|
ÖZET: Sabit ve mobil haberleşme altyapısı ile şebekelerden alınması gereken geçiş hakkı bedellerinin takip ve tahsilatında önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin, telekomünikasyon altyapısından kaynaklanan geçiş hakkı bedelleri için herhangi bir takip veya tahakkuk işlemi gerçekleştirmediğini ortaya koymuştur. Elektronik Haberleşme Kanunu’nun ilgili maddeleri, geçiş hakkının tanımını ve kapsamını net bir şekilde belirlemekte, işletmecilerin bu hakları kullanabilmesi için belediyelerle anlaşma yapmalarını zorunlu kılmaktadır.
Belirtilen mevzuat çerçevesinde, belediyelere ait veya ortak kullanımda bulunan taşınmazlar üzerinden elektronik haberleşme hizmeti sunmak isteyen işletmecilerin, geçiş hakkı için başvuruda bulunarak belirlenen tarifeler üzerinden anlaşma yapmaları gerekmektedir. Ancak, mevcut durumda, işletmecilerle bu konuda herhangi bir anlaşma sağlanmadığı ve geçiş hakkı ücretlerine ilişkin bir tarife cetveli oluşturulmadığı gözlemlenmiştir. Bu durum, kamu idaresinin gelir kaynağında önemli bir kayba yol açmaktadır. Kamu İdaresi, tespit edilen eksikliklerin kabul edildiğini ve bu konudaki çalışmaların başlatıldığını bildirmiştir. Mevzuat hükümleri doğrultusunda, belediyenin kendi mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan geçen telekomünikasyon altyapısı için geçiş hakkı tarifesi belirlemesi ve işletmecilerle bu tarifeler üzerinden anlaşmalar yaparak tahsilat işlemlerini gerçekleştirmesi gerekmektedir. |
BULGU: Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı ve Şebekelerinden Alınması Gereken Geçiş Hakkı Bedelinin Takip ve Tahsilatının Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye tarafından alınması gereken telekomünikasyon altyapı ve şebekelerinden geçiş hakkı bedellerine ilişkin herhangi bir takip veya tahakkuk işlemi yapılmadığı görülmüştür.
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“… s) Geçiş hakkı: İşletmecilere, elektronik haberleşme hizmeti sunmak için gerekli şebeke ve alt yapıyı kurmak, kaldırmak, bakım ve onarım yapmak gibi amaçlar ile kamu ve özel mülkiyet alanlarının altından, üstünden, üzerinden geçmeleri için tanınan hakları,
ş) Geçiş hakkı sağlayıcısı: Geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında olan taşınmazlar da dahil olmak üzere, taşınmaz sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahiplerini,
z) İşletmeci: Yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirket,” şeklinde tanımlanmıştır.
Yine, aynı Kanun’un “Geçiş hakkının kapsamı” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Geçiş hakkı; elektronik haberleşme hizmeti vermek amacıyla, her türlü elektronik haberleşme alt yapısını ve bunların destekleyici ekipmanlarını, kamu ve/veya özel mülkiyete konu taşınmazların altından, üstünden, üzerinden geçirme ve bu alt yapıyı kurmak, değiştirmek, sökmek, kontrol, bakım ve onarımlarını sağlamak ve benzeri amaçlarla söz konusu mülkiyet alanlarını bu Kanun hükümleri çerçevesinde kullanma hakkını kapsar” hükmü ile,
“Anlaşma serbestisi” başlıklı 25’inci maddesinde; “İşletmeci ile geçiş hakkı sağlayıcısı, ilgili mevzuata ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak koşulu ile geçiş hakkına ilişkin anlaşmaları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere serbestçe yapabilirler. İşletmeciler, Kurum tarafından istenmesi halinde yapılan anlaşma ile ekleri ve değişikliklerini, her türlü bilgi, belge ile yazışmaları Kuruma bildirmekle yükümlüdürler” hükmüne yer verilmiştir.
Ayrıca, geçiş hakkı ve bu hakka uygulanacak ücret tarifesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından 27.12.2012 tarih 28510 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik”in “Geçiş hakkına ilişkin anlaşma” başlıklı 8’inci maddesinde, işletmeci ve geçiş hakkı sağlayıcısı arasında geçiş hakkına ilişkin anlaşmaların serbestçe yapabileceği düzenlenmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Geçiş hakkı ücretleri” başlıklı 9’uncu maddesinde ise; “Geçiş hakkı kullanımında gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için Geçiş Hakkı Sağlayıcısı tarafından, geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilen geçiş hakkı ücreti, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde belirtilen fiyatları aşamaz” düzenlemesi bulunmaktadır. Söz konusu düzenlemeye istinaden Yönetmelik ekinde yer alan tabloda geçiş hakkı ücretleri ile ilgili sınırlar belirlenmiş, belirlenen ücretlere her yıl üretici fiyatları endeksi esas alınarak güncelleme yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun ve Yönetmelik hükümlerine göre, Belediye’ye ait veya ortak kullanımda bulunan taşınmazlar üzerinden elektronik haberleşme hizmetini sunmak isteyen işletmecilerin geçiş hakkı için Belediyeye başvuruda bulunarak anlaşma yapması ve bu Yönetmelik’te belirtilen tutarı aşmamak üzere belirlenen geçiş ücretinin anlaşmada gösterilerek işletmeciden tahsil edilmesi gerekmektedir.
Ancak, Kurum tarafından sahip olunan veya ortak kullanılan taşınmazlar üzerinde işletmeciler tarafından geçiş hakkı konusunu teşkil edecek şekilde altyapı tesisi ve çalışmaları yapılmış olmasına rağmen, telekomünikasyon geçiş hakkı ücretlerine yönelik işletmecilerle herhangi bir anlaşma yapılmadığı, bir tarife cetveli belirlenmediği ve söz konusu bu gelire ilişkin herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, tespit edilen husus kabul edilerek bu husustaki eksikliklerin giderilmesi için çalışmaların Başkanlık Makamının Olurları ile başlatıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, anılan mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca, Belediye tarafından kendi tasarrufunda olan taşınmazlardan geçen telekomünikasyon altyapı ve şebekeleri için geçiş hakkı tarife bedeli belirlenmesi ve işletmecilerden bu geçiş haklarıyla ilgili belirlenen ücret tarifesi üzerinden anlaşma yapılmak suretiyle geçiş hakkı bedellerin takip ve tahakkukunun yapılması gerekmektedir.