|
ÖZET: Revize birim fiyat uygulamasına ilişkin mevzuat hükümlerinin tam olarak uygulanmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konmuştur. Büyükşehir İlçe Belediyesi tarafından yüklenicilerle yapılan sözleşmelerde, iş kalemlerindeki artışlara rağmen, revize birim fiyat uygulamasına dair gerekli düzenlemelere uyulmamaktadır. Yapım İşleri Tip Sözleşmesi’nin 28. maddesi ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin 52. maddesi, iş kalemlerinde %20’yi aşan artışlar ve toplam artışın sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi durumunda revize fiyat uygulamasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, bu şartların sağlanmadığı durumlarda bile revize fiyat hesaplamalarının yapıldığı veya gerekli şartlar oluşmasına rağmen revize yapılmadığı tespit edilmiştir.
Özellikle, 2023/978466 ihale kayıt numaralı Muhtelif Cadde ve Sokaklara Park ve Kaldırım Yapım İşi’nde, %20’lik artış gerçekleşmesine rağmen fiyatların revize edilmeden ödenmesi gibi durumlar gözlemlenmiştir. Ayrıca, bazı hakedişlerde revize fiyat hesaplamalarının gecikmeli olarak yapıldığı ve bu durumun yüklenicilere faizsiz finansman sağladığı belirtilmiştir. Kamu İdaresi, bu konudaki tavsiyeleri dikkate alarak uygulamalarda gerekli hassasiyetin gösterileceğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, Kamu İdaresi’nin revize birim fiyat uygulamalarını mevzuata uygun şekilde gerçekleştirmesi ve iş kalemlerindeki artışların sağlıklı bir şekilde takip edilmesi gerekmektedir. Bu süreçte, tüm belgelerin usulüne uygun hazırlanması ve işlerin sözleşme şartlarına uygun yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Revize Birim Fiyat Uygulamasına İlişkin Hükümlerin Tam Olarak Yerine Getirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından yükleniciler ile yapılan sözleşmelerde, iş kalemi miktarlarında yaşanan artışlar sonucunda ortaya çıkan revize birim fiyat uygulamasına ilişkin güncel mevzuat hükümlerine yer verilmesine rağmen bu uygulamaya yönelik hükümlerin tam olarak yerine getirilmediği görülmüştür.
Revize birim fiyat uygulamasına ilişkin düzenlemeler Yapım İşleri Tip Sözleşmesi’nin 28’inci maddesinde ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin 52’nci maddesinde yer almakta olup bu kapsamda; birim fiyatlı işlerde herhangi bir iş kaleminin miktarında işin devamı sırasında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyatın, maddede gösterilen revize birim fiyat formülü uygulanmak suretiyle revize edileceği ve bu iş kaleminin %20 artışı aşan kısmı için revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılacağı düzenlenmiştir.
Anılan hükümler uyarınca, işin devamı sırasında herhangi bir iş kaleminin başlangıçta belirlenen miktarında %20’den fazla artış olması ve bu artış tutarının sözleşmenin başlangıç bedelinin %1’inden fazla olması halinde, ilgili iş kalemi fiyatının revize edilmesi ve bu iş kalemine ilişkin gerçekleşen imalatın %20’lik artışı aşan kısmına revize edilen fiyat üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir.
Yapım işlerinde, revize birim fiyat uygulamasına ilişkin mevzuata aykırı olduğu tespit edilen hususlar alt başlıklar halinde aşağıda açıklanmıştır.
Revize Birim Fiyat Şartları Oluşmamasına Rağmen Revize Birim Fiyat Hesaplanması
Kamu İdaresi tarafından ihale konusu yapım işinde revize birim fiyat uygulanması için gerekli şartlar oluşmadığı halde, ilgili imalat kalemine ilişkin fiyatların revize edilerek yükleniciye ödemede bulunulduğu görülmüştür.
