|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idare bölge müdürlüklerince yürütülen bazı yapım işlerinde yüklenicilerin şantiye alanlarını, yapım işleri tip sözleşmesinde belirtilen şartlara uygun olarak tesis etmediğini ortaya koymuştur. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde, yüklenicinin ihtiyaç duyduğu alanların idare tarafından bedelsiz olarak sağlanabileceği, ancak bu durumun sözleşmede açıkça belirtilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yüklenicinin, kullanacağı alanlarla ilgili harita ve planları zamanında sunması ve bu alanların çevresindeki mülk sahiplerine en az zarar verecek şekilde seçim yapması zorunludur.
Bölge müdürlükleri tarafından yapılan bazı tip sözleşmelerde, iş için gerekli şantiye alanlarının yüklenici tarafından belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ancak, yüklenicilerin kurduğu şantiye alanlarının çoğu, idarenin mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde yer almakta ve bu durum, yüklenicilere maliyet avantajı sağlamaktadır. Geçmişte bu taşınmazlar için ecrimisil tahsil edilmeden kullanıma sunulmuş, bu da kamu sözleşmelerinin eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmiştir. Kamu idaresi, denetim raporunda belirtilen hususların düzeltilmesi için gerekli adımları atmaya başladığını belirtmiştir. Yapım işlerinde, yüklenicilere idare mülkiyetindeki taşınmazların şantiye alanı olarak verilmesi sürecinin, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Şantiye Yeri Tesisinde Yapım İşleri Tip Sözleşmesinde Belirtilen Hükümlere Riayet Edilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Bölge Müdürlüklerince yürütülen bazı yapım işlerinde yüklenici tarafından şantiye yeri olarak kullanılan sahanın yapım işleri tip sözleşmesinde belirtilen hususlara uygun şekilde tesis edilmediği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin, “Yüklenicinin kendi ihtiyacı için kullanacağı yerler” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Yükleniciye ait malzeme ve araç ambarları ile işçi barakaları gibi kendi ihtiyacı olan tesisler için kullanacağı yerlerin idare tarafından yükleniciye bedelsiz olarak verileceği sözleşme veya eklerinde yazılı olduğu takdirde; idare, bu tür yerlerin, ulaşım, malzeme temini ve işin ağırlık merkezi gibi hususlarla uyumlu olmasını göz önüne alır. Yüklenici ihtiyaç duyduğu bu yerlere ait harita, plan ve cetvelleri zamanında idareye vermek ve bu yerlerin sahipleri ile komşu yerlerin sahiplerine en az zarar verecek şekilde yer seçimini yapmak zorundadır. Bununla birlikte idare, gerekli gördüğü takdirde, yüklenicinin kullanacağı en uygun yeri kendisi seçip ayırarak yükleniciye gösterebilir. Bu durumda yüklenici, idarenin gösterdiğinden başka yerleri ancak sahipleri ile anlaşmak şartı ile kullanabilir ve idareden bu kullanım karşılığı olarak bir bedelin ödenmesini isteyemez.
(2) Yüklenicinin kendi ihtiyacı için kullanacağı yerlerin bedelsiz olarak verilmesi sözleşme veya eklerinde yazılı değilse, yer temini için gereken bütün giderler yükleniciye ait olacaktır. Ancak bu yerlerin geçici işgali, resmi işlemleri gerektirdiği takdirde bu işlemler (geçici işgale ilişkin harita, plan ve cetveller yüklenici tarafından hazırlanmak şartı ile) idare tarafından yapılıp tamamlanır.” hükmüne yer verilmiştir.
