|
ÖZET: Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı yapılarla mücadelede, imar mevzuatındaki yaptırımların etkin bir şekilde uygulanmadığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre, her türlü inşaatın belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu belirtilmektedir. Ruhsatsız yapılar için yıkım kararı alınması ve bu süreçte yapı sahibinden masrafların tahsil edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, mevcut uygulamalar ve yıkım politikaları, kaçak yapıların ortadan kaldırılmasında yetersiz kalmaktadır.
Belediyelere, kaçak yapıların önlenmesi ve sağlıklı kentleşme için önemli sorumluluklar verilmiştir. Ancak, uygulanan yaptırımların etkinliği sorgulanmaktadır. İlgili raporlar, yıkım kararlarının alınmasına rağmen yapıların zamanında yıkılmadığını ve bu durumun ciddi riskler doğurduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, yıllar itibarıyla imar para cezalarının tahakkuk ve tahsilat oranları da dikkat çekmektedir; bu durum, kaçak yapıların kontrol altına alınmasında yaşanan zorlukları göstermektedir. Kamu idaresi, kaçak yapılarla mücadelede mevzuata uygun çalışmaların başlatıldığını belirtmektedir. Dolayısıyla, imar kanunu çerçevesinde belirlenen yaptırımların belediyeler tarafından etkin bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Bu süreç, şehirlerin sağlıklı bir şekilde gelişmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Ruhsatsız veya Ruhsat Eklerine Aykırı Yapılar ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde bulunan ve imar mevzuatına aykırı bir şekilde inşa edilen yapılara ilişkin yaptırım hükümlerinin etkin bir şekilde uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı ve yıkım masraflarının yapı sahibinden tahsil edileceği, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kaçak yapı ile mücadele ve sağlıklı kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Belediyeler, kamuoyunda “kaçak yapı” olarak bilinen İmar Kanunu’na aykırı inşa edilmiş yapılaşma ile mücadele edebilmek için gerekli yaptırım gücüne sahip kamu tüzel kişileridir.
Kaçak yapı ve gerçekleşen yıkım sayılarını gösteren aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere Belediyenin uyguladığı yıkım politikası çerçevesinde Encümence yıkılması kararlaştırılan mevcut yapı stokunun bu yaklaşımla eritilmesinin mümkün olmadığı, bu durumun ise önemli riskleri beraberinde getirdiği görülmektedir.
Tablo 11: Kaçak Yapı Bilgileri Tablosu
| Yıl | Düzenle nen Yapı Tatil Zaptı (Adet) | Yıkım Kararı Verilen Yapı S. (32. M) |
İdari Para Cezası Verilen Yapı Say. (42. M) |
Ruhsata Bağlana n Yapı Say. | Yapı Kayıt Belgesi Alınan Yapı S. |
Yıkıla n Yapı Sayısı | Yıkılmayan Yapı Sayısı) | Suç Duyurusu Sayısı |
| 2020 | ||||||||
| 2021 | ||||||||
| 2022 | ||||||||
| 2023 | ||||||||
| 2024 | ||||||||
| Top. |
Tablo 12: Yıllar itibarıyla imar para cezaları ve tahsilatları
| İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları |
| Yıllar | Tahakkuk (TL) |
Tahsilât (TL) | Oran (%) |
| 2020 | 317.923,77 | 125.192,34 | 39,38 |
| 2021 | 297.407,62 | 52.057,22 | 17,50 |
| 2022 | 500.304,20 | 308.523,34 | 61,67 |
| 2023 | 591.484,72 | 557.647,30 | 94,28 |
| 2024 | 1.619.686,24 | 698.395,25 | 43,12 |
| Toplam | 3.326.806,55 | 1.741.815,45 | 52,36 |
Kamu İdaresi, kaçak yapı ile mücadelede imar mevzuatında yer alan yaptırımların etkin bir şekilde uygulanması için mevzuata uygun olacak şekilde çalışmaların başlandığını belirtmiştir.
Bu itibarla, İmar Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde kaçak yapılarla mücadeleye ilişkin yaptırımların Belediye tarafından yerine getirilmesi gerekmektedir.