Sağlık Uygulama Tebliği ve Sağlık Bakanlığı Kamu Sağlık Hizmetleri Satış Tarifesi Usul ve Esasları’ndaki Düzenlemeye Uygun Olmayan İş ve İşlemlerin Bulunması ve Bu İşlemler için Bağış ve Katkı Payı Şeklinde Tahsilatların Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Sağlık Uygulama Tebliği ve Sağlık Bakanlığı Kamu Sağlık Hizmetleri Satış Tarifesi Usul ve Esasları’ndaki Düzenlemeye Uygun Olmayan İş ve İşlemlerin Bulunması ve Bu İşlemler için Bağış ve Katkı Payı Şeklinde Tahsilatların Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

a) Fiyat Tarifesine Ekli Olan ve Ekli Olmayan Hizmetler İçin Yeni Kodlar Üretilerek Bunlar İçin Fiyat Belirlenmesi

İstanbul Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesinde Sağlık Uygulama Tebliği ve Sağlık Bakanlığı Kamu Sağlık Hizmetleri Satış Tarifesi Usul ve Esasları’ndaki düzenlemeye uygun olmayacak şekilde hem fiyat tarifesine ekli listede yer alan bazı işlemlere ilişkin yeni kodlar oluşturularak bu listedeki fiyatların üzerinde fiyat belirlendiği hem de fiyat tarifesine ekli listede yer almayan yani sağlık hizmeti olarak sayılmayan işlemler için yeni kodlar oluşturularak hastalara işlem uygulandığı ve bu işlemler için fiyat takdirinde bulunulduğu görülmüştür.

3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun “Temel Esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin c bendi ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 355’inci maddesinin “Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü” başlıklı “ç” bendi kapsamında kamu kurum ve kuruluşlarına ait sağlık kuruluşları veya sağlık işletmelerinde verilen her türlü hizmetin tarifelerini belirleme ve tasdik etme yetkisi Sağlık Bakanlığına verilmiştir.

3359 sayılı Kanunu’nun 3’üncü maddesinin c bendi ile 1 sayılı CB Kararnamesi’nin 355/ç” bendi, 2219 sayılı Hususi Hastaneler Kanunu’nun 28’inci maddesi hükümlerine dayanarak Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi’nin eki EK:1 Fiyat Tarifeleri Usul ve Esasları hazırlanmıştır. Usul ve Esaslar, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki sağlık hizmeti sunucuları ile devlet üniversiteleri bünyesinde yer alan sağlık hizmet sunucularının (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri), belediye hastaneleri tarafından sunulan sağlık hizmetlerinin (ön tanı, tanı, tedavi, tıbbi rehabilitasyon, acil sağlık hizmetleri ile sağlık turizmi) fiyat tarifeleri ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslarını belirlemektedir. Usul ve Esaslar’ın;

“Genel Uygulama İlkeleri” başlıklı 3’üncü maddesinde;

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında olan kişilere sunulan sağlık hizmetlerinin 5510 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı hükümleri çerçevesinde fiyatlandırılacağı; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finansmanı karşılanmayan sağlık hizmetlerinin, kişiler Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamında olsa dahi Ek-2 Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi üzerinden fiyatlandırılacağı; GSS kapsamında olmayan veya GSS kapsamında olduğu halde sağlık hizmet bedelini kendisinin ödeyeceğini beyan eden kişilere sunulan sağlık hizmet bedellerinin Ek-2 SHFT üzerinden fiyatlandırılacağı; 5510 Sayılı Kanun’un Geçici 20’nci maddesi kapsamında yer alan banka ve sandık kapsamındaki iştirakçiler ile kamu ve özel hukuk tüzel kişilerinin mensuplarına yönelik sunulacak sağlık hizmetleri için Ek-2 SHFT üzerinden fiyatlandırılacağı,

Diğer Hususlar başlıklı 16’ncı maddesinde ise;

Kamu üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri hastaneleri (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri) ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarının, Tarife eki listelerde yer almayan herhangi bir işlem için fiyat belirleyemeyeceği,

Kamu üniversitelerine bağlı tıp fakülteleri hastaneleri (devlet üniversite hastaneleri, sağlık uygulama ve araştırma merkezleri, diş hekimliği fakülteleri) ve Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarının, özel oda, özel hizmet, özel muayene gibi herhangi bir nedenle Tarife eklerinde yer almayan bir işlem için ücret tahsili yapamayacağı,

hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca, 18 Haziran 2020 tarihli 31159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Fiyatların tespiti” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasına göre,, mal ve hizmetlerin fiyatları, yükseköğretim kurumlarının yönetim kurulunca tespit edilebilmektedir, ancak, sadece sağlık hizmetlerinin fiyatını mevzuat gereği Sağlık Bakanlığı belirleyecektir.

Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca ülke genelinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finansmanı karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, insan sağlığına yönelik her türlü sağlık hizmetlerinin sunumu ve fiyat tarifesi belirleme yetkisi Sağlık Bakanlığında bulunmakta olup sağlık hizmeti sunan kamu veya özel kişiler, Bakanlık tarafından oluşturulan tarifeye uygun olarak hizmet sunmak ve fiyat belirlemek zorundadır. Nitekim, sağlık hizmeti alan kişi, genel sağlık sigortasına tabi ise gerçekleştirilen hizmetler, Sağlık Uygulama Tebliği’nde bulunan fiyatlar üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumuna faturalandırılarak, istisnai durumlar hariç (ilave ücret alınması hükümlerine uygun olarak) hastadan herhangi bir ücret alınamayacaktır. Ayrıca, kişi GSS’ye tabi değil ise Türk ya da yabancı uyruklu olmasına göre Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Listesi veya Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Kapsamında Sunulan Sağlık Hizmetleri Fiyat Listesi’nde bulunan tarifeye uygun olarak gerçekleştirilen hizmetler için kişiden ücret tahsil edilebilecektir. Özetle, sağlık hizmeti sağlayıcıları, Bakanlık tarafından oluşturulan tarifeye uygun olarak hizmet sunmak ve fiyat belirlemek zorundadır.

