyasa fiyat araştırmalarının söz konusu iş kalemi ile ilgili deneyim sahibi olduğu bilinen firmalardan yapılması gerekmektedir.