|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, sahipsiz hayvanlarla ilgili işlemlerin eksik yapıldığını ortaya koymaktadır. İncelemeler sonucunda, sahipsiz hayvanların yakalanması, bakımevine alınması ve sahiplendirilinceye kadar bakımlarının sağlanmasında ciddi aksaklıklar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, köpek saldırıları nedeniyle kurum aleyhine açılan davaların sayısında artış yaşanmış ve bu durum tazminat ödemelerine yol açmıştır. 2 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe giren 7527 sayılı Kanun ile sahipsiz hayvanların bakımı konusunda yerel yönetimlere önemli sorumluluklar verilmiştir. Bu kapsamda, hayvan bakımevlerinin kurulması ve mevcut tesislerin iyileştirilmesi zorunlu hale getirilmiştir.
Yapılan denetimlerde, Büyükşehir Belediyesi’nin sahipsiz hayvanların yakalanması ve bakımevine alınması konusundaki yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmediği görülmüştür. 2024 yılı içerisinde, Karataş Hayvan Bakımevi’nin yarı kapasite ile çalıştığı ve sokak köpeklerinin yakalanmasında önemli bir düşüş yaşandığı belirlenmiştir. Bu durum, çağrı merkezi kayıtları üzerinden gelen başvuruların ilçe belediyelerine yönlendirilmesiyle daha da belirgin hale gelmiştir. Ayrıca, hukuki süreçlerde kurum aleyhine açılan davaların sayısının artması, hizmet kusurlarının bir sonucu olarak tazminat ödemelerini zorunlu kılmaktadır. Sonuç olarak, 7527 sayılı Kanun’un getirdiği yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve sahipsiz hayvanların hızlı bir şekilde yakalanarak bakımevlerine yerleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu süreçlerin etkin bir şekilde yürütülmemesi, hem hayvanların sağlığı hem de kurumun hukuki durumu açısından olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Yerel yönetimlerin bu konudaki sorumluluklarını yerine getirmesi, sahipsiz hayvanların korunması açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Sahipsiz Hayvanlar Hakkında Yapılması Gereken İşlemlerin Tam Olarak Yerine Getirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Hayvan bakımevlerine ilişkin kayıt ve ihaleler, hukuk davaları, tazminat ödemeleri ve çağrı merkezi kayıtları incelenmiş; sahipsiz hayvanların yakalanması, bakımevine alınması ve sahiplendirilinceye kadar burada bakılmaları hususunda eksiklikler bulunduğu, köpek saldırıları ve ısırmaları nedeniyle Kurum aleyhine çok sayıda dava açıldığı ve tazminat ödemesi yapılmak zorunda kalındığı görülmüştür.
02.08.2024 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7527 sayılı Kanun ile 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda köklü değişiklikler yapılmış, sahipsiz hayvanlar hakkında “yakala, rehabilite et, yerine bırak” prensibinden “yakala, rehabilite et, sahiplendirinceye kadar bak” prensibine geçilerek mahalli idarelere büyük bir sorumluluk tevdi edilmiştir.
Bu kapsamda; Kanun’un 3’üncü maddesinde sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanların tümü “sahipsiz hayvan” olarak, “hayvan bakımevi” ise Bakanlıktan izin alınmak suretiyle kurulan, hayvanların sahiplendirilinceye kadar barındırıldığı ve rehabilite edildiği tesis olarak tanımlanmıştır.
Kanun’un 4’üncü maddesinde sahipsiz hayvanların sahiplendirilinceye kadar bakılmaları için yerel yönetimler tarafından hayvan bakımevleri kurulması hususu ana ilkeler arasında sayılmıştır.
Anılan Kanun’un “Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması” başlıklı 6’ncı maddesinde uygulamaya ilişkin detaylı açıklamalara yer verilmiş, sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi, Bakanlık veri sistemine kaydedilmesi ve rehabilite edilen köpeklerin sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılması zorunlu tutulmuştur.
Yukarıda yer alan maddelere paralel olarak Kanun’un 14’üncü maddesinde bakımevinde barındırılan köpeklerin bakımevi dışında bir yere bırakılmasının yasak olduğu, 28’inci maddesinde ise bu kurala aykırı davrananlara hayvan başına elli bin Türk lirası idarî para cezası verileceği belirtilmiştir.
Görüleceği üzere, kanun koyucu yaptığı değişiklikle sahipsiz hayvanların en hızlı şekilde yakalanmasını ve sahiplendirilinceye kadar bakımevlerinde barındırılmasını esas almış, yerel yönetimlere bu konuda birçok sorumluluk vererek kurala aykırı hareket edilmesini cezai müeyyide bağlamıştır.
Kanun’un Ek 1 ve Geçici 4’üncü maddelerinde büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyelerin en geç 31.12.2028 tarihine kadar hayvan bakımevi kurmak ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Aynı maddelerde; sahipsiz hayvanların ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevine götürüleceği, büyükşehir belediyelerinin Kanun’da belirtilen görevleri yerine getirmek için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde üçü oranında kaynak aktarmak zorunda olduğu hüküm altına alınmıştır. Ayrılan ödenekler başka bir amaç için kullanılamayacak, kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı sarf etmeyen ya da başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine hapis cezası verilecektir.
