|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, gıda ve yem resmi kontrollerine ilişkin çok yıllık ulusal kontrol planlarının hazırlanmadığı ve bu planlar çerçevesinde gerekli raporların düzenlenip yayınlanmadığı tespit edilmiştir. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’na göre, resmi kontroller, ilgili faaliyetlerin bu kanun hükümlerine uygunluğunu doğrulamak amacıyla gerçekleştirilen izleme, denetim ve analizleri kapsamaktadır. Yönetmelik gereğince, Bakanlık, yıllık ve çok yıllık kontrol planları hazırlamakla yükümlüdür ve bu planların güncellenmesi, çeşitli gelişmelere göre yapılmalıdır.
Yönetmelikte belirtilen “Çok yıllık ulusal kontrol planları” başlıklı maddede, gıda ve yem işletmecilerinin kanunda belirtilen şartları karşıladığının doğrulanması ve izlenmesi için bu planların hazırlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, yıllık raporların hazırlanması, kontrol ve tetkik sonuçlarının değerlendirilmesi ve uygunsuzluk vakalarının kaydedilmesi gibi hususlar da düzenlenmiştir. Ancak, mevcut incelemelerde, bu süreçlerin yerine getirilmediği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, gıda ve yem güvenilirliği ile tüketici menfaatlerinin korunması amacıyla, çok yıllık ulusal kontrol planlarının hazırlanması ve yıllık raporların düzenlenmesi, yönetmelik hükümlerinin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, ilgili otoritelerin gerekli adımları atması gerekmektedir. |
BULGU: Resmi Kontrollere İlişkin Çok Yıllık Ulusal Kontrol Planlarının, Yıllık Raporların Hazırlanmaması ve Raporların Yayınlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik uyarınca, gıda ve yemin resmi kontrollerine ilişkin düzenlenmesi gereken çok yıllık ulusal kontrol planlarının hazırlanmadığı ve yine söz konusu planlar çerçevesinde düzenlenmesi ve yayınlanması gereken raporların bulunmadığı görülmüştür.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda; resmi kontrol, anılan Kanun kapsamındaki faaliyetlerin yine bu Kanun hükümlerine uygunluğunun doğrulanması için, kontrol görevlilerinin, verilen yetki çerçevesinde gerçekleştirdikleri izleme, gözetim, denetim, muayene, karantina, numune alma, analiz ve benzeri kontrolleri ifade etmektedir.
Anılan Kanunun, “Resmî kontroller, itiraz hakkı ve resmî sertifikalar” başlıklı 31’nci maddesinde belirtildiği üzere; resmi kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsamakta olup, Bakanlığın yıllık ve çok yıllık ulusal kontrol planlarını hazırlayacağı belirlenen canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile diğer ürünlerde, katkı, kalıntı, bulaşan veya istenmeyen maddeler için izleme programlarının uygulanacağı ve her yılın sonunda kontrollere ilişkin yıllık rapor düzenleneceği, söz konusu bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esasların ise Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu madde gereği çıkarılan, 17.12.2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik, insan ve hayvanlara yönelik doğrudan veya çevre aracılığıyla oluşabilecek risklerin önlenmesine, bertaraf edilmesine veya kabul edilebilir seviyelere indirilmesine, gıda ve yemin etiketlenmesi ile tüketicileri bilgilendirmeye yönelik diğer bilgi şekilleri de dâhil olmak üzere tüketici menfaatlerinin korunmasına ve haksız rekabetin önlenmesi ile gıda ve yemin resmi kontrollerine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla ihdas edilmiş olup, resmi kontroller, izlenebilirlik, hızlı uyarı sistemi, acil durumlar, ihtiyati tedbirler, kriz yönetimi, kamuoyunun bilgilendirilmesi, resmi sertifikasyon, yıllık ve çok yıllık ulusal kontrol planları, sorumluluklar ve itirazlara ilişkin usul ve esasları kapsamaktadır.
