|
ÖZET: Denizli Büyükşehir Belediyesi’nin 2024 yılı Sayıştay denetim raporunda, reklam ünitelerinin işletme hakkının kiraya verilmesi sürecinde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. Mülkiyeti belediyeye ait olan reklam üniteleri, 19 Nisan 2016 tarihli meclis kararıyla ihaleye çıkarılmış ve Kültür Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından işletilmek üzere kiralanmıştır. Ancak, ihale öncesinde reklam ünitelerinin konumları belirlenmemiş ve bu durum, ihale şartnamesinin gerekliliklerine aykırı olarak, idarenin gerekli bilgileri edinmesini engellemiştir. İhaleye katılanların tekliflerini sağlıklı bir şekilde sunabilmesi için bu bilgilerin önceden belirlenmesi gerekiyordu.
Denetim sırasında, sözleşmede belirtilen reklam ünitelerinin sayısının gerçekte daha fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Örneğin, 200 adet olarak belirtilen Billboard sayısının fiili olarak 351 olduğu, Durak Raket (CLP) sayısının ise 228’e ulaştığı tespit edilmiştir. Bu durum, belediyenin önemli bir gelir kaybına uğramasına neden olmuştur. Ayrıca, 30 Aralık 2020 tarihinde yapılan ek sözleşme ile, sözleşmedeki ünite sayıları düşürülmüş ve kira bedeli azaltılmıştır. Bu değişiklikler, belediyenin gelirlerinde daha fazla azalmaya yol açmış ve ilgili şirketten tahsil edilmesi gereken gelirlerin kaybedilmesine sebep olmuştur. |
BULGU: Reklam Ünitelerinin İşletme Hakkının Kiraya Verilmesi İşlemlerinde Eksikliklerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Denizli Büyükşehir Belediyesi gelir hesapları üzerinde yapılan incelemede;
Mülkiyeti Denizli Büyükşehir Belediyesine ait olan Reklam Ünitelerinin (Bilboard, Durak Raket CLP, Megaboard ve Işıklı Megalight’ların) işletme hakkının Büyükşehir Belediye Meclisinin 19.04.2016 tarih ve 553 sayılı kararı ile ihaleye çıkarıldığı görülmüştür. İhale 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 50. maddesine göre Pazarlık Usulü ile yapılmış ve işin yüklenicisi Denizli Büyükşehir Belediyesinin bir şirketi olan Kültür San.ve Tic. A.Ş olmuştur. Böylece 200 adet Billboard, 25 adet Durak Raket (CLP), 2 adet Işıklı Megalight ve 1 adet Megaboard’ın işletme hakkı, 17.06.2016 tarihinde yapılan sözleşme ile 10 yıl süreyle Kültür San.ve Tic. A.Ş’ye verilmiştir.
17.06.2016 tarihli sözleşmenin 3.maddesine göre;
İlk yıl kira bedeli ihale bedeli olup KDV hariç olmak üzere yıllık 1.165.000,00 -TL olacağı, takip eden yıllar kira bedelleri, bir önceki yıl kira bedelinin Devlet İstatistik Enstitüsünce yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi oranında artırılması suretiyle bulunacak bedel olacağı ve ödemenin yıllık kira bedeli üzerinden 2 eşit taksite bölünerek 6 ay arayla peşin olarak ödeneceği,
hükme bağlanmıştır.
Bu çerçevede tespit edilen hususlar şunlardır:
İhale Öncesinde Reklam Ünitelerinin Konulacağı Yerlerin Tespit Edilmemesi
İdarenin, reklam ünitelerinin bulunduğu adresler ile ilgili herhangi bir bilgiye sahip olmadığı anlaşılmıştır.
İhale Şartnamesinin 5/2 nci maddesinde ; “Sözleşme tarihinden itibaren 30 gün içinde; Kiracı tarafından Kent Mobilyaları numaralandıracak ve koordinatları ve adresleri ile birlikte bir katalog/cd haline getirilerek Denizli Büyükşehir Belediyesine teslim edilecektir. Numaralandırma (Tür kodu + İlçeTN + MahalleTN + SokakTN + Pano numarası) şeklinde yapılacaktır” denilmesine rağmen idare tarafından günümüze kadar böyle bir katalog/cd’nin teslim alınmadığı dolayısıyla idarenin kiraya verdiği reklam ünitelerinin koordinatları ve adresleri ile ilgili herhangi bir bilgiye sahip olmadığı anlaşılmıştır.