Bölge Müdürlükleri tarafından gerçekleştirilen bazı Yapım İşlerine ait Tip Sözleşmelerin “Diğer Hususlar” başlıklı 33’üncü maddesinde ise; “… Bu iş için gerekli olan depo alanları, konkasör sahaları, plent sahası, beton tesisi sahası, beton santrali sahası, şantiye sahası ile malzeme temininde kullanılacak diğer ocak yerleri (ariyet ocağı sahaları, su, kum, çakıl, çimento, demir, yapıştırıcı, katkı malzemeleri v.b.) idare tarafından gösterilmeyecek olup, bu sahaların yüklenici firma tarafından tayin ve tespit edilmesi esastır [Maliye Hazinesi adına kayıtlı taşınmazların (Orman vasfı dahil) izin, irtifak ve tahsis işlemleri ile mera, yaylak ve kışlak gibi arazilerin vasıf değişiklikleri ve tahsis işlemleri, yüklenici tarafından talep edilmesi durumunda, İdare tarafından yürütülecektir]. Ancak tüm masraflar firma tarafından ödenecektir…” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat ve sözleşme hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Yükleniciye sözleşme veya eklerinde yazılı olduğu takdirde kendi ihtiyacı olan tesisler ile kullanacağı yerlerin idare tarafından bedelsiz olarak verilebileceği, yüklenici ihtiyaç duyduğu yerlere ilişkin bilgileri zamanında idareye vermesi ve bu yerler ile komşu yerlerin sahiplerine en az zarar verecek şekilde yer seçimini yapmak zorunda olduğu, idarenin de gerekli gördüğü takdirde, yüklenicinin kullanacağı en uygun yeri kendisi seçip ayırarak yükleniciye gösterebileceği, yüklenicinin kendi ihtiyacı için kullanacağı yerlerin bedelsiz olarak verilmesi sözleşme veya eklerinde yazılı değilse, yer temini için gereken bütün giderlerin yükleniciye ait olacağı belirtilmiştir.
Bununla birlikte söz konusu Yapım İşlerine ait Tip Sözleşmede ise, iş için gerekli olan şantiye sahasının idare tarafından gösterilmeyeceği, bu sahaların yüklenici firma tarafından tayin ve tespit edilmesinin esas olduğu hazine adına kayıtlı taşınmazların izin, irtifak ve tahsis işlemlerinin, yüklenici tarafından talep edilmesi durumunda idare tarafından yürütüleceği, ancak tüm masrafların firma tarafından ödeneceği ifade edilmiştir.
Söz konusu yapım işi ihalelerine teklif veren istekliler Yapım İşleri Genel Şartnamesindeki ve Tip Sözleşmedeki hükümlere vakıf olduğu için şantiye sahası giderinin de olduğu tekliflerini ihale aşamasında sunmaktadır. Dolayısıyla ihaleyi bu teklif karşılığında alan yüklenici firmanın kendi ihtiyacı için kullanacağı şantiye sahasını kuracağı taşınmazı kendi mülkiyetinde değilse bir maliyete katlanacağı kesindir. Aksi halde kamu sözleşmelerinin taraflarının eşit hak ve yükümlülüklere sahip olması prensibine aykırılık oluşacaktır.
Bölge müdürlükleri tarafından ihale edilen bazı yapım işleri tip sözleşmelerinde, iş için gerekli olan şantiye sahasının idare tarafından gösterilmeyeceği belirtilmesine rağmen yüklenicilerin kurmuş oldukları şantiye sahalarının idarenin mülkiyetindeki taşınmazlar oldukları ve bu taşınmazların belirli bir süre boyunca yükleniciye bedelsiz olarak kullandırılarak firma lehine maliyet avantajı sağlandığı, söz konusu taşınmazlardan faydalanılan süreler için geçmişe dönük olarak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesine göre ecrimisil tahsil edilmeksizin, taşınmazların 2886 sayılı Kanun’a göre pazarlık usulü ile ihale edilerek yüklenicilere şantiye sahası olarak kiralama işleminin tesis edildiği görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; bulguda belirtilen hususların giderilmesi için gerekli işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Bölge müdürlüklerince gerçekleştirilen yapım işlerinde yüklenicilere idare mülkiyetindeki taşınmazın şantiye sahası olarak verilmesinde 2886 sayılı Kanun’a ve ikincil mevzuat ile sözleşme hükümlerine riayet edilerek işlem tesis edilmesinin kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından gerekli olduğu düşünülmektedir.