Yapılan incelemede, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen 2023/978466 ihale kayıt numaralı Muhtelif Cadde ve Sokaklara Park ve Kaldırım Yapım İşi’nde; doğal parke taşı, beton plak, adi kaldırım ve blokaj sökülmesi imalat kaleminde işin devamı sırasında 19.01.2024 tarihinde düzenlenen 2 numaralı hakedişte sözleşmede belirlenen imalat miktarına göre %20 artış gerçekleşmiş ve toplam artış bedelinin sözleşme bedelinin %1’ini geçmemesine rağmen ilgili imalat kaleminin fiyatının revize edilerek hesaplanan revize birim fiyat üzerindeki tutar üzerinden ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak, uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından revize birim fiyat şartları oluşmamasına rağmen revize birim fiyat hesaplanarak bu fiyat üzerinden ödeme yapılması kontrollük hizmetlerinin bu anlamda etkin yapılmadığını göstermekte olup revize birim fiyat uygulanmasını gerektirecek koşulların sağlıklı bir şekilde takibinin sağlanması, işin yürütülmesi için gerekli tüm evrakın usulüne uygun olarak hazırlanması ve işlerin sözleşme ile eklerine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir.
Revize Birim Fiyat Şartları Oluşmasına Rağmen Revize Birim Fiyat Hesaplanmaması
Kamu İdaresi tarafından ihale konusu yapım işinde revize birim fiyat uygulanması için gerekli şartlar oluştuğu halde, ilgili imalat kalemine ilişkin fiyatların revize edilmeden yükleniciye ödemede bulunulduğu görülmüştür.
Yapılan incelemede, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen 2023/978466 ihale kayıt numaralı Muhtelif Cadde ve Sokaklara Park ve Kaldırım Yapım İşi’nde; 10x25x50 cm boyutlarında bazalt bordür temini ve yerine döşenmesi imalat kaleminde işin devamı sırasında, 08.04.2024 tarihinde düzenlenen 5 numaralı hakedişte sözleşmede belirlenen imalat miktarına göre %20 artış gerçekleşmesine ve toplam artış bedelinin sözleşme bedelinin %1’ini geçmesine rağmen, ilgili imalat kaleminin fiyatının revize edilmeden birim fiyat cetveli üzerindeki tutar üzerinden ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak, uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından fiyatların revize edilmemesi kontrollük hizmetlerinin bu anlamda etkin yapılmadığını göstermekte olup revize birim fiyat uygulanmasını gerektirecek koşulların sağlıklı bir şekilde takibinin sağlanması, işin yürütülmesi için gerekli tüm evrakın usulüne uygun olarak hazırlanması ve işlerin sözleşme ile eklerine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir.
İş Kalemi Miktarlarında Artışlar Olmasına Rağmen Revize Birim Fiyat Uygulamasının Sonraki Hakedişlerde Gecikmeli Olarak Yapılması
Kamu idaresi tarafından ihale konusu yapım işinde revize birim fiyat uygulanması için gerekli şartlar oluştuğu halde, ilgili imalat kalemine ilişkin fiyatlarının revize edilmeden yükleniciye ödemede bulunulduğu ve revize birim fiyat hesabının ise sonraki hakedişte gecikmeli olarak yapıldığı görülmüştür.
Yapılan incelemede, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen 2023/954652 ihale kayıt numaralı Akkent Parkı Tamirat ve Yenileme Yapım İşi’nde, 15.120.1107 poz numaralı “Makine ile Patlayıcı Madde Kullanmadan Her Derinlik ve Her Genişlikte Sert Kaya Kazılması (Derin Kazı)” imalat kaleminde işin devamı sırasında, 04.03.2024 tarihinde düzenlenen üçüncü geçici hakedişte sözleşmede belirlenen imalat miktarına göre %20 artış gerçekleşmesine ve toplam artış bedelinin sözleşme bedelinin %1’ini geçmesine rağmen, ilgili imalat kalemlerinin fiyatlarının revize edilmeden birim fiyat cetveli üzerindeki tutarlar ile yükleniciye ödeme yapıldığı belirlenmiştir. Dördüncü geçici hakedişin ise revize birim fiyat hesabının yapılarak önceki hakedişte ödenen fazla tutarın minha (kesinti) şeklinde gösterilerek düzenlendiği tespit edilmiştir. Bu şekilde yapılan gecikmeli revize birim fiyat uygulaması, faizlerin yüksek olduğu ekonomik ortamda yükleniciye faizsiz finansman kaynağı sağlamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak, uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından birim fiyatlı yapım işi sözleşmelerinde fiyatların revize edilmemesi veya geç revize edilmesi kontrollük hizmetlerinin bu anlamda etkin yapılmadığını göstermekte olup revize birim fiyat uygulanmasını gerektirecek koşulların sağlıklı bir şekilde takibinin sağlanması, işin yürütülmesi için gerekli tüm evrakın usulüne uygun olarak hazırlanması ve işlerin sözleşme ile eklerine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir.
