Rödövans Sözleşmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevreye Uyum ve Etki, Halk Sağlığı Gibi Konularda Asgari Standartlar İçeren Tip Sözleşme ve Bu Şekilde Bir Sözleşmeyi İçeren Mevzuat Bulunmaması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, rödövans sözleşmelerinde iş sağlığı ve güvenliği, çevre uyumu ve halk sağlığı gibi konularda asgari standartların belirlenmesine yönelik bir tip sözleşme ve ilgili mevzuatın eksik olduğunu ortaya koymuştur. Maden Yönetmeliği ve 3213 sayılı Maden Kanunu’na göre, rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabi olup, ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında yapılan bu sözleşmelerin geçerliliği için belirli şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Ancak mevcut uygulamada, bu sözleşmelerin içeriklerinin çeşitlilik göstermesi ve asgari standartların yeterince belirlenmemesi dikkat çekmektedir.

Rödövans sözleşmelerinin hukuki bağlayıcılığı olan tip metinlere sahip olmaması, iş sağlığı ve güvenliği ile çevresel etkilerin yeterince dikkate alınmadığını göstermektedir. Bu durum, maden ruhsat sahiplerinin ve rödövansçıların sorumluluklarını etkileyebilir. İlgili kurumlarla işbirliği yapılarak, bu sözleşmelerde asgari standartların belirlenmesi ve denetim süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Genel Müdürlüğün, bu izni verirken ve sonraki denetimlerde, kapsamlı bir tip sözleşme geliştirilmesi gerektiği tespit edilmiştir.

Sonuç olarak, rödövans sözleşmelerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi sürecinde, iş sağlığı, çevre uyumu ve halk sağlığı gibi konuların dikkate alınması, sektördeki sürdürülebilirliği artıracaktır. Bu bağlamda, standartların belirlenmesi ve uygulanabilirliğinin sağlanması için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir.

