|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin açık hava reklam panolarının kiralanmasında bazı hatalı uygulamaların tespit edildiğini ortaya koymaktadır. İhaleye konu olan Billboard, CLP ve Megalight gibi alanların 8 yıl süreyle kiralanması sürecinde, tahmin edilen bedelin hesap tutanağında yer almadığı ve İdarenin kendi reklam panolarının kullanımının bu hesaplamada dikkate alınmadığı belirlenmiştir. 2886 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri gereğince, kiralama işlemlerinin ihale yoluyla yapılması ve tahmin edilen bedelin belirlenmesi için gerekli araştırmaların gerçekleştirilmesi zorunludur.
İhaleye ilişkin yapılan incelemelerde, tahmin edilen bedelin yalnızca son üç yıla ait reklam gelir ortalamasına dayandırıldığı, ancak bu hesaplamanın nasıl yapıldığına dair yeterli bilgi sunulmadığı anlaşılmıştır. İdare, tahmini bedeli belirlerken, geçmiş kira gelirlerinin yanı sıra, yüklenici tarafından yapılacak yeni yatırımlar ve kapasite artışını da göz önünde bulundurduğunu ifade etse de, bu hesaplamaların somut bir dayanağı bulunmamaktadır. Ayrıca, ticaret ve sanayi odalarından görüş alınmadığı ve hesap tutanağının bağımsız bir belge olarak düzenlenmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, tahmin edilen bedelin belirlenmesinde daha şeffaf ve nesnel bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Geçmiş verilerin yanı sıra, piyasa koşullarının ve geleceğe dönük gelir projeksiyonlarının dikkate alınarak hesaplanması, ihale sürecinin güvenilirliğini artıracaktır. Bu bağlamda, tahmin edilen bedelin, ilgili kuruluşlardan alınacak verilerle desteklenerek belirlenmesi ve hesap tutanağında açıkça gösterilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Reklam Panolarının İşletme Hakkının Kiralanması İşinde Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresine ait Billboard, CLP ve Megalight gibi açık hava reklam pano ve alanlarının 8 yıl süreyle işletme hakkının kiraya verilmesi ihalesinde, tahmin edilen bedelin hesabının hesap tutanağında gösterilmediği ve İdarenin bu reklam panolarını kullanımlarının tahmini bedel hesabında dikkate alınmadığı görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde belediyelerin mülkiyetinde bulunan taşınır ve taşınmaz malların ve hakların kiraya verilmesi işlemlerinin bu Kanun kapsamında olduğu hüküm altına alınmış olup kiralama işlemlerinin ihale yoluyla yine bu Kanun’da belirtilen esas ve usullere göre gerçekleştirileceği belirtilmektedir.
Aynı Kanun’un “Tahmin Edilen Bedelin Tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinde, tahmin edilen bedelin idarelerce tespit edileceği veya ettirileceği, işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedelin veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası ve borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacağı ve tahmin edilen bedelin, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterileceği ve asıl evrak arasında saklanacağı belirtilmektedir.
Gelir getirici bir niteliğe sahip olan taşınmazların kiralama işleminden önce idarece birtakım işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bunlardan birisi, ihalenin tahmin edilen bedelinin tespit edilmesidir. Bu doğrultuda tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilecek veya ettirilecek; işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacaktır. Bu soruşturmalar sonucunda belirlenmiş olan tahmini bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterilecek ve ihale dosyası arasında saklanacaktır.