Ç) Revize Birim Fiyatların Resmi Analiz ve Rayiçler Kullanılarak Hesaplanan Birim Fiyatlarla Karşılaştırılmaması
Kamu İdaresi tarafından iş kalemi miktarlarındaki artışlar sonucunda ortaya çıkan revize birim fiyatların, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyatlarla karşılaştırılmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’ne 30.09.2020 tarihinde eklenen ve 20.10.2020 tarihinde yürürlüğe giren 52.2’nci maddede ise 52.1’inci madde uyarınca hesaplanan revize birim fiyatın, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kar ve genel gider dâhil) hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceği ve iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanacağı belirtilmiştir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında ise sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının nasıl tespit edilmesi gerektiği açıklanmaktadır. Bir başka deyişle “yeni birim fiyat” kavramının uygulamada nasıl yapılması gerektiğini tarif etmektedir. Söz konusu maddede kısaca, madde metinde sayılan sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden birine yine madde metninde sayılan rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanarak yeni birim fiyatın tespit edileceği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, yapım işlerinde bir iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve bu artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde iş kaleminin fiyatı mevzuatta yer alan formül ile revize edilecek ve %20’lik artış miktarını aşan kısma bu revize edilmiş fiyattan ödeme yapılacaktır. Ancak söz konusu bu revize birim fiyat o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dâhil) hesaplanan birim fiyat ile kıyaslanacak ve düşük olan tutar üzerinden ödeme yapılacaktır. Ayrıca o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise yeni birim fiyat tespit edilecek ve söz konusu bu fiyat ile revize birim fiyat kıyaslanarak düşük olan tutar üzerinden ödeme yapılacaktır.
Yapılan incelemede, 2023/954652 ihale kayıt numaralı Akkent Parkı Tamirat ve Yenileme Yapım İşi’nde 74.013.0032 poz numaralı “Tuvenan, Kum, Çakıl veya Stabilize Dolgu Yapılması” ve 15.120.1107 poz numaralı “Makine ile Patlayıcı Madde Kullanmadan Her Derinlik ve Her Genişlikte Sert Kaya Kazılması (Derin Kazı)”, 2022/1279163 ihale kayıt numaralı Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde “Tun-16”, 2023/242858 ihale kayıt numaralı Muhtelif Mahallelerde Park ve Kaldırım Yapım İşi’nde “Ocak Taşı ile 200 Dozlu Çimento Harçlı Kargir İnşaat Yapılması” iş kalemlerinde revize birim fiyat hesaplanmasını gerektirecek şekilde artış meydana geldiği, söz konusu iş kalemlerinin birim fiyatlarının formül ile revize edildiği ancak hesap edilen bu revize birim fiyatın resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyat ile kıyaslanmadığı ve doğrudan formül üzerinden hesap edilen fiyattan ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak, uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından birim fiyatlı yapım işi sözleşmelerinde; bir iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve bu artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde iş kaleminin fiyatı mevzuatta yer alan formül ile revize edilmeli, hesaplanan revize fiyat resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatla veya resmi analiz ve rayiç fiyatı bulunmayan birim fiyatlarda yeni birim fiyat hesabı yapılarak bulunan fiyat ile karşılaştırılmalı ve hangi fiyat küçük ise o fiyat üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir.
