|
ÖZET: Rezerv yapı ve riskli alanlarda gerçekleştirilen dönüşüm uygulamaları sonucunda hak sahiplerine borçlandırma işlemleri yapılmış; ancak bu borçların tahakkuk kayıtları eksik kalmıştır. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri doğrultusunda, hak sahipleri ile yapılan sözleşmeler üzerinden belirlenen borç tutarlarının kaydedilmesi ve tahsilat işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan denetimlerde, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nın bu süreçte gerekli mali kayıtları tutmadığı ve tahsilatların nakit esasına göre kaydedildiği tespit edilmiştir.
İlgili mevzuat hükümleri, hak sahiplerinin mevcut taşınmaz değerleri ile kendilerine verilecek konut veya işyerlerinin maliyetlerinin karşılaştırılarak borçlandırılmalarının zorunlu olduğunu belirtmektedir. Bu çerçevede, toplamda 26.742 sözleşme imzalanmış ve hak sahiplerine 4.777.232.027,62 TL tutarında borç yüklenmiştir. Ancak, bu borçların bir kısmı vadesi geçmiş olmasına rağmen tahsil edilememiştir. Sonuç olarak, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı’nın mali tablolarında yer alan 127/227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı ve 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı gibi hesapların doğru bir şekilde görünmediği anlaşılmaktadır. İdare, bu durumun düzeltilmesi için gerekli adımları atacağını ve daha etkin tahsilat yöntemleri geliştireceğini belirtmiştir. |
BULGU: Rezerv Yapı ve Riskli Alanlardaki Uygulamalar Neticesinde Borçlandırılan Hak Sahiplerinin Borç Tutarlarına İlişkin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Başkanlık tarafından rezerv yapı alanı veya riskli alan olarak ilan edilen yerlerde, dönüşüm uygulamaları neticesinde hak sahibi olarak belirlenen kişilerin borçlandırılması sonucu oluşan borç tutarlarının tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, bunun sonucunda tahsili geçen ödemeler için herhangi bir işlemde bulunulamadığı görülmüştür.
31.05.2012 tarih ve 28309 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un “Uygulamaların resen yapılması” başlıklı 6/A maddesinin 7’nci fıkrasında, “… Hak sahipliği çalışmaları, hak sahibinin mevcut taşınmazının değeri ile yeni yapıda hak sahibine verilecek konut veya işyerinin değeri gözetilerek veya Başkanlıkça karar alınması halinde kat karşılığı, hasılat paylaşımı ve benzeri usullerle yürütüleceği, hak sahibinin borçlanmasının gerekmesi durumunda, borçlanma bedeli üzerinden hak sahibi ile sözleşme yapılacağı ve borçlanma bedelinin tamamı ödenmeden tapuda ferağı verilmeyeceği …” hükme bağlanmıştır.