Söz konusu Kanun’da tahmin edilen bedele ilişkin araştırmanın işin özelliğine göre gerektiğinde yapılacağının belirtilmiş olmasından hareketle, bu araştırmanın yapılıp yapılmaması konusunda İdarelerin takdir hakkına sahip olduğu düşünülse de takdir hakkının sınırsız olmadığı, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı amacı taşıması gerekmektedir. Bu nedenle, tahmin edilen bedelin tespitine ilişkin olarak gerekli araştırmaların yapılmadığı durumlarda, bunun objektif ve somut bir biçimde gerekçelendirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresine ait 73 adet Billboard, 33 adet CLP ve 1 adet Megalight’ın işletme hakkının 2886 sayılı Kanun’un 45’inci maddesine göre açık teklif usulü ile 29.03.2018 tarihinde 8 yıllığına ihale edildiği anlaşılmıştır. Söz konusu ihaleye ait İdari Şartnamenin “İhale Konusu İşe İlişkin Bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde, Tepebaşı sınırları dahilinde hali hazırda bulunan 73 adet Billboard, 33 adet CLP (raket- ışıklı pano) 1 adet Megalight ve yüklenici tarafından ilk yıl %200, takip eden yıllarda ise %20 artışla reklam panoları imal edilip İdarenin onay vereceği yerlere konularak yap- işlet-devret şekli ile 8 yıllık kira bedeli karşılığında tüm reklam panolarının işletme hakkının kiraya verileceği ve kira süresi sonunda yüklenici tarafından İdareye teslim edileceği belirtilmiştir.
Tahmin edilen bedelin tespitine ilişkin hesap tutanağından İdarenin sadece son 3 yıllık reklam panosu gelirlerinin esas alındığı anlaşılmıştır. Buna göre İdarenin 2015 yılında 9.080,00 TL, 2016 yılında 14.136,00 TL ve 2017 yılında ise 6.595,00 TL reklam panosu geliri elde ettiği, son 3 yıllık reklam panosu gelirinin yıllık ortalamasının 8.421,51 TL olduğu, tahmini bedelin ise aylık 6.250,00 TL, yıllık 75.000,00 TL, 8 yıllık 600.000,00 TL olarak belirlendiği tespit edilmiştir. Ancak Kamu İdaresinin son 3 yıllık reklam panosu gelirinin yıllık ortalaması 8.421,51 TL olmasına rağmen, tahmin edilen bedel yıllık 75.000,00 TL olarak belirlenmiş ise de bu 75.000,00 TL’nin nasıl hesap edildiği, hesap tutanağında gösterilmemiştir.
Kamu İdaresince, ihale öncesinde reklam broşürü, grafik baskı v.b. maliyetlerin yüksekliği nedeniyle reklam panolarının %20 ila %50 kapasiteyle kullanıldığı, son üç yıllık reklam panoları kira gelirlerinin tahmini bedelin hesabında gösterge olarak esas alındığı, yıllık kira geliri olan 75.000,00 TL’nin, ihale süresi sonunda yüklenicinin yapacağı reklam panoları ile birlikte oluşacak reklam panolarının toplam sayısındaki yüzdelik artışın son 3 yıllık billboard gelirinin yıllık ortalaması olan 8.421,51 TL’ye uygulanması suretiyle bulunduğu belirtilmiş ise de ihale öncesinde faaliyetlerinin tanıtımı amacıyla İdarenin kendi reklam panolarını kullanımlarının parasal karşılığının tahmini bedelin hesabında dikkate alınmadığı anlaşılmış olup, tahmini bedelin hesap edilmesinde, İdarenin sadece son 3 yıllık reklam panosu gelirlerinin esas alınıp, parasal bir karşılığı olan İdare kullanımlarının ise dikkate alınmaması yukarıda bahsedilen 2886 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesi kapsamında bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, belediyeye ait açık hava reklam pano ve alanlarının kiraya verilmesinde tahmini bedelin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 9. maddesi uyarınca belirlendiği, bu kapsamda Muhammen Bedel Tespit Komisyonu tarafından 2015, 2016 ve 2017 yıllarına ait reklam geliri verileri incelenerek ortalama 8.421,51 TL (aylık 