Reklam Harcamalarına İlişkin Etkin Bir Takip ve Denetim Mekanizmasının Oluşturulmaması (Sayıştay)

BULGU: Reklam Harcamalarına İlişkin Etkin Bir Takip ve Denetim Mekanizmasının Oluşturulmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Teşkilat Başkanlığının hizmet ve faaliyetlerinin tanıtımı konusunda yapılan reklam çalışmalarının denetiminde etkin bir takip ve denetim mekanizmasının oluşturulmadığı görülmüştür.

Teşkilat Başkanlığının hizmet ve faaliyetleri ile bunların tanıtımı konusunda Teşkilat Başkanlığınca yapılacak her türlü duyuru ve reklamlar ile bu kapsamda yapılacak harcamalar hakkında uygulanacak usul ve esaslar Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Reklam Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

Bu Yönetmeliğin 6’ncı maddesi uyarınca, Spor Toto Teşkilat Başkanlığının ve oyunlarının tanıtımının;

“a) (Değişik: RG-17/03/2007-26465) Her türlü ulusal ve uluslararası sportif organizasyonlara, ulusal federasyonların bağlı olduğu uluslararası spor kuruluşlarına, Türkiye Mili Olimpiyat Komitesine, Türkiye Mili Paralimpik Komitesine, amatör ya da profesyonel spor kulüplerine, sporculara, federasyonların yıllık programlarında bulunan sportif faaliyetler ile valilikler, il özel idareleri, (Ek ibare: RG-09/06/2007-26547) köylere hizmet götürme birlikleri, (Ek ibare:RG-24/1/2012-28183) İstanbul Olimpiyat Oyunları Hazırlık ve Düzenleme Kurulu, (Değişik ibare:RG-7/10/201328788) gençlik veya sportif amaçlı dernekler, (Ek ibare:RG-24/1/2012-28183) Kredi Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğünün öğrenci yurdu yapılmasına ilişkin projeleri, gençlik veya gençlik ve spor kulüpleri, gençlik ve spor il müdürlükleri, belediyeler, üniversiteler, (Değişik ibare:RG7/10/2013-28788) kamu kurum ve kuruluşlarının sporun yaygınlaştırılması ve sporcunun desteklenmesine yönelik sportif faaliyetleri ile gençlik faaliyetleri ve projelerine, Teşkilatın hizmet ve faaliyetlerinin tanıtılması amacıyla reklam karşılığı mali katkıda bulunulması,

(Değişik:RG-7/10/2013-28788) Her çeşit gençlik ve spor tesisi ile eğitim ve öğretim kurumlarının yapılması, yaptırılması, kiralanması, onarım ve bakımlarının yapılması, yarım kalan tesislerin tamamlanması ve tefrişatı için Teşkilat veya Bakanlık adına reklam verilmesi,

Teşkilatı sembolize edecek amblemli veya Toto yazısı bulunan takvim, top, kalem, bardak, anahtarlık, rozet, şilt veya kupa gibi materyallerin yaptırılması,

Teşkilat amblemli-logolu eşofman, forma, şort, tozluk, ayakkabı, tişört, top gibi sportif malzemeler yaptırılması,

Müşterek bahisle ilgili duyuru ve sonuçların yayınlatılması,

TV filmi, spot, cıngıl, afiş gibi reklam materyallerinin yaptırılması ve yayınlatılması,

Teşkilatı ve oyunlarını tanıtıcı reklam panoları yaptırılarak amatör ya da profesyonel spor kulüpleri, sosyal tesisler, stadyum, stad, spor salonu, şehir merkezi gibi geniş halk kitlelerinin görebileceği yerlere asılması.

… ” yoluyla, reklam bedeli karşılığında yapılabileceği ve ödenecek reklam bedelinin Yönetim Kurulu Kararı ile belirleneceği ifade edilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin 7’nci maddesinde; reklam verilen kişi veya kuruluşların sözleşmede belirlenen yükümlülüklerini yerine getirmedikleri takdirde Teşkilat tarafından yapılan harcama tutarının geri alınacağı, 8’inci maddesinde de; Yönetim Kurulunca uygun görülen her türlü reklam çalışmasının, Organizasyon ve Reklam Şube Müdürlüğünce takip edileceği ve denetleneceği belirtilmiştir.

Bu doğrultuda Kurum tarafından reklam giderlerinin amacına ulaşıp ulaşmadığı konusunda özellikle spor tesisleri ve diğer inşa işleri ile ilgili incelemeler yapıldığı, inşa edilen tesislere ilişkin hakediş belgeleri, fotoğraflar ve diğer bazı belgelerin istendiği, ancak her reklam harcaması için söz konusu uygulamaların gerçekleştirilmediği görülmüştür.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde; Organizasyon ve Reklam Şube Müdürlüğünce söz konusu denetimlerin gerçekleştirileceği belirtilmesine karşın, denetimin nasıl, hangi görevliler tarafından ve hangi kriterler esas alınarak yapılacağı ve raporlanacağı hususlarına ilişkin düzenleme yer almamaktadır. Reklam harcamalarına ilişkin takip ve denetim mekanizmasının daha etkin bir şekilde işleyebilmesi için yazılı olmadan uygulanan çeşitli işlem ve kuralların yazılı esaslar dahilinde yapılması, bu esasların tüm reklam tanıtım çalışmaları için geliştirilmesi gerekmektedir. Her ne kadar, ödenen tutarlar reklam olarak adlandırılsa da reklam harcamaları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, nihai hedefin sporun yaygınlaştırılması ve sporcunun desteklenmesine yönelik sportif faaliyetler ile gençlik faaliyetlerine mali katkı sunmak olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple reklam harcamalarının kontrolü, beklenen sosyal faydanın elde edilmesi ve Teşkilat Başkanlığının sağladığı finansman desteğinin amacına ulaşması, dolayısıyla kamu kaynağının etkin kullanılması açısından önem arz etmektedir.

Kamu idaresi cevabında, Teşkilat Başkanlığınca yapılan reklam karşılığı mali yardımların söz konusu iş ya da hizmetlerin niteliğine ve günün şartlarına göre değişebilir mahiyette olduğu, gençlik ve spora yapılan yatırımların ihtiyaçları karşılar nitelikte olmakla birlikte, reklam karşılığı mali yardımların ve bunlarla ilgili olarak yürütülecek takip ve denetimlerin daha etkin olmasına yönelik bulguda belirtilen hususlara dikkate edileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, 2024 yılında Teşkilat Başkanlığının 22 Milyar TL’yi geçen reklam harcaması yaptığı göz önüne alındığında, bu harcamaların sözleşmelerinde belirtildiği şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğinin kontrolü büyük bir önem taşımaktadır. Bu nedenle, Teşkilat Başkanlığınca reklam harcamalarının denetimi konusunda etkin bir takip ve denetim mekanizmasının oluşturulması gerektiği değerlendirilmektedir.