İhalede öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesi gereği ihale öncesinde lokasyonlarla ilgili çalışmaların idarenin kendisi tarafından yapılmış ve şartnamede belirtilmiş olması gerekirdi. Böylece isteklilerin tekliflerini sağlıklı sunmaları sağlanmış olacaktı. 5216 Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesine göre Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında bulunan yerlerdeki ilân ve reklam asılacak konumlar ile bunların şekil ve ebadını belirlemek Büyükşehir Belediyesinin görev ve yetkisi dahilindedir. Dolayısıyla ilân ve reklam asılacak yerlerin belirlenmesinin şartname ile şirketin inisiyatifine bırakılması kanunla verilmiş yetkinin şirkete devredilmesi anlamına gelmektedir.
Sonuç olarak reklam üniteleri ihalesinde yer alan konum bilgilerinin teknik ve hukuki alt yapısı oluşturulmadan ihaleye çıkılması suretiyle, 2886 sayılı kanunun 2’inci maddesindeki ihalede ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması ve belirlilik ilkelerine aykırı işlem yapılmıştır.
Belediyenin Gelir Kaybına Uğratılması
Sözleşmede reklam ünitelerinin olduğundan daha az gösterildiği tespit edilmiştir
Denetim yaptığımız yılda fiili olarak işletilen reklam ünitelerinin sayısı ve adres bilgileri hakkında idarenin bilgisinin olmadığı anlaşılmış ve yüklenici konumunda olup Denizli Büyükşehir Belediyesinin şirketi olan Kültür San.ve Tic. A.Ş’den reklam ünitelerinin ayrıntılı sayı ve adres bilgileri istenmiştir. Gelen bilgilere göre şirketin, sözleşmede belirtilenden daha fazla reklam ünitesi işlettiği anlaşılmıştır.
Sözleşmede 200 adet olan Billboard sayısının fiili olarak 351 olduğu ve yine sözleşmede 25 adet olan Durak Raket (CLP) sayısının ise fiili olarak 228 olduğu görülmüştür. Dolayısıyla şirketin 151 adet Billboard ve 203 adet Durak Raket (CLP)‘i ücretsiz olarak işlettiği anlaşılmıştır.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, belediyelerin kira işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği, “İlkeler” başlıklı 2’inci maddesinde de, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu düzenlenmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde ise kamu kaynağı borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri ifade ettiği belirtilmiş olup yine Mezkur Kanun’un “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde, “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” denilmektedir.
Sonuç itibariyle İdarenin mülkiyeti, yönetimi ve tasarrufu altında bulunan mevcut reklam ünitelerinin işletme hakkının kiraya verilmesi işine ait sözleşmede ünitelerin olduğundan daha az gösterilmesi sonucu belediye 151 adet Billboard ve 203 adet Durak Raket (CLP) gelirinden mahrum bırakılmıştır. Belediyenin elde etmediği/edemediği gelirlerin ilgili şirketten tahsili için gerekli sürecin başlatılması gerekir.
Ek Sözleşme Yapılarak Belediye Gelirlerinde Azalmaya Sebebiyet Verilmiştir
Asıl sözleşmenin yapıldığı yıldan 4,5 yıl sonra ve 30.12.2020 tarihinde Kültür San.ve Tic. A.Ş ile “Ek Sözleşme” yapılarak, fiili durumun aksine, sözleşme üzerinde işletme hakkı kiralanan reklam ünitelerinin sayısı ve kira ücreti düşürülmüş, ödeme şekli değiştirilmiş ve böylece Belediye Gelirlerinde azalmaya sebebiyet verilmiştir
Ek Sözleşme ile 200 adet olan Billboard sayısı evrak üzerinde 150’ye; 25 adet Durak Raket (CLP) sayısı 20’ye; 2 adet Işıklı Megalight sayısı 1’e ve 1 adet olan Megaboard ise sıfıra düşürülmüştür. Dolayısıyla yıllık kira ücreti 1.165.000,00 TL’den 1.014.000,00 TL’ye düşürülmüştür. Ödeme şekli ise her yıl iki eşit taksitte ve peşin ödenirken ek sözleşme ile birer aylık dönemler halinde ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Kamu idaresi bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlerin devam ettiği ifade edilmiştir.
Görüldüğü üzere ilk sözleşme revize edilerek Büyükşehir Belediyesinin reklam ünitelerinden elde ettiği gelirde önemli bir azalmaya gidilmiştir. Kaldı ki yukarıda (b) şıkkında ayrıntısı belirtildiği üzere şirketin fiili olarak ilk sözleşmede belirtilenden daha fazla reklam ünitesi işlettiği tespit edilmişti. Yani şirketin işlettiği ünite sayısı fiilen arttırılmakla beraber ek sözleşme ile azaltılmış gibi gösterilerek belediyeye ödenen kira ücreti daha da düşürülmüş ve belediye ikinci kez gelir kaybına uğratılmıştır. Bu şekilde Belediyenin elde edemediği gelirlerin ilgili şirketten tahsili için gerekli sürecin başlatılması gerekir.