|
ÖZET: Sabit ve mobil haberleşme altyapısı ile ilgili geçiş hakkı bedellerinin takip ve tahsilatında eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, belediyenin sorumluluk alanındaki haberleşme altyapısına dair geçiş hakkı ücretleri, gelir tarifesinde yer almamakta ve bu nedenle tahsilatı gerçekleştirilememektedir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’na göre, geçiş hakkı, işletmecilerin gerekli altyapıyı kurma ve bakımını yapma amacıyla kamu ve özel mülkiyet alanlarından geçiş yapabilme yetkisini ifade etmektedir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, geçiş hakkı ve ücret tarifesine ilişkin düzenlemeleri belirlemek amacıyla bir yönetmelik yayınlamıştır. Bu yönetmelik, geçiş hakkı sağlayıcıları ve işletmecilerin anlaşmalarını serbestçe yapabilmelerine olanak tanırken, geçiş hakkı ücretlerinin belirli sınırlar içinde kalmasını şart koşmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, belediye mülkiyetindeki taşınmazlardan geçiş hakkı talep eden telekomünikasyon firmalarından alınması gereken ücretlerin belirlenmediği ve dolayısıyla tahsil edilmediği ortaya çıkmıştır. Bu durum, hem mevzuat hükümleri hem de mülkiyet hukuku açısından sorun teşkil etmektedir. İlçe belediyeleri, sorumluluk alanlarındaki telekomünikasyon sistemleri için geçiş hakkı bedellerini tahsil etmelidir. Bu nedenle, belediyenin gelir kaybını önlemek amacıyla altyapı geçiş hakkı tarifelerinin belirlenmesi ve tahsilat işlemlerinin yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı ve Şebekelerinden Alınması Gereken Geçiş Hakkı Bedelinin Takip ve Tahsilatının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin yetki ve sorumluluk alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerine belediye gelir tarifesinde yer verilmediği görülmüştür.
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesine göre; Geçiş hakkı: İşletmecilere, elektronik haberleşme hizmeti sunmak için gerekli şebeke ve altyapıyı kurmak, kaldırmak, bakım ve onarım yapmak gibi amaçlar ile kamu ve özel mülkiyet alanlarının altından, üstünden, üzerinden geçmeleri için tanınan hakları, Geçiş hakkı sağlayıcısı: Geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında olan taşınmazlar da dâhil olmak üzere, taşınmaz sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahiplerini, İşletmeci: Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve altyapısını işleten şirketi, İfade etmektedir.
Mezkûr Kanun’un “Anlaşma serbestisi” başlıklı 25’inci maddesindeki düzenleme gereği, işletmeci ile geçiş hakkı sağlayıcısı, ilgili mevzuata ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun düzenlemelerine aykırı olmamak koşulu ile geçiş hakkına ilişkin anlaşmaları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere serbestçe yapabilmektedirler. Öte yandan, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, geçiş hakkı ve bu hakka uygulanacak ücret tarifesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla, Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik çıkarılmıştır. Bu Yönetmelik’in “Geçiş hakkına ilişkin anlaşma” başlıklı 8’inci maddesine göre işletmeci ve geçiş hakkı sağlayıcısı; geçiş hakkına ilişkin anlaşmaları serbestçe yapabilmektedirler. Ayrıca “Geçiş hakkı ücretleri” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Geçiş hakkı kullanımında gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için Geçiş Hakkı Sağlayıcısı tarafından, geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilen geçiş hakkı ücreti, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde belirtilen fiyatları aşamaz.” düzenlemesi yer almaktadır. Söz konusu düzenlemeye istinaden Yönetmelik ekinde yer alan tabloda aşağıda belirtilen şekilde tarife belirlenmiştir:
Tablo 9: Geçiş Hakkına Konu Taşınmazlara İlişkin Tablo
| Geçiş Hakkına Konu Taşınmazların ve Yerlerin Niteliği | Metrekaresi, taşınmazın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin yüzde 2’si |
| Tapuda kamu kurum ve kuruluşları adına kayıtlı taşınmazlar | Metresi 1,00.-TL |
| Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve büyükşehir belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler | |
| Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve ilçe belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler |
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince, tarifede tavan olarak belirtilen miktarlara da riayet edilmek suretiyle belediye mülkiyetinde, tasarrufunda veyahut sorumluluğunda olan taşınmazlardan geçiş hakkı talep eden telekomünikasyon firmalarından tahsil edilmek üzere geçiş hakkı ücretinin belediyeler tarafından belirlenmesi gerekmektedir.
Ancak, yapılan incelemede yetki ve sorumluluk alanı içinde sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerine, belediye gelir tarifesinde yer verilmediği ve dolayısıyla da söz konusu gelir kaleminin takip ve tahsilinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Oysa, “Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik’te büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve ilçe belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler için, ayrı bir tarife belirlenmiştir. Kaldı ki, geçiş hakkı bedelinin taşınmazın sahibi ilçe belediyesi tarafından alınması mülkiyet hukukuna da uygun olup mezkûr Yönetmelik de bu uygulamayı desteklemektedir. Bu durumda hem açıklanan mevzuat hükümleri, hem de mülkiyet hukuku (4721 sayılı Türk Medeni Kanun) açısından değerlendirme yapıldığında, ilçe belediyelerinin yetki ve sorumluluk alanlarından geçirilen telekomünikasyon sistemlerine ilişkin geçiş hakkı bedellerinin ilgili belediyeler tarafından tahsil edilmesinin gerektiği görülmektedir.
Bu itibarla, Belediyenin gelir kaybının önlenmesi amacıyla altyapı geçiş hakkı tarifelerinin belirlenerek, elde edilmesi gereken gelirlerin takip ve tahsiline yönelik işlemlerin yapılması gerekmektedir.