| ÖZET: 2022 yılı itibarıyla Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından karasal radyo ve televizyon yayınları için frekans planlamalarının ve sıralama ihalelerinin gerçekleştirilemediği tespit edilmiştir. 6112 sayılı Kanun çerçevesinde sayısal yayıncılığa geçiş sürecinin tamamlanması hedeflenmiş, ancak yaşanan aksaklıklar nedeniyle bu hedefler gerçekleştirilememiştir. Bu durum, yayın kuruluşlarının teknik faaliyetlerini olumsuz etkilemekte ve izleyicilere daha kaliteli yayın ulaştırılmasını engellemektedir. |
BULGU: Radyo ve Televizyon Yayınları İçin Frekans Planlamalarının ve Sıralama İhalelerinin 2022 Yılı Sonu İtibarıyla Gerçekleştirilememesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)’e 6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile verilen millî frekans planında karasal radyo ve televizyon yayınları için frekans planlamalarını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak görevi kapsamında 1994 yılında başlayan çalışmaların 2022 yılsonu itibarıyla gerçekleştirilemediği tespit edilmiştir.
03.03.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6112 sayılı Kanun’la Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’na, millî frekans planında karasal radyo ve televizyon yayınları için 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 36’ncı maddesine göre kendisine tahsis edilen frekans bantları çerçevesinde televizyon kanal ve radyo frekans planlamalarını yapma veya yaptırma, frekans planlarında ulusal, bölgesel ve yerel karasal yayın ağlarının sayıları ve türleri ile sayısal yayınlar için multipleks sayılarını belirleme görevi verilmiştir.
Anılan Kanun’la birlikte yeni teknolojilerin kullanılmasına olanak sağlayacak yasal çerçeve oluşturulmuş, karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçişe ilişkin hukuki alt yapı oluşturulmuştur.
Aynı frekanstan tek bir kanal yayını yapılan analog sistemlere göre sayısal yayın sisteminin, çok daha üstün görüntü kalitesine sahip olma, daha düşük güçteki vericiler ile ulaşılabilirlik, aynı frekanstan birden çok yayın yapabilme gibi birçok teknik üstünlükleri ve maliyet avantajları bulunmakta olup karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılık, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülkenin kabul ettiği yayıncılık sistemi haline gelmiştir.
Türkiye’de de bu alanda geçmiş yıllardan bu yana çalışmalar yürütülmekte, kalkınma planlarında ve yıllık programlarda bu yönde hedef ve politikalara yer verilmektedir. Ancak karasal sayısal yayıncılığa geçiş konusu, 2000 yılında yürürlüğe konulan ve 2001-2005 yıllarını kapsayan “Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı”ndan başlayarak tüm kalkınma palanlarında ve yıllık programlarda yer almasına ve 6112 sayılı Kanun yürürlüğe konulmasına rağmen bu konuda önemli aksaklıklar ve gecikmeler yaşandığı görülmektedir.
23.07.2019 30840M sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan ve 20192023 dönemini kapsayan 11. Kalkınma Planında da bu konuya yer verilmiş bulunmaktadır. Söz konusu Kalkınma Planının “Planın Hedefleri ve Politikaları” bölümünde Karasal Sayısal Yayıncılık ile ilgili olarak;
482. Karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçiş süreci tamamlanacak, yayın
altyapıları belirli bölgelerde toplanarak görüntü kirliliği önlenecektir.
482.1. Karasal sayısal televizyon yayıncılığı sıralama ihaleleri gerçekleştirilecektir.
482.2. Karasal sayısal radyo yayıncılığı sıralama ihaleleri gerçekleştirilecektir.
ifadeleri yer almaktadır.
Ayrıca, 2022 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının yayıncılıkla ilgili politika ve tedbirler bölümünde (Sayfa 212); 11. Kalkınma Planı 482 no.lu paragrafta değinilen “Karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçiş süreci” ile ilgili olarak 482.3. No.lu Tedbir “Sayısal yayıncılık için belli merkezlerde radyo ve televizyon kulelerinin yapımı sağlanacaktır” şeklinde belirlenmiştir.
Ancak aradan geçen zaman zarfında çalışmaların program hedeflerine uygun şekilde sonuçlandırılamadığı, 2022 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında sıralama ihalesi yapılarak kuruluşlara yayın lisansları verileceği ve Aralık 2022 sonu itibarıyla bitirileceği hedeflenmiş olmasına rağmen bu çalışmaların henüz tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçiş konusunda ortaya çıkan gecikme ve aksaklıklar, kalkınma planı ve yıllık program hedeflerinin gerçekleştirilememesine neden olduğu gibi, başta TRT olmak üzere radyo-televizyon yayın kuruluşlarının teknik faaliyet ve planlamalarını olumsuz yönde etkilemekte, izleyici ve dinleyicilere daha üst kalitede yayın ulaştırılamamasına neden olmakta, analog yayıncılıktaki işletme maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle kaynakların verimsiz şekilde kullanılmasına yol açmaktadır.
Sonuç itibarıyla, 11. Kalkınma Planı ve 2019 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında yer alan hedef ve politikalar gereği, 6112 sayılı Kanun’la RTÜK’e verilen görev ve sorumluluklar çerçevesinde, Üst Kurul tarafından belirlenen idarî, malî ve teknik şartları sağlayan kuruluşlara, karasal sayısal yayıncılık sıralama ihalesi yapılarak frekans tahsisi yapılmasını, kuruluşlara yayın lisansı verilmesini teminen başlatılan çalışmaların en kısa sürede sonuçlandırılması gerekmektedir.