Anılan Yönetmeliğin, “Kontrol Planları ve Yıllık Rapor” başlıklı yedinci bölümünde yer alan;
“Çok yıllık ulusal kontrol planları” başlıklı 32’nci maddesinde; Bakanlığın üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında gıda ve yem işletmecisinin Kanunda belirtilen ilgili şartları karşıladığının doğrulanması, izlenmesi, hayvan sağlığı ve hayvan refahı kuralları ile Kanunun etkin bir şekilde uygulanmasının temin edilmesi için çok yıllık ulusal kontrol planı hazırlayacağı ve söz konusu planları gelişmeler ışığında düzenli olarak güncelleyeceği,
“Çok yıllık ulusal kontrol planlarının hazırlanmasına yönelik ilkeler” başlıklı 33’üncü maddesinde; çok yıllık ulusal kontrol planının, gıda ve yem, hayvan sağlığı ve hayvan refahı kontrol sistemlerinin organizasyonu, yapısı ile ilgili özellikle;
– planın stratejik amaçları, öncelikli kontrollerin belirlenmesi ve bu amaçları gerçekleştirmeye yönelik kaynakların tahsisi,
– ilgili faaliyetlerde riskin sınıflandırılması,
– Bakanlık merkez ve taşra teşkilatının görevleri ve kullanılabilir kaynakları,
– işletmelerde yapılan resmi kontroller dâhil, ulusal ve yerel düzeyde resmi kontrollerin genel yönetimi ve organizasyonu,
– farklı sektörlere uygulanan kontrol sistemleri ile bu sektörlerde resmi kontrollerden sorumlu farklı birimler arasındaki koordinasyonu,
– kurulması durumunda, kontrol kuruluşlarına görev devrini,
– Yönetmeliğin, 5 inci maddesinin sekizinci fıkrasının uygulama kriterlerine uyumun sağlanması için metotları, 7 nci maddesinde belirtilen resmi kontrolleri gerçekleştiren kontrol görevlisinin eğitimini, 9 ve 10 uncu maddelerinde belirtilen kontrol ve doğrulama prosedürleri ve raporlar konularındaki yazılı prosedürleri,
– hayvan veya gıda kaynaklı acil hastalık durumlarında acil durum planlarının organizasyonu ve uygulanması, gıda ve yem kontaminasyon vakaları ve diğer insan sağlığı riskleri,
-işbirliği ve karşılıklı yardımlaşmanın organizasyonu
şeklindeki bilgileri içermesi,
Ve söz konusu planların uygulama sırasında,
– yeni mevzuat,
– yeni hastalıkların ya da diğer sağlık risklerinin ortaya çıkması,
– Bakanlığın yapısında, idaresinde veya işleyişinde önemli değişikliklerin olması,
– resmi kontrollerin sonuçları,
– Avrupa Birliğinin ülkemizde gerçekleştirdiği kontrollerin sonuçları,
– bilimsel bulgular,
– diğer bir ülke tarafından gerçekleştirilen tetkiklerin sonuçları
dikkate alınarak güncellenebileceği belirtilmektedir.
Bununla birlikte anılan Yönetmeliğin “Yıllık rapor” başlıklı 34’üncü maddesinde; çok yıllık ulusal kontrol planlarının uygulanmaya başlamasından bir yıl sonra ve takip eden her yılda, Bakanlığın,
33 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen hususlar çerçevesinde çok yıllık ulusal kontrol planlarında yapılan değişiklik,
Çok yıllık ulusal kontrol planı çerçevesinde yürütülen kontrol ve tetkiklerin bir önceki yıla ait sonuçları,
Tespit edilen uygunsuzluk vakaları ve sayısı,
ç) Çok yıllık ulusal kontrol planlarının etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla, ceza yaptırımları ve sonuçları dâhil olmak üzere gerçekleştirilen faaliyetler
şeklindeki bilgileri içeren bir rapor hazırlayacağı,
Bakanlığın, takip eden yılın ilk altı ayı içerisinde bir önceki yılın raporunu hazırlayacağı ve yayınlayacağı
düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede anılan Yönetmelik uyarınca gıda ve yemin resmi kontrollerine ilişkin düzenlenmesi gereken çok yıllık ulusal kontrol planlarının hazırlanmadığı, söz konusu planlar çerçevesinde düzenlenmesi ve yayınlanması gereken raporların bulunmadığı tespit edilmiştir.
5996 sayılı Kanunun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde belirtilen gıda ve yem güvenilirliği ile tüketici menfaatlerinin sağlanması hususlarının göz önünde bulundurulması suretiyle, gıda ve yem işletmecisinin Kanunda belirtilen şartları her aşamada karşıladığının doğrulanması, izlenmesi ve Kanunun etkin bir şekilde uygulanmasının temin edilmesi için çok yıllık ulusal kontrol planının hazırlanması bu bağlamda yürütülen kontrol ve tetkiklerin sonuçlarını içeren yıllık raporların hazırlanması ve yayınlanması, bu itibarla Yönetmelik hükümlerine işlerlik kazandırılması sağlanmalıdır.