2028 yılının sonuna kadar verilen süre sadece yerel yönetimlerce hayvan bakımevi kurulması ve mevcut bakımevlerinin koşullarının iyileştirmesi hususundadır. Bunun dışındaki tüm yetki ve sorumluluklar yani sahipsiz hayvanların en hızlı şekilde yakalanması, bakımevine alınması, rehabilite edilmesi, sahiplendirilinceye kadar bakılması, bütçeden kaynak ayrılması, bu kaynağın başka amaçlarla kullanılmaması, başka amaçla kullanılması durumunda hapis cezası gerektirmesi ve benzeri tüm hususlar 7527 saylı Kanun’un Resmi Gazete’de yayımlandığı 02.08.2024 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Yapılan incelemelerde; ABB tarafından sahipsiz hayvanların yakalanması, bakımevine alınması ve sahiplendirilinceye kadar burada bakımlarının sağlanması hususlarına tam olarak riayet edilmediği görülmüştür.
Bu kapsamda ABB Karataş Hayvan Bakımevi kayıtları ve doluluk oranları incelenmiş, söz konusu bakımevinin 2024 yılında yaklaşık yarı kapasite ile çalıştığı görülmüştür. Ne var ki Kurum çağrı merkezi kayıtları üzerinde yapılan incelemelerde Kuruma 2024 yılı ağustos ayından sonra yapılan sokak köpeklerinin yakalanması hakkındaki başvuruların yaklaşık 1600 tanesinin ilçe belediyelerine yönlendirildiği görülmüştür.
2024 yılının Şubat-Eylül arasındaki dönem için sekiz aylık sokak köpeklerinin yakalanması ve nakli konusunda bir ihale gerçekleştirilmiş ve yüklenici tarafından ayda yaklaşık 600 köpek yakalanıp barınaklara getirilmiştir. Kanun değişikliğinden sonraki dönemde yer alan yılın son 3 aylık kısmında ise bu uygulama sürdürülmemiş, ihalenin sona ermesinden sonra yeni bir hizmet alımı gerçekleştirilmemiştir. Bu dönemde Kurum personeli marifetiyle köpekler yakalanmaya çalışılmış, ne var ki bu aylarda yakalanan köpek sayısında önceki aylara göre dramatik bir düşüş yaşanmıştır. Yılın son 3 ayında sadece 43 köpek Kurum personeli eliyle yakalanıp bakımevine getirilmiştir. Bu dönemde ayrıca 153 çağrı merkezi üzerinden yapılan başvurular sonrasında toplamda 433 yaralı hayvan bulundukları yerden alınarak barınağa bırakılmıştır.
Hukuk müşavirliğinden konu hakkında Kurum aleyhine açılan dava listesi alınmış, söz konusu hususta Kurum aleyhine açılan onlarca dava olduğu, bunların bir kısmının Kurum aleyhine sonuçlandığı ve Kurumun hizmet kusurundan kaynaklanan tazminat ödemeleri ile karşı karşıya kaldığı görülmüştür.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından tam olarak düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında özetle, Belediye tarafından özellikle 2020 yılından itibaren kamu kurum ve kuruluşları, dernek ve vakıflarla ortak hizmetler yapıldığı, 02.08.2024 tarihinden itibaren yasa değişikliğinin öngördüğü çalışmaların başlatıldığı, bulguda bahsi geçen ihalenin yerel seçimler sebebiyle 8 ay süreyle planlandığı, yeni ihalenin ihaleye itirazlar nedeniyle geciktiği, bu nedenle 15.03.2025 tarihinde işe başlanabildiği, 3.000 kapasiteli üçüncü hayvan bakımevi yapım çalışmalarının başlatıldığı, Karataş bakım evindeki bazı eksikliklerden dolayı (zemin düzenlemesi, gölgelik problemi vs.) tam kapasite ile çalışılamadığı, ilçe belediyeleri ile ortak hizmet projeleri yapıldığı, bu kapsamda toplama hizmetlerinin ilçe belediyelerince yürütülmesi, yetersiz kalınması durumunda Büyükşehir Belediyesi tarafından destek verilmesinin kararlaştırıldığı ifade edilmiştir.
Sahipsiz sokak hayvanları sorunu yerel yönetimlerin en önemli sosyal sorunlarından biri haline gelmiştir. Kanun koyucu 02.08.2024 tarihinde yaptığı düzenlemelerle sahipsiz hayvanlar hakkında paradigma değişikliğine gitmiş, sokaklarda sahipsiz hayvan bulunmaması üzerine yeni bir sistem inşa etmiştir. Bu kapsamda yerel yönetimlere hemen uygulamaya koyması gereken ve belli bir tarihe kadar gerçekleştirilmesi öngörülen çeşitli görevler yüklenmiştir. Söz konusu görevler kanunla düzenlendiği ve sorumluluk gerektirdiği için ilçe belediyeleri ile yapılan protokoller ile bu sorumluluğun tümüyle ilçe belediyelerine devredilebilmesi mümkün değildir.
02.08.2024 tarihinden sonra sahipsiz hayvanların derhal yakalanması ve barınaklara alınması gerekirken bu tarihten sonra yakalanan hayvan sayısının önceki aylara göre önemli ölçüde düşüş göstermesi, barınaklarda önemli ölçüde boşluk bulunmasına rağmen sahipsiz hayvanlar hakkında gelen şikâyet ve başvurular üzerine hızlı ve sorun giderici çözümler üretilmemesi doğru bir uygulama değildir. Yukarıda belirtilen işlemlerin tam olarak yapılmaması nedeniyle meydana gelen yaralanmalar sonucunda Kurum aleyhine hizmet kusuru kaynaklı davalar açılmakta ve tazminat ödenmek zorunda kalınmaktadır. Bu nedenle Kanun’un verdiği yetki ve sorumluluk çerçevesinde bir an önce işlemlerin gerçekleştirilmesi ve tasarruf alanındaki yerlerde bulunan sahipsiz hayvanların barınaklara nakledilmesi büyük önem arz etmektedir.