|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi bünyesinde gerçekleştirilen incelemelerde, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu gereğince başıboş sokak köpeklerinin toplanmadığını ortaya koymuştur. Şehir merkezinde, sürü halinde dolaşan çok sayıda başıboş köpek tespit edilmiştir. Kanunun 6. maddesi, sahipsiz hayvanların yerel yönetimler tarafından en kısa sürede hayvan bakımevlerine götürülmesini zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, hayvan bakımevlerine alınan hayvanların Bakanlık veri sistemine kaydedilmesi ve rehabilitasyon süreçlerinin tamamlanmasının ardından sahiplendirilmesi gerekmektedir.
Büyükşehir Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan diğer belediyeler, sahipsiz hayvanların korunması ve bakımından sorumludur. Bu kapsamda, hayvan bakımevleri kurmak ve gerekli kaynakları ayırmak zorundadırlar. Ancak yapılan incelemelerde, mevcut barınak kapasitesinin dolu olduğu ve başıboş sokak köpeklerinin toplanmadığı görülmüştür. Bu durum, hem kanun hükümlerine aykırı bir durum teşkil etmekte hem de başıboş köpeklerin neden olduğu saldırılar nedeniyle tazminat davalarının açılmasına yol açmaktadır. Kamu idaresi, mevcut kapasitenin hayvan refahına uygun olduğunu belirtmiş, ancak sokak hayvanlarının tamamının kısa sürede toplanmasının mümkün olmadığını ifade etmiştir. Etkin bir toplama ve bakım sürecinin sağlanabilmesi için ilgili tüm kurum ve kuruluşların iş birliği içinde çalışması gerektiği vurgulanmıştır. İnsan ve toplum sağlığını korumak, ekonomik yükleri azaltmak ve hukukun gerekliliklerine uygun hareket etmek adına, başıboş sokak hayvanlarının toplanması ve bakımlarının yapılması elzemdir. |
BULGU: Sahipsiz Sokak Hayvanlarının Toplanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare bünyesinde yapılan incelemelerde, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında toplatılması zorunlu olan başıboş sokak köpeklerinin toplatılmadığı, şehir merkezinde bir kısmı sürü halinde olmak üzere çok sayıda başıboş sokak köpeklerinin bulunduğu tespit edilmiştir.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunun 6’ncı maddesinin 4’üncü ve 5’inci fıkrası;
“Madde 6- ….
Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. (Değişik son cümle: 30/7/2024-7527/4 md.) Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.
Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması ve hayvan bakımevlerinin çalışma usul ve esasları ile burada çalışan personelin niteliğine ilişkin hususlar ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Hayvan bakımevleri ve hastanelerin kurulması amacıyla Hazineye ait araziler öncelikle tahsis edilir. Amacı dışında kullanıldığı tespit edilen arazilerin tahsisi iptal edilir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Aynı kanunun 7527 sayılı kanun ile değişik “Yerel yönetimlerin sorumluluğu” başlıklı Ek 1’inci maddesinde ise;
“EkMadde 1 – (Ek:9/7/2021-7332/13 md.)
Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan (…) belediyeler, sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilen hayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevine götürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idareleri ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürür. (Değişik üçüncü ve dördüncü cümle: 30/7/2024-7527/13 md.) Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir. Rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.
(Değişik: 30/7/2024-7527/13 md.) Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler bakımından, geçici 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da bu kaynağı başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyeler sorumlulukları altındaki mülki idare sınırları içerisindeki sahipsiz başıboş sokak köpekleri başta olmak üzere insan ve toplum sağlığını tehdit eden sahipsiz hayvanları toplamak ve bunları sahiplendirinceye kadar kurmuş oldukları hayvan bakım evlerinde bakmakla yükümlüdürler.
Bu kapsamda, 5199 sayılı Kanun’un Geçici Ek 4’üncü maddesine göre, Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyelerin hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için en son kesinleşmiş olan bütçe gelirlerinin binde beşi kadar kaynak ayırmaları ve ayrılan bu kaynağı sadece hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için kullanmaları kanunen zorunludur.
Kanunun Geçici 4’üncü maddesinde belirtilen kaynağı ayırmayan veya ayırmış oldukları bu kaynağı başka amaçlar için kullanarak 5199 sayılı kanunda belirtilen mecburiyetleri yerine getirmeyen belediye başkanı ve belediye yetkililerine 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verileceği Ek 1’inci maddenin son fıkrasında hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede, İdare tarafından sahipsiz sokak hayvanlarının toplanması için 3500 hayvan kapasiteli barınak yapıldığı ve kapasitesinin dolu olduğu, başıboş sokak köpeklerinin toplanmadığı, sokaklarda bir kısmı sürü halinde olmak üzere birçok başıboş köpeğin dolaştığı ve bunlarla ilgili olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilmediği görülmüştür. Söz konusu bu durum, 5199 sayılı Kanun hükümlerine açıkça aykırılık teşkil etmekle birlikte, özellikle başıboş sokak köpeklerinin sebep olduğu saldırılar nedeniyle toplam 13 adet 2.200.000 TL tutarında tazminat davasının ortak sorumluluk kapsamında açıldığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında mevcut kapasitenin hayvan refahı gözetilerek yaklaşık 3.500 (kedi-köpek) hayvanın barındırılmasına uygun olduğunu, 2025 yılı sonunda inşaatı tamamlanacak yeni tesis ile toplam kapasitenin 7.000 yapılacağını ifade etmiştir. Sokakta yaşayan köpek popülasyonlarının tamamının kısa sürede toplanarak sokaktan uzaklaştırılması, gerek yasal, gerekse biyolojik olarak mümkün olmadığından bahsetmiştir. Toplama, kısırlaştırma ve bakım faaliyetlerinin etkin ve sürdürülebilir olması için sokak hayvanları konusunda yükümlülüğü olan ildeki tüm kurum, kuruluş ve paydaşların eşgüdüm içerisinde çalışmasının gerektiğini ifade etmiştir. Ancak ilhili bakanlık veya dğier belediyelerle ortak çalışma yapılması İdarenin takdirinde olup kanunun uygulanması takdiri bir durum olmadığı açıktır. Özellikle başıboş sokak köpeklerinin sebep olduğu saldırılar nedeniyle açılacak yeni davalar ortak sorumluluk kapsamında gelecekte daha yüksek tutarlarda mali külfete katlanılacağı açıktır.
Bu nedenle, insan ve toplum sağlığını korumak, belediyenin karşı karşıya gelebileceği ekonomik yüklerden korunmak ve hukuk devleti olmanın gereği olarak mevcut kanuni düzenlemelerin emredici hükümlerine uygun olarak hareket ederek başıboş sokak hayvanlarının toplanması ve sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde bakımlarının yapılması gerekmektedir.