Reklam Alanlarının Kiralanmasında Verimliliğin Sağlanamaması ve Gelir Tarifesinde İndirim Yapılan Şirketlerin Belirlenme Usulünde Netlik Bulunmaması (Sayıştay)

BULGU: Reklam Alanlarının Kiralanmasında Verimliliğin Sağlanamaması ve Gelir Tarifesinde İndirim Yapılan Şirketlerin Belirlenme Usulünde Netlik Bulunmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Kurum tarafından işletilen reklam alanlarında verimliliğin tam olarak sağlanamadığı ve reklam mecralarının yılın önemli bir kısmında boş kaldığı tespit edilmiş, gelir tarifesi uyarınca reklam alanlarının kiralanmasında indirim yapılan şirketlerin belirlenmesinde esas alınacak kriterlere ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı görülmüştür.

Reklam Alanlarının Kiralanmasında Verimliliğin Sağlanamaması

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde belediyenin hak ve menfaatlerini korumak belediye başkanının görevleri arasında sayılmıştır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesinde görevli ve yetkili olanların kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden sorumlu olduğu belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde ise belediyelerde belediye başkanının üst yönetici olduğu ve sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesinden meclislerine karşı sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yapılan incelemelerde reklam alanlarından bir kısmının belediye tarafından doğrudan işletildiği, reklam alanlarının kiralanmasına ilişkin gelir tarifesinde reklam ünitesinin çeşidine göre günlük, haftalık, aylık, üç aylık ve 6 aylık kullanım bedellerinin belirlendiği görülmüştür.

2024 yılı gelir tarifesinde propaganda dönemleri için ayrı bir ücret tarifesi belirlenmiş, ancak bunun haricinde tarife herhangi bir ayrıma tabi tutulmamıştır. Hayatın olağan akışı ve reklam sektörünün doğası gereği talebin değişkenliği reklam alanlarının işletilmesini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle talebin arttığı ve azaldığı dönemlere göre ayrı ücretlendirmeler yapılması gerektiği gibi, insan ve trafik yoğunluğunun az ve çok olduğu bölgelere göre de tarifenin detaylı bir şekilde ayarlanması gerekmektedir. Aksi halde, bazı dönemler ve bölgeler için tarifede belirlenen ücret düşük kalıp talep fazlalığı oluşacak, bir başka deyişle daha yüksek tutarlardan kiralama imkânı varken bu imkândan faydalanılamayacak, bazı dönem ve bölgelerde ise tarifede belirlenen ücret yüksek bulunup yeterli talep oluşmadığından reklam alanları boş kalacaktır.

2024 yılının son 5 aylık dönemindeki reklam alanları ve reklam gelirleri incelenmiş, reklam alanlarından gelir tarifesine göre elde edilebilecek maksimum gelir ile fiilen elde edilen gelir aşağıdaki tabloda karşılaştırılmıştır. Bir başka deyişle gelir tarifesindeki tutarlara göre söz konusu alanlar hiç boş kalmayacak şekilde kiralansa idi ne kadar gelir elde edilecekti ile fiilen elde edilen gelir kıyaslanmış ve boş kalan süre belirlenmeye çalılşılmıştır.

Tablo 23: Tarife ve Reklam Alanları Gelirlerine İlişkin Tablo

Tablodan da görüleceği üzere elde edilebilecek toplam gelir 182.628.699,67 TL iken belirtilen dönemde ancak 58.601.819,31 TL gelir elde edilebilmiştir. Belediyenin kendi ilan ve reklamları ile çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarının talepleri üzerine ücretsiz yapılan reklamların toplam reklamlar içinde %20’lik bir pay tuttuğu kabul edilmiş olmasına rağmen yine de gerçekleşebilecek gelir ile gerçekleşen gelir arasındaki fark, kaynakların etkili ve verimli kullanılması ilkesinden oldukça uzak olunduğunu göstermektedir.

Kamu İdaresi cevabında reklam alanlarının talebe bağlı olarak kiralandığı, yıllık ücret tarifelerinin talep çeşitliliğine yanıt verecek esneklikte düzenlendiği, satış dengesinin sağlanması amacıyla paket sisteminin oluşturulduğu belirtilmişse de yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere toplam elde edilebilecek gelir ile elde edilen gelir arasındaki fark reklam alanlarının istenilen ölçüde verimli kullanılamadığını ortaya koymaktadır.

Aynı reklam alanının, yılın değişik günlerinde değişen talep miktarına göre çok farklı fiyatlara kiralanabilmesi mümkündür. Aynı ilçede bile olsa insan ve trafik yoğunluğuna göre aynı reklam ürününün çok farklı fiyatlara kiralanabilmesi ise reklam işinin doğasının gereğidir. Bu nedenle reklam alanlarının işletilmesi gibi işlerde gelir tarifeleri belirlenirken detaylı çalışmalar yapılmalı, yılın hangi dönemlerinde ve hangi bölgelerinde talebin arttığı ve azaldığı belirlenmeli, insan ve trafik yoğunluğuna göre reklam alanlarının sınıflandırması yapılmalıdır. Gerek dönem gerekse de reklam alanlarının sınıflandırmasına göre detaylı gelir tarifeleri hazırlanmalı, reklam alanlarının verimli kullanılması ve boş kalmaması sağlanmalı, Kanun’un öngördüğü etkililik ve verimlilik ilkeleri yerine getirilmelidir.

Gelir Tarifesine Göre İndirim Yapılan Şirketlerin Belirlenmesine İlişkin Bir Düzenleme Bulunmaması

2024 yılı Gelir tarifesinin incelenmesi sonucunda reklam alanlarının kiralanması hususunda “müellif şirket” şeklinde tanımlanan şirketlere %20 oranında indirim yapıldığı görülmüştür.

Yapılan incelemeler ve görüşmeler neticesinde, “müellif şirket” kapsamına hangi şirketlerin girdiği, bu kapsama girebilmek için hangi şartların sağlanması gerektiği, hangi belgelerin Kuruma sunulacağı ve hangi durumlarda bu hakkın kaybedileceği gibi hususları içeren herhangi bir genelge, yönerge veya yönetmelik bulunmadığı görülmüştür.

Kurum yetkilileri tarafından reklam işi yapan şirketlerin bu kapsamda olduğu ve reklam alanlarının daha düzgün kullanılabilmesi, asma/sökme işlerinin daha profesyonel ve zamanında yapılması amacıyla belirtilen indirimlerin tanımlandığı belirtilmiştir.

Şirketlerden; faaliyet belgesi, imza sirküsü, teminat mektubu, ticaret sicil gazetesi, vergi levhası gibi belgeler istenilmekte, ancak bu belgelerin hangi mevzuata dayanılarak istenildiği ve nasıl inceleneceği bilinmemektedir.

Kurum gelir kalemleri içerisinde önemli bir yer tutan reklam alanlarının kiralanması işlerinde %20 gibi yüksek bir oranda indirim yapılmasının öngörüldüğü şirketlerin nasıl belirleneceğine ilişkin bir düzenleme yapılmalı ve Kurum gelirlerinin mevzuata uygun olarak tahsil edilmesi sağlanmalıdır.