|
ÖZET: Proton Hızlandırma ve Radyofarmasötik Üretim Tesisi, 2022 yılında tamamlanmasına rağmen, yeterli personel ve işletme sermayesinin sağlanamaması nedeniyle faaliyete geçirilememiştir. Üniversite bünyesinde gerçekleştirilen BAP projesi kapsamında, kanser hastalarının teşhisinde kullanılacak radyofarmasötiklerin üretimi hedeflenmiştir. Proje için toplam 46.633.563 TL harcama yapılmış, tesisin faaliyete geçmesiyle birlikte yıllık işletme giderlerinin 5.679.400 TL olacağı öngörülmüştür.
Projenin fizibilite raporunda, PET-BT görüntüleme tekniği ile onkolojik tanı süreçlerinde önemli katkılar sağlanacağı belirtilmiştir. Ayrıca, tesisin yakın bölgelerde bulunması, kısa yarılama ömrüne sahip radyofarmasötiklerin kayıplarını azaltacak ve Türkiye’nin ilaç sanayisinin gelişimine katkıda bulunacaktır. Projenin, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve Sağlık Bakanlığı gibi resmi kurumlardan gerekli izinlerin alınmasıyla 18 ayda tamamlanması planlanmıştır. Denetim raporları, tesisin mevcut durumunu ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını vurgulamakta; Sanayi Bakanlığı’nın desteğiyle projenin hedeflerine ulaşabilmesi için gerekli adımların atılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Kamu İdaresi, tesisin en kısa sürede faaliyete geçirilmesi için çalışmaların sürdüğünü bildirmiştir. |
BULGU: Proton Hızlandırma ve Radyofarmasötik Üretim Tesisinin Atıl Kalması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Üniversitede BAP projesi kapsamında kanser hastalarının teşhisinde kullanılmak üzere radyofarmasötik üretimi sağlayabilmek amacıyla proje oluşturulduğu, kurulan tesisin kesin kabul tarihi olan 05.06.2022‘den bugüne kadar üretim yapılabilecek noktaya gelinemediği görülmüştür.
Proton Hizlandırma ve Radyofarmasötik Üretim Tesisi ihalesi 30.07.2020 tarihinde yapılmış, proje için Üniversite bütçesinden 22.632.787,73 TL, Sanayi Bakanlığı Cazibe Merkezleri Destekleme Programı kapsamında İpekyolu Kalkınma Ajansından sağlanan 24.000.775,27 TL olmak üzere toplamda KDV dahil 46.633.563 TL tutarında harcama yapılmıştır.
Projenin fizibilite raporunda; bir nükleer tıp cihazı olan PET-BT görüntüleme tekniği ile onkolojide tümörün saptanması, derecelendirilmesi, kitlenin iyi veya kötü huylu olup olmadığının tespitinde kullanılmasının yanında by-pass öncesi canlı doku araştırılmasında ve Nörolojide Alzheimer’ın ayırıcı tanısı için kullanım alanları olduğu belirtilmiştir. Üretilecek radyofarmasötiklerin yarılama ömrünün (2 saat) kısa olması nedeni ile kurulacak tesislerin yakın bölgede bulunması söz konusu FDG maddesindeki kayıplardan tasarruf sağlamaya neden olacağı, ayrıca Türkiye ilaç sanayisinin gelişimine de katkı sağlayacağı, bu sektörde AR-GE çalışmalarının oluşturacağı itkiyle beraber teranöstik uygulamalarının önünü açacağı hedeflenmiştir.
Söz konusu projenin Türkiye Atom Enerjisi Kurumu lisansı, Sağlık Bakanlığı ilaç ruhsatı gibi resmi kurum izinlerinin alınması dahil 18 ayda tamamlanacağı ve bu proje için 32.670.026 TL harcama yapılacağı öngörülmüştür. Kurulacak olan tesiste 5 adet radyofarmasötik üretilmesi, kalite kontrolünün yapılması ve satılması planlanmıştır. Yapılacak üretimin Tıp Fakültesi hastanesinin ihtiyaçlarını karşılamakla birlikte ürünün yarılama ömrünün olması nedeniyle bölgede bulunan 13 adet diğer araştırma hastanesine de katkı sağlaması düşünülmüştür. Tesiste üretilmesi düşünülen F18 radyofarmasötiklerin yanında N- 13 radyoizotopunun üretimi ve dünyada da standart kabul edilen ve ülkemizde yapılamayan kardiyolojik PET görüntülemesinin gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır.
2022 yılında tesisin faaliyete başlamasıyla 5.679.400 TL işletme giderine katlanılacağı maliyetlendirilmiş ve buna göre on yıllık bir periyotta gelir-gider durumunun provizyonu oluşturulmuştur. Bu amaçla yapılan çalışmada net dönem karlılığının 2022 yılında %26’dan 2031 yılında %46,5’e yükseleceği öngörülmüştür.
Denetimlerde, projenin 05.06.2022 tarihinde tamamlandığı ve toplamda 2022 yılı fiyatlarıyla KDV dahil 46.633.563 TL’ye mal edildiği ancak tesisin nükleer bir tesis olması nedeniyle yeterli donanımda personelin bulunmaması ve işletme sermayesinin tahsisi noktasında çekimser kalınması nedeniyle projenin bugüne kadar faaliyete geçirilemediği, âtıl vaziyette kaldığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; Kanun’un amacı, kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemek olarak ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, tesisin mümkün olan en kısa sürede faaliyete geçirilmesinin planlandığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması için Sanayi Bakanlığınca da desteklenen Proton Hızlandırma Tesisi projesinin fizibilite raporunda belirtilen amaçlara ulaşabilmesi amacıyla yapılmış olan yatırımın faaliyete geçirilmesi için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.