|
ÖZET: Sabiha Gökçen Havalimanı’nın toplu taşıma hattının kiralanmasına ilişkin sözleşmede, idari bir kararla kira bedeline esas otobüs sayısının azaltıldığı ve bu durumun idarenin gelir kaybına yol açtığı tespit edilmiştir. İdare, “Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu” kapsamında 35 otobüsle taşımacılık yapmak üzere bir ihale gerçekleştirmiş ve sözleşme 09.09.2022 tarihinde imzalanmıştır. Sözleşme, belirli şartlar altında değişiklik yapılabileceğini öngörse de, araç sayısının ve kira bedelinin değiştirilmesi mümkün değildir.
Denetim raporunda, Ulaşım Planlama Daire Başkanlığı’nın, yüklenici firmanın 35 araçla çalışması gerektiğini bildirdiği, ancak 2023 yılı boyunca ve 2024’ün ilk üç ayında bu sayının 28’e düşürüldüğü belirtilmiştir. Bu durum, sözleşme hükümlerine aykırı olarak gerçekleşmiş ve idarenin gelir kaybına neden olmuştur. İdare, eksik tahsil edilen kira bedellerinin ileride tahakkuk ettirileceğini ifade etse de, sözleşmede belirtilen şartlar gereği, yüklenicinin ödemelerden muaf tutulması mümkün değildir. Sonuç olarak, sözleşmedeki hükümler doğrultusunda, eksik tahsil edilen kira bedellerinin ilgili firmadan tahsil edilmesi gerekmektedir. İdarenin, sözleşme şartlarına uygun hareket etmesi ve gelir kaybını önlemek adına gerekli adımları atması önem arz etmektedir. |
BULGU: Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Taşıma Hattının Kiraya Verilmesine İlişkin Sözleşmede İdari Kararla İdare Aleyhine Değişiklik Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare tarafından ihale edilen Sabiha Gökçen Havalimanı toplu taşıma hattının kiraya verilmesi işinde; sözleşme hükümlerine aykırı olarak kira bedeli hesabına esas otobüs sayısı idari kararla azaltılıp, kira bedelinin de bunun üzerinden alınarak İdarenin gelir kaybına sebebiyet verildiği görülmüştür.
İdare tarafından “Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında 35 Adet Otobüs ile Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere İki Hattın Beş Yıl Süre ile Kiraya Verilmesi İşi” için ihaleye çıkılmış,
bahsi geçen ihale özel bir firma tarafından kazanılmış ve 09.09.2022 tarihinde taraflar arasında sözleşme imzalanmıştır.
Sabiha Gökçen Havalimanı Toplu Ulaşım Entegrasyonu Kapsamında 35 Adet Otobüs ile Bagajlı Lüks Taşımacılık (BLT) İhtiyacının Karşılanması Amacıyla Toplu Taşıma Yapmak Üzere İki Hattın Beş Yıl Süre ile Kiraya Verilmesi İşi’ne ait sözleşmenin;
“Sözleşmede değişiklik yapılması” başlıklı 23’üncü maddesinde;
“23.1. Sözleşme bedelinin aşılmaması ve İdare ile Yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla,
a) İşin yapılma veya teslim yeri.
b) İşin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartlarına ait huşularda sözleşmede değişiklik yapılabilir.
23.2. Bu hallerin dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.”
“Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6’ncı maddesi;
“Bu sözleşme birim fiyat sözleşme olup, idarece hazırlanmış cetvelde yer alan araç miktarı, yüklenici tarafından bir araç için aylık kira bedeli olarak teklif edilen Tam Bilet sayısı ve UKOME tarafından belirlenen Tam Bilet fiyatının 60 (atmış) ay ile çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 23.520.000 adet tam bilet karşılığı 180.398.400,00 TL (YüzSeksen MilyonÜçYüzDoksanSekizBinDörtYüz Türk Lirası) (KDV dahil) bedel üzerinden akdedilmiştir.
(Sözleşme bedeli: otobüs adedi x otobüs için aylık kira bedeli olarak teklif edilen tam bilet sayısı x 60 x UKOME tarafından belirlenen Tam Bilet bedeli)” düzenlemeleri yer almaktadır.