Yapılan denetimlerde, Sağlık Uygulama Tebliği ve Sağlık Bakanlığı Kamu Sağlık Hizmetleri Satış Tarifesi Usul ve Esasları’ndaki düzenlemeye uygun olmayacak şekilde hem fiyat tarifesine ekli listede yer alan bazı işlemlere ilişkin yeni kodlar oluşturularak bu listedeki fiyatların üzerinde fiyat belirlendiği hem de fiyat tarifesine ekli listede yer almayan yani sağlık hizmeti olarak sayılmayan işlemler için yeni kodlar oluşturularak hastalara işlem uygulandığı ve bu işlemler için fiyat takdirinde bulunulduğu tespit edilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, Sağlık Uygulama Tebliği ve Kamu Fiyat Tarifesi’nde yer almayan HAGED (Hastaneler Genel Direktörlüğü) kodlu tetkiklerin kaldırıldığı belirtilmiştir.

Sağlık Uygulama Tebliği ve Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi eki listelerde bulunan ve bulunmayan sağlık hizmetleri için yeni kodlar oluşturulmak suretiyle mevzuata aykırı olarak Hastaneye gelir kaydedilmek üzere hastadan ek katkı payı ücreti veya bağış adı altında ücret alınan işlemlerden bazıları örnek olarak aşağıdaki tablolarda sunulmuştur.

Tablo 1: Sağlık Uygulama Tebliği ve Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Eki Listelerde Bulunan Sağlık Hizmetleri için Oluşturulan Kod Örnek Tablosu

Tablo 2: Sağlık Uygulama Tebliği Eki Listelerde ve Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi’nde Yer Almayan Hizmetler için Örnek Kod Tablosu

b) Bağış ve Katkı Payı Adı Altında Ücret Tahsil Edilmesi

Hastane tarafından gerçekleştirilen bahsi geçen sağlık hizmetleri karşılığında bağış ve katkı payı adı altında tahsilatlar gerçekleştirildiği görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Bağış ve yardımlar” başlıklı 40’ıncı maddesi uyarınca; herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından, kamu hizmetinin karşılığı olarak veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanamayacağı ve benzeri adlar altında tahsilat yapılamayacağı ifade edilmiştir.

Ayrıca, Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmeliğin “Faaliyet Alanları” başlıklı 5’inci maddesinin (c) fıkrasında; üniversite ve ona bağlı kurumlarda hasta muayene ve tedavisi yapmak ve bunlarla ilgili tahlil ve araştırmaları yürütmek Döner Sermaye İşletmesinin faaliyet alanlarından biri olarak belirtilmiştir.

Doktrinde, kamu hizmeti, devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya da bunların gözetim ve denetimleri altında, genel ve ortak gereksinmeleri karşılamak, kamu yararı ya da çıkarını sağlamak için yapılan ve topluma sunulmuş bulunan sürekli ve düzenli etkinlikler olarak tanımlanmakta, ve sağlık hizmetlerinin de kamu hizmeti niteliğinde olduğu belirtilmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükmü uyarınca, bahse konu Yönetmeliğin c fıkrası hükmünde tanımlanan kamu hizmeti niteliğinde olan sağlık hizmetleri karşılığında; Hastane bağış, katkı payı ya da benzer adlar altında hastadan tahsilat yapamayacaktır. Öte yandan, Döner Sermaye İşletmesine başka sebepler ile bağış veya yardım yapılması durumunda ise, bahsi geçen Yönetmeliğin “İlk Sermaye” başlıklı 6’ncı maddesi hükmü uyarınca, elde edilen bağış ve yardımlar sermaye limitine bağlı olmaksızın sermayeye eklenmesi gerekmektedir.

Nitekim, Sağlık Bakanlığının 08.03.2004 tarihli 2004/31 no.lu genelgesinde de, Sağlık Bakanlığına bağlı Döner Sermaye İşletmelerine yapılacak aynî ya da nakdî bağışların, döner sermaye işletmesinin ilişkili olduğu sağlık kuruluşu tarafından sunulan hizmet karşılığı olmaması gerektiği vurgulanmıştır.

Yapılan denetimlerde, Hastane tarafından kamu hizmeti niteliğinde olan sağlık hizmetleri için bağış, katkı payı ya da benzer adlar altında hastadan tahsilat yapıldığı tespit edilmiştir.

Sağlık hizmetleri karşılığında Hastane tarafından bağış veya katkı payı altında hastadan aldığı ücretin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.

Kamu İdaresi cevabında, gelir kalemi niteliği taşıması nedeniyle yürütülen şartlı bağış makbuzlarının tahsilatına ilişkin süreçte söz konusu makbuzlara istinaden hastanın kendi rızasıyla yapılan hizmete ve malzemeye karşılık verdiği bilinse de, gelir olarak kaydedilen ücretlerin takibine sonraki süreçlerde son verilmiş tarafımıza iletilmesinden sonra ücret alınmadığı belirtilmiştir.

Ancak, Kamu İdaresi cevabında hastanın kendi rızasıyla yapılan hizmete ve malzemeye karşılık ödemenin yapıldığı belirtildiği ifade edilse de, yukarıda belirtilen mevzuat gereğince kamu hizmeti karşılığında hizmeti alan kişiden bağış veya katkı payı altında her hangi bir ücretin alınmaması gerekmektedir. Nitekim Kamu İdaresi de bu yönde işlem tesis edeceklerini belirtmiştir.