BULGU: Rödövans Sözleşmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevreye Uyum ve Etki, Halk Sağlığı Gibi Konularda Asgari Standartlar İçeren Tip Sözleşme ve Bu Şekilde Bir Sözleşmeyi İçeren Mevzuat Bulunmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Kanun gereği Kurumun iznine tabi tutulan rödövans sözleşmelerinde iş sağlığı ve güvenliği, çevreye uyum ve etki, halk sağlığı vb. konularda asgari düzenlemelerin arandığı, asgari standartlar ve kriterlerin şart koşulduğu tip bir sözleşme ve bu şekilde bir sözleşmeyi içeren mevzuat bulunmadığı görülmüştür.
11.12.2022 tarih ve 32040 sayılı resmi gazetede yayımlanan Maden Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesine göre rödövans sözleşmesi, “Ruhsat sahalarındaki madenlerin işletilerek değerlendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin, bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeleri…ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7’nci maddesinde,
“(Ek fıkra: 4/2/2015 – 6592/22 md.) Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. İzin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. (Ek cümle:14/2/2019-7164/21 md.) Genel Müdürlük rödövans sözleşmelerinin tarafı değildir.
(Ekfıkra: 4/2/2015 – 6592/22 md.) Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere yer altı kömür işletmelerinde maden ruhsat sahipleri, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişiler ile üretim faaliyetlerine yönelik rödövans sözleşmeleri yapamaz. Aksi takdirde rödövans sözleşmesi ile yapılan madencilikfaaliyetleri durdurulur.
Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.”
denilerek maden ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasındaki rödövans sözleşmelerinin geçerli olabilmesi MAPEG iznine tabi kılınmıştır.
Maden Yönetmeliği’nin “Rödövans işlemleri” başlıklı 101’inci maddesinde ise,
“(1) Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında yapılacak olan rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. Maden işletme ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmı veya tamamı için üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinin ve bu sözleşmelerde yapılan değişikliklerin, bilgilendirme amacıyla Genel Müdürlüğe verilmesi ve maden siciline bilgi amaçlı şerh edilmesi zorunludur. Genel Müdürlük hiçbir şekilde rödövans sözleşmelerine taraf değildir. Rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün izin verdiği tarih itibarıyla sicil kayıtlarına şerh edilir.”
denildikten sonra devamında,
“(2) Rödövans izni taleplerinde; ruhsat sahibinin işletme ruhsat taban bedelinin Genel Müdürlüğün muhasebe birimi hesabına yatırılması, yıllık ruhsat bedellerinin, ruhsat harçlarının ve çevre ile uyum teminatlarının ödenmiş olması, talebin yapıldığı tarih itibarıyla tahakkuk eden ve son ödeme tarihi geçmiş Devlet hakkı borcu bulunmaması, rödövansçı tarafından alınmış ve aktif edilmiş kayıtlı elektronik posta adresi (KEP) veya UETS adresinin Genel Müdürlüğe verilmesi, işletme izni olan ruhsatlarda daimî nezaretçi atamasının yapılmış olması ve yetkilendirilmiş tüzel kişi sözleşmesinin bulunması zorunludur. Aksi takdirde işletme ruhsat taban bedeli iade edilmeksizin talep reddedilir.
Bir ruhsat sahasında rödövans talebinin olması durumunda talep, alanın madencilik faaliyeti yapılabilecek büyüklükte olup olmadığı ve işletme faaliyetlerinin birbirini olumsuz etkileyip etkilemediği göz önünde bulundurularak Genel Müdürlük tarafından değerlendirilir.
Kamu kurum ve kuruluşları ve iştirakleri hariç yer altı kömür sahalarında rödövans sözleşmesi yapılamaz. Kamu kurum ve kuruluşları ve iştiraklerinin yer altı kömür işletmelerinde aynı alan içinde, kot/kat farklılığı olması, giriş çıkışları ve havalandırmalarının birbirinden bağımsız olması halinde birden fazla rödövans sözleşmesi yapılabilir.
Ruhsat sahası içinde birbiri ile çakışmayacak şekilde farklı alanlar için koordinatları verilerek birden fazla rödövans sözleşmesi yapılabilir. Koordinat bilgisi belirtilmeyen rödövans sözleşmeleri sicile şerh edilmez.
Rödövans sözleşmelerinde sözleşmenin bitiş tarihi, muhtemel süre uzatımları dahil gün/ay/yıl olarak belirtilir. Aynı alanda kot/kat farklılığı olsa dahi birden fazla rödövans sözleşmesi yapılamaz.
Rödövansçı olarak faaliyet gösterecek;
Tüzel kişilerin;
Ortaklık payı, adres bilgileri, aktive edilmiş kayıtlı elektronik posta adresi (KEP) veya UETS adresini ibraz etmesi,
Kanunun 6 ncı maddesindeki maden haklarını kullanma ile ilgili şartları ve bu Yönetmelikte belirlenen mali yeterlilik şartlarını sağlaması,
Ek-2 ‘de yer alan mali yeterlilik tutarları tablosunda ruhsat gruplarına göre belirtilen ve bulunulan yılın yeniden değerleme oranına göre güncellenmiş tutarın; en az %30’unu şirket sermayesi, geri kalan kısmını vadeli/vadesiz mevduat veya kullanılmamış nakdi kredi limitini belirten banka referans mektubuyla sağlaması,
zorunludur.
Gerçek kişilerin, mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla sağlaması ve söz konusu referans mektubunun Genel Müdürlüğe veriliş tarihi itibarıyla son on beş gün içinde alınmış olması gerekir.
Gerçek veya tüzel kişiler tarafından, mevduat hesabında bulunan tutarın belirtilmesi halinde banka referans mektubunda gerçek veya tüzel kişiye ait IBAN numarasının yer alması zorunludur.
Tarafların birlikte rödövans sözleşmesinin maden sicil kayıtlarından silinmesini talep etmeleri halinde bu kayıtlar maden sicilinden silinir. Rödövans sözleşmesinin feshine ilişkin kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunmadığı müddetçe tek taraflı silinme talepleri kabul edilmez. Süresi sona eren rödövans sözleşmeleri, maden sicilinden silinir.
Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Kanundan doğan teknik, mali ve hukuki konulardaki sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Rödövansçı tüzel kişinin ortaklık yapısında değişikliğe yol açabilecek %10’dan fazla hisse devir işlemleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. Bu gibi durumlarda hisse devrinin tarafları konu ile ilgili olarak Genel Müdürlüğe müracaat eder. Talebin Genel Müdürlük tarafından uygun görülmesi halinde durum ilgili tüzel kişiye tebliğ edilir. Aksi takdirde Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrası gereğince işlem tesis edilir.
Ruhsatın sicil kayıtlarına bilgi amaçlı şerh edilmiş rödövans sözleşmelerinde, rödövans süresinin uzatılması ve/veya rödövans sözleşmesindeki alanın koordinatlarının değiştirilmesi durumları yeni talep olarak değerlendirilir, Genel Müdürlük izni alınmasına müteakip bu rödövans sözleşmeleri ruhsatın sicil kayıtlarına bilgi amaçlı şerh edilir.”
hükümleri sıralanmıştır.
Yapılan incelemede,
Yukarıdaki mevzuatta da vurgulandığı üzere Genel Müdürlüğün iznine tabi olan maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde tip sözleşme veya şartname şeklinde hukuki bağlayıcılığı olan metinler bulunmadığı,
Uygulamada maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinin farklı içeriklerde olduğu,
Bu sözleşmelerde genel ifadelerden ziyade özellikle iş sağlığı ve güvenliği, çevreye etki ve uyum, halk sağlığı vb. konularında asgari olması gereken standartların ve kriterlerin sözleşmelerde aranması gerektiği, bunun için de diğer ilgili kurumlar ile iletişim kurularak tip bir sözleşme metninin tasarlanması gerektiği, böylece bu sözleşmelerin asgari standart ve kriter denetimlerinin yapılabilirliğinin sağlanabileceği,
Genel Müdürlüğün (taraf olmamakla birlikte ilgili sözleşmelerin iznine tabi olması noktasında) bu iznin kullandırılmasında ve daha sonraki işletme faaliyetlerinin denetiminde yukarıda yer alan mevzuat hükümleri başta olmak üzere kapsamlı şekilde geliştirilecek tip sözleşme hükümlerinin bu denetimlerde kullanılması gerektiği,
tespit edilmiştir.