Sağlık Hizmeti Almak veya Turistik Amaçlı Gelen Yabancı Uyruklu Kişilere Verilen Sağlık Hizmetlerinden Doğan Alacakların Takip ve Tahsil İşlemlerinin Gerçekleştirilememesi (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Sağlık hizmeti alan yabancı uyruklu kişilere yönelik alacakların takibi ve tahsili, 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak ortaya konmuştur. Özel sağlık sigortası bulunmayan ve Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması olmayan bazı yabancı vatandaşların, sağlık tesislerinde aldıkları hizmetler için ödemelerini gerçekleştirememesi, alacakların tahakkukunu ve tahsilatını zorlaştırmaktadır. Özellikle 112 ambulans hizmeti sunulurken, yabancı hastaların kimlik tespitinin yapılamaması durumunda fatura düzenlenememekte ve bu da alacakların kaydedilmesini engellemektedir.

Uluslararası Sağlık Turizmi Yönetmeliği, yabancıların acil sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkını tanırken, bu hizmetlerin bedelinin tahsilatının acil müdahale sonrası yapılacağını belirtmektedir. Ancak, sağlık hizmeti alan yabancıların ödeme yapmadan Türkiye’den ayrılabilmesi, alacakların tahsilatını tamamen şahısların inisiyatifine bırakmaktadır. 2021 yılı itibarıyla, yurtdışından gelen kişilerden oluşan alacakların tahakkuku 223.813.505,04 TL iken, tahsilat sadece 92.434.636,92 TL olarak gerçekleşmiştir. Bu durum, tahsilat oranının bir önceki yıla göre düştüğünü göstermektedir.

Kamu idaresi, yabancıların zorunlu sağlık sigortası yaptırması için çalışmalar yürütüldüğünü belirtse de, 112 ambulans hizmetinde kimlik tespitinin yapılamaması nedeniyle alacakların tahakkukuna dair bir çözüm geliştirilmediği gözlemlenmektedir. Dolayısıyla, sağlık hizmetleri için oluşan alacakların güvence altına alınması, fatura düzenlenmesi ve zamanaşımı riskinin önlenmesi amacıyla etkili bir kontrol mekanizmasının kurulması gerekmektedir.