15.12.2012 tarih ve 28498 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin, “Uygulama alanında hak sahipliği ve diğer uygulamalar” başlıklı 13’üncü maddesinin 2’inci fıkrasında, “Uygulama alanındaki taşınmazın 12’nci maddeye göre tespit edilen bedeli, malike verilecek konut veya işyerinin yapım maliyet bedelinden/rayiç değerinden düşüleceği, bu şekilde yapılacak hesaplama neticesinde taşınmaz maliki, ilgili kuruma alacaklandırılacağı/borçlandırılacağı” ifade edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin faaliyet alacaklarını düzenleyen “12 Faaliyet alacakları” başlıklı 50’nci maddesinde; faaliyet alacakları hesap grubunun, kamu idarelerince gelir olarak tahakkuk ettirilen ve bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen her türlü vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar, diğer gelirler ile sermaye gelirlerinden kaynaklanan alacakların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Mezkûr Yönetmeliğin 127-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabının niteliğini düzenleyen 62’nci maddesinde; kamu idarelerine ait maddi duran varlıkların taksitli satılması durumunda ortaya çıkan alacaklar ile yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen ve bir yıl içerisinde tahsil edilmesi gereken diğer çeşitli faaliyet alacaklarının izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiş olup hesabın işleyişini düzenleyen 64’üncü maddesinde ise; maddi duran varlıkların taksitli satılması durumunda; bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutarlardan bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gerekenler bu hesaba, bir yıldan daha uzun bir süre içerisinde tahsili gerekenlerin ise 227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabına kaydedilerek izlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yine aynı maddede bu hesapta kayıtlı tutarlardan, ilgili servislerce takibe sevk edilen alacak tutarlarının bu hesaptan çıkarılarak 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına kaydedilmesi gerektiği açıklanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, uygulama alanlarında hak sahipliği belirlenirken, hak sahibinin mevcut taşınmazının değeri ile hak sahibine verilecek konut veya işyerinin yapım maliyet bedeli/rayiç değeri karşılaştırılarak hak sahibinin borçlandırılacağı veya alacaklı durumda olacağı, hak sahibinin borçlanmasının gerekmesi halinde ise borçlanma bedeli üzerinden hak sahibi ile sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla hak sahipleri için hesaplanan borç tutarları, aynı zamanda uygulama alanlarında faaliyet gösteren Başkanlık adına gelir tahakkuku oluşturmaktadır.
Bu kapsamda Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından 6306 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen uygulama işlemleri neticesinde, hak sahiplerine verilen konut veya işyerleri karşılığında ilgililerin borçlandırılması halinde söz konusu borç tutarlarının vadesine göre 127/227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabında tahakkuk ettirilmesi, bunlardan zamanında tahsili yapılamayanların 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına aktarılarak izlenmesi ve takip işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından rezerv yapı ve riskli alanlarda yürütülen dönüşüm uygulamaları sonucu hak sahipleri ile 26.742 adet sözleşme imzalandığı, bahsi geçen sözleşmelere binaen hak sahiplerinin toplamda 4.777.232.027,62 TL tutarında borçlandırıldığı, 1.449.725.576,90 TL tutarında tahsilat gerçekleştirildiği, 3.327.506.450,72 TL borcun henüz vadesinin gelmediği, 98.378.172,95 TL tutarında borcun ise vadesi geçtiği halde henüz tahsilatının gerçekleştirilmediği görülmüştür.
Başkanlıkça yapılan borçlandırma ve tahsilat işlemlerinde Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin öngördüğü şekilde gelir hesaplarına ilişkin tahakkuk esasına yönelik mali kayıtların yapılmadığı, nakit esasına uygun olacak şekilde tahsilat işlemleri üzerine kayıtların gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Bunun yanında, tahakkuk kayıtları yapılmadığı için vadesinde tahsil edilemeyen tutarlara ilişkin mali tablolarda herhangi bir kayıt veya veri gözükmemektedir.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; 6306 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen uygulamalar kapsamında gerçekleştirilen borçlandırma işlemlerine dair vadesi geçtiği halde henüz tahsilatının gerçekleştirilmediği tespit edilen borçlara ilişkin olarak ilgili sözleşmeler çerçevesinde gerekli işlemlerin başlatıldığı, daha etkin ve hızlı tahsilat yöntemlerinin devreye alınması için ilgili birimler arasında koordinasyonun sağlanacağı beyan edilmiştir.
Mevzuat hükümlerinde de bahsedildiği üzere, hak sahiplerinin borçlandırılması sonucu ilgili borç tutarlarının vadelerine göre 127/227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabında tahakkuklarının gerçekleştirilmesi, bunlardan tahsili yapılamayanların takipli alacaklar hesabına aktarılarak izlenmesi ve takibatının yapılması gerekmektedir.
Sonuç olarak, kurum mali tablolarında 127/227-Diğer Faaliyet Alacakları Hesabı, 121- Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 600-Gelirler Hesabı hatalı gözükmektedir.