|
ÖZET: Sahipsiz sokak köpeklerinin toplanmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Büyükşehir Belediyesi İdaresi, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu çerçevesinde, sokak köpeklerinin yeterince toplanmadığını ve barınakların yetersiz olduğunu tespit etmiştir. Şehir merkezinde, sürü halinde dolaşan çok sayıda başıboş köpek bulunmaktadır. Kanunun 6. maddesi, sahipsiz hayvanların yerel yönetimler tarafından en kısa sürede hayvan bakımevlerine götürülmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, hayvan bakımevlerinin kurulması için gerekli kaynakların ayrılması da yasal bir gereklilik olarak belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, hayvan bakımevlerinin yetersiz olduğu ve sokak hayvanlarının toplanması için gereken işlemlerin gerçekleştirilmediği görülmüştür. Bu durum, hem 5199 sayılı Kanun’a aykırı olup hem de toplum sağlığını tehdit eden bir riski barındırmaktadır. İdare, Çamlıca Mahallesi’nde bir bakımevi bulunduğunu ve 2024 yılı itibarıyla birçok köpeğin rehabilite edildiğini belirtse de, mevcut kapasitenin artırılması için yeterli adımların atılmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, belediyelerin sahipsiz hayvanların toplanması ve bakımlarının yapılması konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmeleri, hem insan sağlığını korumak hem de hukuki sorumluluklarını yerine getirmek açısından kritik öneme sahiptir. Mevcut yasal düzenlemelere uygun hareket edilmesi, toplum sağlığını tehdit eden durumların önüne geçilmesi için elzemdir. |
BULGU: Sahipsiz Sokak Köpeklerinin Toplanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdare tarafından, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında toplanılması zorunlu olan sahipsiz sokak köpeklerinin toplanmadığı, sokak hayvanları için yeterince barınak yapılmadığı, şehir merkezinde bir kısmı sürü halinde olmak üzere çok sayıda başıboş sokak köpeklerinin bulunduğu görülmüştür.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunun 6’ncı maddesinin 4’üncü ve 5’inci fıkrası; “Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır. Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması ve hayvan bakımevlerinin çalışma usul ve esasları ile burada çalışan personelin niteliğine ilişkin hususlar ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Hayvan bakımevleri ve hastanelerin kurulması amacıyla Hazineye ait araziler öncelikle tahsis edilir. Amacı dışında kullanıldığı tespit edilen arazilerin tahsisi iptal edilir.” şeklinde düzenlenmiştir.
Aynı kanunun 7527 sayılı kanun ile değişik “Yerel yönetimlerin sorumluluğu” başlıklı Ek 1’inci maddesinde ise “Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan (…) belediyeler, sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilen hayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevine götürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idareleri ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürür. Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir. Rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır. Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler bakımından, geçici 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da bu kaynağı başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.” hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyeler sorumlulukları altındaki mülki idare sınırları içerisindeki sahipsiz sokak köpekleri başta olmak üzere insan ve toplum sağlığını tehdit eden sahipsiz hayvanları toplamak ve bunları sahiplendirinceye kadar kurmuş oldukları hayvan bakım evlerinde bakmakla yükümlüdürler.
Bu kapsamda, 5199 sayılı kanunun Geçici Madde 4’üncü maddesine göre, Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyelerin hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için en son kesinleşmiş olan bütçe gelirlerinin binde beşi kadar kaynak ayırmaları ve ayrılan bu kaynağı sadece hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için kullanmaları kanunen zorunludur.
Kanunun Geçici Madde 4’üncü maddesinde belirtilen kaynağı ayırmayan veya ayırmış oldukları bu kaynağı başka amaçlar için kullanarak 5199 sayılı kanunda belirtilen mecburiyetleri yerine getirmeyen belediye başkanı ve belediye yetkililerine 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verileceği Ek 1’inci maddenin son fıkrasında hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede, İdare tarafından sahipsiz sokak hayvanlarının toplanması için yeterince hayvan bakımevi ve barınak yapılmadığı, sokak köpeklerinin toplanmadığı, sokaklarda bir kısmı sürü halinde olmak üzere birçok sahipsiz köpeğin dolaştığı ve bunlarla ilgili olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde yeterli işlem tesis edilmediği görülmüştür.
Söz konusu bu durum, 5199 sayılı Kanun hükümlerine açıkça aykırılık teşkil etmekle birlikte, özellikle sahipsiz sokak köpeklerinin sebep olabileceği saldırılar nedeniyle insan ve toplum sağlığını tehdit etmekte ve belediyeye karşı tazminat davası açılması riskini de bünyesinde barındırmaktadır.
İdare tarafından verilen cevapta, Çamlıca Mahallesi Sokak Hayvanları Geçici Bakımevi ve Rehabilitasyon Merkezi’nde hizmet sunulduğu, 2024 yılı itibariyle 5.090 köpek alındığı, 1.815 köpeğe kısırlaştırma işleminin yapıldığı ve 850 köpeğin sahiplendirildiği, belediyenin sorumluluğunda olmayan bölgelerdeki sokak köpekleriyle ilgili ihbarların ilgili ilçe belediyelerine yönlendirildiği ifade edilmiştir. 30.07.2024 tarihinde yapılan kanun değişikliği ile sahipsiz hayvanların rehabilitasyon işleminden sonra bakımevlerinde kalmalarının esas alındığı, bakımevi kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların devam ettiği ancak yer tahsisi için başvuruların olumsuz sonuçlandığı aktarılmıştır. Ayrıca, bütçeden hayvan bakımı için gerekli kaynağın ayrıldığı belirtilmiştir. Ancak, İdarece mevcut kapasiteyi artırmaya yönelik adımların atıldığı belirtse de, sahipsiz hayvanların toplanması ve rehabilitasyonunun tamamlanması için yeterli kapasitenin sağlanamadığı anlaşılmaktadır. 5199 sayılı Kanun ve özellikle yapılan değişiklikler, belediyeleri bu yükümlülükleri yerine getirmeye zorunlu kılmaktadır. İdarenin bu konuda yetersiz altyapıyı bir gerekçe olarak sunması, kanun ve düzenlemelere aykırıdır. Sokaklarda sürü halinde dolaşan ve agresifleşen köpekler, sadece toplum sağlığını değil, aynı zamanda insan hayatını tehdit etmektedir. İdarenin, bu tehlikeyi gerektiği gibi önceliklendirmemesi ve yalnızca kanun değişikliklerine dayandırarak hareket etmesi, Belediye tarafından bu kapsamda toplum sağlığını korumaya yönelik sorumluluğunun tam anlamıyla yerine getirilmediğini göstermektedir.
Sonuç olarak, insan ve toplum sağlığını korumak, belediyenin karşı karşıya gelebileceği ekonomik yüklerden korunmak ve hukuk devleti olmanın gereği olarak mevcut kanuni düzenlemelerin emredici hükümlerine uygun olarak hareket ederek sahipsiz sokak hayvanlarının toplanması ve sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde bakımlarının yapılması gerekmektedir.