|
ÖZET: Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı yapılarla mücadelede, imar mevzuatında belirlenen yaptırımların etkin bir şekilde uygulanmadığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun ilgili maddeleri, inşaatların ruhsat alınmadan başlatılmasını yasaklamakta ve bu tür yapıların yerel idarelerce yıktırılacağını belirtmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, yapı tatil tutanağı düzenlenmesine rağmen yıkım kararlarının zamanında alınmadığı ve uygulanmadığı görülmektedir. Bu durum, kaçak yapıların artmasına ve sağlıklı kentleşme hedeflerinin tehlikeye girmesine neden olmaktadır.
Belediyelere, kaçak yapıların tespiti ve yıkımı konusunda önemli sorumluluklar yüklenmiştir. Ancak, mevcut yıkım politikalarının etkili olmadığı ve yıkılması gereken yapıların büyük bir kısmının hâlâ ayakta olduğu anlaşılmaktadır. İlgili rapor, bu durumun ciddi riskler taşıdığını ve kaçak yapıların azaltılması için daha etkin bir strateji geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Kamu idaresi, tespit edilen sorunlara yönelik gerekli adımları atacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, İmar Kanunu çerçevesinde kaçak yapılarla mücadele için belirlenen yaptırımların belediyeler tarafından titizlikle uygulanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Ruhsatsız veya Ruhsat Eklerine Aykırı Yapılar ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde bulunan ve imar mevzuatına aykırı bir şekilde inşa edilen yapılara ilişkin yaptırım hükümlerinin etkin bir şekilde uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı ve yıkım masraflarının yapı sahibinden tahsil edileceği, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kaçak yapı ile mücadele ve sağlıklı kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Belediyeler, kamuoyunda “kaçak yapı” olarak bilinen İmar Kanunu’na aykırı inşa edilmiş yapılaşma ile mücadele edebilmek için gerekli yaptırım gücüne sahip kamu tüzel kişileridir.
Kaçak yapı ve gerçekleşen yıkım sayılarını gösteren aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere Belediyenin uyguladığı yıkım politikası çerçevesinde Encümence yıkılması kararlaştırılan mevcut yapı stokunun bu yaklaşımla eritilmesinin mümkün olmadığı, bu durumun ise önemli riskleri beraberinde getirdiği görülmektedir.
Tablo 11: Kaçak Yapılara İlişkin Bilgiler Tablosu
| Yıl | Düzenlenen Yapı Tatil Zaptı (Adet) |
Yıkım Kararı Verilen Yapı S. (32. M) |
İdari Para Cezası Verilen Yapı Say. (42. M |
Ruhsata Bağlanan Yapı Say. | Yapı Kayıt Belgesi Alınan Yapı S. |
Yıkılan Yapı Sayısı | Yıkılmayan Yapı Sayısı) | Suç Duyurusu Sayısı |
| 2020 | ||||||||
| 2021 | ||||||||
| 2022 | ||||||||
| 2023 | ||||||||
| 2024 | ||||||||
| Top. |
Tablo 12: Yıllar itibarıyla imar para cezaları ve tahsilatları
| İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları | İmar Para Cezaları |
| Yıllar | Tahakkuk (TL) |
Tahsilât (TL) |
Oran (%) |
| 2020 | 356.425,97 | 186.355,02 | 52,28 |
| 2021 | 944.974,94 | 499.909,71 | 52,90 |
| 2022 | 3.276.376,53 | 1.312.278,98 | 40,05 |
| 2023 | 3.967.685,46 | 2.733.705,72 | 68,90 |
| 2024 | 9.169.607,05 | 3.506.076,51 | 38,24 |
| Toplam | 17.715.069,95 | 9.476.744,01 | 46,50 |
Kamu idaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla İmar Kanunu ve ilgili mevzuatı çerçevesinde kaçak yapılarla mücadeleye ilişkin yaptırımların Belediye tarafından yerine getirilmesi gerekmektedir.