Mezkûr Sözleşmenin 10’uncu maddesinde; çalıştırılacak araç sayısının 35 olduğu, 12’nci maddesinde ise; kira bedellerinin ödemenin yapıldığı tarihteki UKOME tarafından belirlenen (güncel) tam bilet fiyatı üzerinden hesap edilerek tahsil edileceği, Yüklenici tarafından her ne suretle olursa olsun gerekçe gösterilerek sözleşme bedeli veya sözleşmeden kaynaklı kira bedeli ödemesinden muafiyet talep edilemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerinden; yüklenicinin bu iş kapsamında çalıştıracağı araç sayısının 35 olduğu, kira bedeli ödemesinin ödemenin yapıldığı tarihteki güncel bilet fiyatları üzerinden ödeneceği, her ne sebeple olursa olsun sözleşme bedeli veya sözleşmeden kaynaklı kira bedeli ödemesinden muafiyet talep edilemeyeceği, sözleşmede yalnızca sözleşme bedelini aşmamak kaydıyla; işin yapılma veya teslim yeri ve işin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartlarına ait hususlarda sözleşmede değişiklik yapılabileceği, bu hallerin dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamayacağı ve ek sözleşme düzenlenemeyeceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; Ulaşım Planlama Daire Başkanlığının Mali Hizmetler Daire Başkanlığına gönderdiği 03.10.2022 tarih ve 81718631-840-E.45138 sayılı yazıda; yüklenici firmanın 35 araçla çalışmaya başlayacağı, kira bedelinin Sözleşmede öngörülen bu araç sayısı esas alınarak hesaplanması belirtilmiş, Mali Hizmetler Daire Başkanlığınca kira tahakkuk ve tahsilatları yıl sonuna kadar bu şekilde yürütülmüştür.
Ulaşım Planlama Daire Başkanlığının Mali Hizmetler Daire Başkanlığına gönderdiği 13.01.2023 tarih ve 81718631-622.03-E.3610 sayılı yazıda; yüklenicinin 01.01.202330.06.2023 tarihleri arasında 28 araç ile çalışacağı dikkate alınarak ilgili şirketten alınan kira bedelinin belirtilen araç sayısı üzerinden alınması gerektiği bildirilmiştir. Yine aynı şekilde; 28.07.2023 tarih ve E-81718631-622.03-46065 sayılı yazı ile, Temmuz, Ağustos ve Eylül 2023 aylarında, 27.09.2023 tarih ve E-81718631-622.03-60403 sayılı yazı ile 01.10.2023-31.03.2024 döneminde aynı uygulamanın devam ettirilmesi yönünde kararlar alınmıştır.
Mali Hizmetler Daire Başkanlığı tarafından da bildirilen bu araç sayısı esas alınarak kira bedeli belirlenmiştir. Hatalı uygulamanın 2023 yılının tüm ayları ile 2024 yılının ilk üç ayında devam ettirildiği tespit edilmiştir. Ancak sözleşmede yer alan hükümler çerçevesinde çalışacak araç sayısının ve kira bedelinin değiştirilmesi mümkün değildir.
