|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin sınırları içinde faaliyet gösteren servis araçlarının plakalarının ihalesiz ve süresiz olarak verildiğini ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesi, belediyelere toplu taşıma hizmetlerini yürütme yetkisi tanırken, bu hizmetlerin üçüncü kişilere devredilmesi durumunda ihaleye tabi olması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, kamu hizmetlerinin şeffaf ve rekabetçi bir şekilde yürütülmesini zorunlu kılmaktadır.
İncelemeler sonucunda, 2015 yılında alınan Belediye Meclis kararları ile (S) plakalarının dağıtımının ihalesiz olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Belediye, 2016 yılında bu plakaların süresiz verildiğini ifade etse de, mevcut durumun düzeltilmesine dair herhangi bir adım atmamıştır. Bu durum, hem 5393 hem de 2886 sayılı kanunlara aykırılık teşkil etmektedir. Sonuç olarak, belediyenin toplu taşıma hizmetlerini yürütme sorumluluğunu yerine getirirken, bu hizmetlerin devri için gerekli izinlerin alınması ve ihale süreçlerinin başlatılması gerekmektedir. Böylece, kamu yararına uygun bir yöntemle ve yasal çerçevede hizmetlerin sunulması sağlanmalıdır. |
BULGU: S Plakaların İhalesiz ve Süresiz Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye sınırları içinde faaliyet gösteren servislerin plakalarının ihalesiz ve süresiz verildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun;
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasında;
cc
f) “Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.”
p) “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”
Aynı maddenin ikinci fıkrasında, Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir ”
18’inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek.”
hükümlerine yer verilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun;
“Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, ” Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. …”
“İlkeler” başlıklı 2’nci maddesinde, “Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
“Kiralarda sözleşme süresi” başlıklı 64’üncü maddesinde, “Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz malların kira süresi, on yıldan çok olamaz. Turistik tesis kurulacak yerlerin ve turistik tesislerin ve enerji üretimi tesisleri ile iletim ve dağıtım tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin ve doğal gaz iletim, dağıtım ve depolama tesis ve şebekelerinin ihtiyacı olan arazilerin on yıldan fazla süre ile kiraya verilmesi mümkündür. Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır. Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır. Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.”
denilmektedir.
Yukarıda yer verilen madde hükümlerinden, belediyelerin şehir içi toplu taşıma hizmetini yürütmekle görevli ve yetkili oldukları, bu hizmet bizzat belediye tarafından yapılmadığında söz konusu kamu hizmetinin üçüncü kişilere gördürülebileceği, üçüncü kişilerin belirlenmesinin ise 2886 sayılı Kanun gereğince rekabete açık, şeffaf ve süresi belirlenmiş şekilde, süresi belirli ihaleler yoluyla yapılması gerektiği, 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılırken 49 yılı aşmayacak şekilde imtiyaz, 10 yılı aşmayacak şekilde hat kirası veya her halde imtiyaz veya tekele sebep olmayacak ve 30 yılı geçmeyecek şekilde ruhsat verme yöntemlerinden birisinin tercih edilebileceği anlaşılmaktadır.
Toplu taşıma hizmetini bizzat yapmak yerine imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu ve her iki durumunda Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemelerde;
10.07.2015 tarihli ve 323 sayılı Belediye Meclis Kararı ile (S) Plaka uygulamasına geçildiği ve (S) Plaka Servis Araçları Yönetmeliği’nin Belediye Meclisince kabul edildiği 09.06.2015 tarihinde servis taşımacılığı yaptığını belgeleyen kişilerin öncelikli olarak, hak sahibi olduğunu belgelelendiremeyenlerin ise sözü edilen Yönetmelik ve diğer mevzuat kapsamında Belediye Encümenince yapılacak ihale ile (S) Plaka dağıtımının yapılmasına karar verildiği,
Meclis Kararında dağıtımı yapılacak plakalara ilişkin bir süre belirtilmediği,
Daha sonraki süreçte, 10.07.2015 tarihli ve 323 sayılı Meclis Kararı alındığını içeren ve Düzce Belediye sınırları içerisinde servis taşımacılığı yapacak araçlar için Düzce Belediye Encümeni tarafından (S) Plaka dağıtımı yapılacağını ve katılımcıların şartname hükümlerince hazırlayacakları zarfları (S) Plaka Tespit Komisyonuna vermeleri gerektiğini belirten “(S) Plaka Dağıtım Şartnamesi”nin farklı tarihli gazetelerde ilan edilerek duyurulduğu,
Belediye Encümeninin aldığı Kararlar ile 07.05.2015-31.12.2016 tarihleri arasında 1605 adet (S) plakanın dağıtıldığı,
(S) plaka dağıtımları için ihale yapılmadığı,
tespit edilmiştir.
Yukarıda ter verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; toplu ulaşım ve yolcu taşımaya ilişkin hizmetler bakımından görevli ve yetkili olan Belediyenin, bu hizmetlerin üçüncü kişilere gördürülmesini ihale yapılmaksızın doğrudan Meclis veya Encümen kararıyla yapması veya kendisine ait imtiyazı süre belirtilmeksizin devrederek gerçekleştirmesi 5393 sayılı Kanun ve 2886 sayılı Kanun hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Belediye cevabında, 2016 yılında bahse konu plakaların süresiz bir şekilde ihale ile verildiği ifade edilmişse de bulguda da yer verildiği üzere söz konusu (S) plakalar farklı tarihli Belediye Encümen kararları ile hem ihalesiz hem de süresiz olarak verilmiştir. Ayrıca Belediye cevabında bundan sonra plaka artırımı yapılması halinde süreli verileceği belirtilmiş ancak mevcut durumun düzeltilmesine ilişkin bir açıklama getirilmemiştir.
Sonuç olarak, gerek 5393 sayılı Kanun’a gerekse 2886 sayılı Kanun’a aykırılığın ortadan kaldırılması için Belediyenin yürütmekle görevli ve yetkili olduğu toplu taşıma hizmetini, bizzat yapmak yerine taşıma hakkının belediye sınırları içinde tamamen bir (gerçek veya tüzel) kişiye 49 yıla kadar imtiyaz suretiyle devrine karar verilmesi için Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayının alınmasının ön koşul olduğu, kiralama yolunu seçmesi hâlinde ise hem taşınır hem taşınmazlar için kira süresinin 10 yılla sınırlı olduğu, ruhsat vermede ise kiralamadan farklı bir usul olarak belirli bir hat veya güzergâhın kiralanması şeklinde olmadan ruhsat verilen kişilerin 30 yıla kadar belediye sınırlarında belediyenin belirlediği güzergâhlarda taşımacılık yapabileceği hususları göz önünde bulundurularak toplu taşıma hizmetlerinin kamu yararına en uygun yöntemle ve 2886 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi yönünde gerekli girişimlerin başlatılması gerekmektedir.