Yapım İşlerinde Revize Birim Fiyat Hesaplanması Gereken Toplam İmalat Miktarına Hesaplanan Son Revize Birim Fiyatın Uygulanmaması
Kamu İdaresi tarafından ihalesi yapılan Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde revize hesaplamalarının, hesaplanan son revize birim fiyat esas alınarak yapılmadığı görülmüştür.
Revize birim fiyat hesaplanan pozun miktarında artış oldukça, revize birim fiyat hesabının her seferinde toplam artış miktarı üzerinden yeniden yapılması ve revize birim fiyat kesintisinin de toplam üzerinden hesaplanması gerekmektedir.
Yapım işlerinde bir iş kaleminde revize birim fiyat hesaplama şartlarının oluşması durumunda mevzuatta belirtilen şekilde hesaplama yapılarak sözleşmesinde belirtilen miktarın %20’sini aşan kısmı için hesaplanan revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılacaktır. Söz konusu iş kaleminde sonraki hakedişlerde imalat miktarı arttıkça revize birim fiyat tekrar hesaplanacak fiyat bir önceki revize fiyattan daha düşük olacaktır. Hesaplanan yeni ve bir önceki fiyattan daha düşük olan revize fiyat iş kalemi miktarının %20’yi aşan kısmın tamamına uygulanacaktır. Bu uygulama söz konusu iş kaleminde imalat arttıkça aynı şekilde devam ettirilerek hesaplanan son ve en düşük revize birim fiyat, iş kaleminin sözleşmesinde belirtilen miktarının %20’sini aşan kümülatif imalat miktarının tamamına uygulanması gerekmektedir.
Mevzuat hükmünün daha anlaşılır olması için bir örnekle açıklanacak olursa; sözleşmesinde 100 birim olan ve yüklenici tarafından 100 TL teklif edilen bir iş kaleminde her bir hakedişte 100 birim olmak üzere 3 hakedişte 300 birim imalat yapıldığını varsayalım. Mevzuatta belirtilen şartların oluşarak 2’nci hakedişte revize birim fiyat hesaplanması sonucu fiyatın 95 TL hesaplanması durumunda 120 birim için 100 TL, 80 birim için ise 95 TL fiyat üzerinden ödenecek tutar hesaplanacaktır. Üçüncü hakedişte 100 birim imalat daha gerçekleştiğinde 300 birim imalat miktarına göre tekrar revize birim fiyat hesaplanarak fiyatın 90 TL olarak hesaplandığını varsayalım. Üçüncü hakedişte 120 birim için 100 TL, 180 birim için ise 90 TL fiyat kullanılarak ödenecek tutarın hesaplanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Şahinbey Belediyesi Tünel İnşaatı ve Kavşak Düzenlemesi Yapım İşi’nde; TÜN.016 numaralı iş kaleminde 8 hakedişte imalat gerçekleşmiş, 2’nci hakedişte revize birim fiyat şartları oluşmuş, mevzuatta yer verilen formülle revize birim fiyat hesaplanmış ve iş kaleminin sözleşmesinde yer alan miktarın %20 artışı aşan kısmı revize birim fiyat üzerinden ödenmiştir. Sonraki hakedişlerde iş kaleminde imalat devam etmiş, fiyat tekrar revize edilmiş ancak revize birim fiyat sadece son yapılan imalat miktarına uygulanmıştır. Bu uygulama sonucunda iş kalemine 7 ayrı revize fiyat uygulanarak ödeme tutarı hesaplanmıştır.
Revize birim fiyat hesaplama şartları oluşan bir iş kaleminde imalat miktarı arttıkça revize birim fiyat düşecektir. Revize edilen iş kalemine ait ödeme tutarının hesaplanmasında son ve en düşük olan revize birim fiyat iş kaleminin sözleşmesinde yer alan miktarın %20’sini aşan miktarın tamamına uygulanması gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, bu husustaki tavsiye ve uyarıların dikkate alınarak, uygulamalarda konuya ilişkin gerekli hassasiyetin gösterileceği ve bulguda belirtildiği şekilde işlem yapılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından yapım işlerinde revize birim fiyat uygulamalarının Kamu İhale Genel Tebliği ve Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme hükümlerine uygun yapılması gerekmektedir.