Tablo 11: 2023 Yılında Eksik Tahsil Edilen Kira Bedeli Tablosu (Bilgi İçin)
| Aylar | Aylık Her Bir Araç İçin Tam Bilet Sayısı (23.520.000/60/35) |
7 Adet Araç İçin Tam Bilet Sayısı (7×11200 ) |
Güncel Tam Bilet Tutarı (TL) | Eksik Alınan Kira Tutarı |
Gecikme Faizi |
TOPLAM |
| Ocak 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 69.854,40 | 836.114,40 |
| Şubat 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 63.921,56 | 830.081,56 |
| Mart 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 58.562,87 | 824.722,87 |
| Nisan 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 52.630,03 | 818.790,03 |
| Mayıs 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 46.888,57 | 813.048,37 |
| Haziran 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 40.955,73 | 807.115,73 |
| Temmuz 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 35.214,27 | 801.374,27 |
| Ağustos 2023 | 11.200 | 78.400 | 9,90 | 766.160,00 | 29.281,43 | 795.441,43 |
| Eylül 2023 | 11.200 | 78.400 | 15,00 | 1.176.000,00 | 35.376,66 | 1.211.376,66 |
| Ekim 2023 | 11.200 | 78.400 | 15,00 | 1.176.000,00 | 26.677,48 | 1.202.677,48 |
| Kasım 2023 | 11.200 | 78.400 | 15,00 | 1.176.000,00 | 17.688,33 | 1.193.688,33 |
| Aralık 2023 | 11.200 | 78.400 | 15,00 | 1.176.000,00 | 8.989,15 | 1.184.989,15 |
| Toplam | 10.833.280,0 | 486.040,4 | 11.319.320,48 | |||
| Toplam | 11.319.320,48 | |||||
| Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo |
| düzenlenmiştir. |
Tablo 12:
Tablo 13: 2024 Yılında Eksik Tahsil Edilen Kira Bedeli Tablosu
| Aylar | Aylık Her Bir Araç İçin Tam Bilet Sayısı (23.520.000/60/35) |
7 Adet Araç İçin Tam Bilet Sayısı (7×11200 ) |
Güncel Tam Bilet Tutarı (TL) |
Eksik Alınan Kira Tutarı |
Gecikme Faizi |
TOPLAM |
| Ocak 2024 | 11.200 | 78.400 | 15,00 | 1.176.000,00 | 208.780,2 7 |
1.384.780,27 |
| Şubat 2024 | 11.200 | 78.400 | 17.70 | 1.387.680,00 | 235.753,5 3 |
1.623..433,53 |
| Mart 2024 | 11.200 | 78.400 | 17.70 | 1.387.680,00 | 225.830,6 6 |
1.613.510,66 |
| Toplam | Toplam | Toplam | Toplam | 3.951.360,00 | 670.364,4 6 |
4.621.724,46 |
| Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. | Not: Sözleşme ile belirlenen araç sayısı 35, kira hesabına esas araç sayısı 28 üzerinden tablo düzenlenmiştir. |
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından bulguda bahsi geçen
sözleşmede İdare lehine ya da aleyhine herhangi bir değişiklik yapılmadığı, yüklenici firmaya 01.01.2023 – 31.03.2024 tarihleri arasında 28 araçla çalışma izni verilerek gerçekleşen eksik çalışmaya istinaden ilgili dönemin kira tahakkuklarının ileriki bir tarihte yapılacağının bildirildiği, Ocak-Aralık 2023 dönemlerini kapsayan 12 aylık kira tutarının Ocak 2024 itibariyle, 2024 yılının ilk üç ayına ait kira tutarının ise Aralık 2024 itibariyle güncel tam bilet tutarı üzerinden tahakkuk ettirildiği, kiraların güncel tam bilet tutarları üzerinden tahsil ediliyor oluşu hesaplanan faiz tutarından daha yüksek bir meblağa denk geldiğinden herhangi bir kamu mağduriyetinin söz konusu olmadığı ifade edilmiştir. Bununla beraber yüklenicinin söz konusu dönemlere ilişkin fatura edilen kira tutarlarını ödememesi nedeniyle İdare tarafından hukuki takibat başlatıldığı belirtilmiştir.
Ancak İdare ile yüklenici arasında 09.09.2022 tarihinde imzalanan sözleşmede söz konusu iş kapsamında yüklenicinin çalıştıracağı araç sayısının 35 olduğu, kira bedellerinin ödemenin yapıldığı tarihteki güncel bilet fiyatları üzerinden ödeneceği, her ne sebeple olursa olsun sözleşme bedeli veya sözleşmeden kaynaklı kira bedeli ödemesinden muafiyet talep edilemeyeceği ifade edilmesine rağmen alınan idari bir kararla sözleşmede belirtilen araç sayısının azaltılarak idarenin gelir kaybına uğratılması açıkça mevzuata aykırıdır.
Sonuç olarak, söz konusu kiralamaya ilişkin olarak kira bedelinin sözleşmede öngörülen hükümler çerçevesinde belirlenmesi ve gelir kaybının giderilmesi için açıklaması tabloda gösterilen eksik kira bedelinin ilgili firmadan tahsil edilmesi gerekmektedir.