701,79 TL) tespit edildiği, ancak yap-işlet-devret modeli, yüklenici tarafından üretilecek yeni panolar ve altyapıdaki kapasite artışı gibi unsurlar dikkate alınarak Kıymet Takdir Komisyonu tarafından tahmini bedelin yıllık 75.000 TL (aylık 6.250 TL) olarak belirlendiği, hesaplamaların teknik ve ekonomik gerekçelere dayandırıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca, ticaret ve sanayi odalarından görüş alınmadığı yönündeki bulguya karşılık, belediyenin 2018 yılı Eskişehir Büyükşehir Belediyesi gelir tarifesini esas alarak güncel piyasa rayicine dayalı objektif bir veri kullandığı, kamu hizmeti amacıyla kullanılan panoların gelir getirici nitelik taşımadığı için ticari hesaplamaya dahil edilmediği, hesap tutanağının bağımsız bir belge olarak sunulmamasının şekli bir eksiklik olduğu, ancak tüm dayanakların ihale dosyasında mevcut olduğu ve gelecekte bu eksikliğin giderileceği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, tahmini bedelin yalnızca son üç yıla ait reklam geliri ortalaması esas alınarak belirlendiği, ancak bu hesaplamanın hangi yöntemle yapıldığına, hangi katsayıların kullanıldığına ve kapasite artışı gibi öngörülerin hangi teknik dayanaklarla hesaba katıldığına dair bir hesap tutanağının düzenlenmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca, belediyeye ait reklam alanlarının kamu hizmeti kapsamında kullanımı nedeniyle tahmini bedel hesabına dahil edilmediği ifade edilmiştir. Ancak bu panoların kullanımının da ekonomik bir karşılığı olduğu ve kiralama işleminin bütüncül piyasa değeri içinde değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
İdare tarafından yapılan açıklamada, son üç yıla ait gelirlerin ortalaması alınmak suretiyle aylık yaklaşık 700 TL’lik bir kira bedeli tespit edildiği, ancak yap-işlet-devret modeli kapsamında yüklenici tarafından gerçekleştirilecek yeni pano yatırımları, reklam altyapısında öngörülen artış ve sözleşme süresi boyunca uygulanacak kira artış oranlarının dikkate alınarak bu bedelin yıllık 75.000 TL’ye yükseltildiği ifade edilmiştir. Ancak, bu artışın hangi objektif hesaplamalarla yapıldığı, nasıl bir gelir projeksiyonuna dayandığı açıkça ortaya konulmamış olup, somut bir hesaplama cetveli hazırlanmadığı görülmüştür. Bu durum, tahmini bedelin mevzuata uygun bir biçimde tespit edildiğini göstermekten uzaktır. Ayrıca, ilgili oda ve kuruluşlardan piyasa rayici araştırması yapılmadığı gibi, belediyenin kendi belirlediği gelir tarifesinin bu iş için yeterli ve temsil kabiliyeti yüksek bir veri olup olmadığı da ayrıca değerlendirilmemiştir. Öte yandan, tahmini bedelin dayanaklarıyla birlikte oluşturulması gereken hesap tutanağının bağımsız bir belge olarak düzenlenmediği, mevcut hesaplamalara dair açıklamaların farklı evraklar arasında dağınık şekilde yer aldığı, bu haliyle ihale dosyasında bütüncül ve izlenebilir bir yapı sunulamadığı anlaşılmaktadır. Tahmini bedel, ihale sürecinin şeffaflığı ve rekabetin sağlanabilmesi açısından belirleyici bir unsurdur. Bu yönüyle, yalnızca geçmiş kira gelirlerinin ortalaması esas alınarak yapılan belirlemenin yeterli olmadığı, geleceğe dönük gelir projeksiyonlarının ve piyasa verilerinin nesnel, ölçülebilir ve belgelenmiş şekilde ortaya konulması gerektiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, tahmin edilen bedelin ticaret odası, sanayi odası ve borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden de soruşturulmak suretiyle belirlenmesi ve bunun hesabının, hesap tutanağında gösterilmesi gerekmektedir.