BULGU: Sağlık Hizmeti Almak veya Turistik Amaçlı Gelen Yabancı Uyruklu Kişilere Verilen Sağlık Hizmetlerinden Doğan Alacakların Takip ve Tahsil İşlemlerinin Gerçekleştirilememesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Özel sağlık sigortası olmayan ve vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye Cumhuriyeti arasında sosyal güvenlik alanında anlaşması bulunmayan bazı yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’deki sağlık tesislerinde tedavi görmeleri sonucu İdare lehine oluşan alacakların takip ve tahsili yapılamamakta, 112 ambulans hizmeti sunulmasında yabancının kimlik tespitinin yapılamadığı durumlarda alacakların tahakkuku gerçekleştirilememekte olup bu alacakları güvence altına alan bir kontrol mekanizması bulunmamaktadır.
Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelik’in “Turistin sağlığı kapsamındaki hizmetler” başlıklı 9’uncu maddesinde, ülkemizde toplantı, kongre, ticari veya turizm amaçlı süreli olarak kalan yabancıların, ülkemizde bulundukları sırada gelişen hastalıklarında ve acil durumlarında kamu, üniversite veya özel sağlık kuruluşlarında sunulan sağlık hizmetlerinden yararlanabileceği, acil sağlık hizmeti almak için sağlık tesisine başvuru yapan yabancı hastaların kabul edilmesi ve gerekli tıbbi müdahalenin gecikmeksizin yapılmasının zorunlu olduğu ve hizmet bedeline ilişkin tahsil işlemlerinin acil müdahale ve bakım sağlandıktan sonra yapılacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve milletlerarası ikili mütekabiliyet anlaşmaları kapsamına girmeyen ancak yurtdışından sağlık hizmeti almak amacıyla gelen kişiler ile turist olarak ülkemizde bulunduğu sırada sağlık hizmeti ihtiyacı ortaya çıkan kişileri kapsamaktadır.
Türk vatandaşı olmayan, özel sağlık sigortası da bulunmayan ve vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında sosyal güvenlik alanında anlaşma bulunmayan ülke vatandaşlarının sağlık tesislerinden aldıkları hizmetler ile 112 ambulans hizmetlerine ilişkin bedelleri kendilerinin ödemeleri gerekmektedir. Ancak bu kişiler yanlarında nakit para ve kredi kartı veya herhangi bir ödeme aracı bulunmaması halinde, bir ödeme yapmaksızın sağlık tesisini terk etmekte ve daha sonra da herhangi bir ödemede bulunmadan Türkiye’den çıkış yapabilmektedir. 112 ambulans hizmetinde hastaya sağlık hizmeti sunulması sonrasında sağlık personelinin yabancı hastanın kimliğini tespit edemediği durumlarda sağlık hizmetine ilişkin fatura düzenlenememekte ve buna bağlı olarak alacaklar tahakkuk ettirilememektedir.
Mevcut durumda Türkiye’de yerleşik olmayan söz konusu kişilere sunulan sağlık hizmetleri nedeniyle oluşan alacağı garanti altına alacak bir kontrol mekanizmasının da bulunmaması nedeniyle, bu alacakların tahsili tamamen ilgili şahsın inisiyatifine kalmakta ve Türkiye’de hukuki takibi de mümkün olmamaktadır.
Yapılan incelemelerde, Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerine ait konsolide kesin mizanda 2021 yılına ilişkin 120.11.02-Yurtdışı Gerçek Kişilerden Alacaklar Hesabının tahakkukunun 223.813.505,04 TL, tahsilatının 92.434.636,92 TL ve hesabın borç bakiyesinin 131.378.868,12 TL olduğu tespit edilmiştir. 2021 yılında tahsilatın tahakkuka oranı %41,29 olarak gerçekleşmiştir. 2020 yılında ise tahsilat tahakkuk oranı %45,03 olarak gerçekleşmiş olup 2021 yılına ilişkin tahsilat tahakkuk oranı 2020 yılına kıyasla düşüş göstermiştir. Ayrıca 112 ambulans hizmeti sunulan yabancılardan kimlik tespiti yapılamayanlara fatura düzenlenemediği için ilgili tutarın 120.11.02-Yurtdışı Gerçek Kişilerden Alacaklar Hesabına tahakkuk kaydı yapılmamakta olup ilgili hesabın tahakkuku olması gereken değerinden daha düşük düzeyde gerçekleşmiştir.
Kamu idaresi cevabında, ülkemize giriş yapan yabancı ülke vatandaşlarına zorunlu sağlık sigortası yaptırılması ile ilgili olarak Dış İşleri Bakanlığı tarafından çalışma başlatıldığı ve konu ile ilgili olarak Sağlık Bakanlığı’nın görüşünün talep edildiği ve Bakanlık görüşünün iletildiği belirtilmiştir. Ayrıca alacakların takibi için Tek Düzen Muhasebe Sistemi içerisinde alacak takibi modülü oluşturulduğu ve yazılım çalışmaları devam eden Varlık Yönetim Sistemi (VYS) içerisinde de alacak takip modülünün yer aldığı belirtilmiştir.
Kamu idaresi, alacakların takibine yönelik olarak alacak takip modülü oluşturulduğunu ve yabancı ülke vatandaşlarının sağlık sigortası yaptırmasına ilişkin çalışmaların devam ettiğini ifade etmiş olmakla birlikte 112 ambulans hizmeti sunumunda yabancının kimlik tespitinin yapılamadığı durumlarda alacakların tahakkukunun gerçekleştirilmesine ait bir çalışmanın mevcudiyetine dair bir açıklamada bulunmamıştır. Bulgu konusu tespitlerin gereğinin bir kısmının yerine getirilmesi doğrultusunda işlemler gerçekleştirilmiş olmakla birlikte alacakları güvence altına alan bir kontrol mekanizmasının hali hazırda mevcut olmadığı değerlendirilmektedir.
Bu itibarla, özel sağlık sigortası olmayan ve vatandaşı olduğu ülke ile Türkiye arasında sosyal güvenlik alanında anlaşması bulunmayan bazı yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’deki sağlık tesislerinde tedavi görmeleri sonucu İdare lehine oluşan alacağın takip ve tahsilinin yapılması, 112 ambulans hizmeti verilen yabancılara fatura düzenlenmesi sağlanarak alacakların tahakkuk kayıtlarının yapılması, zamanaşımı nedeniyle oluşabilecek kamu zararı riskinin giderilmesi ve bu alacakları güvence altına alan kontrol mekanizmasının kurulması gerekmektedir.