|
ÖZET: Şartlı bağış ve yardımların muhasebe kayıtlarında yapılan hatalar, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. İlçe belediyeleri, bu bağışları doğrudan gelir olarak kaydetmekte, bu da muhasebe düzeninin şeffaflığını ve hesap verilebilirliğini olumsuz etkilemektedir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, kamu idarelerinin hesap ve kayıt düzeninde saydamlık sağlanmasını amaçlamakta ve bu yönetmeliklerin uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, şartlı bağışların tahsis amacına uygun olarak kullanılmadığı durumlarda, yükümlülük kaydı olarak muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, şartlı bağış ve yardımların doğrudan gelir kaydedilmesi, mali tabloların güvenilirliğini zedelemekte ve dönemsellik ilkesine aykırı bir durum yaratmaktadır. İlgili yönetmeliklere göre, bu tür bağışların, tahsis amacına uygun olarak kullanılması durumunda gelir olarak kaydedilmesi, aksi takdirde yükümlülük olarak muhasebeleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, şartlı bağışların doğru bir şekilde kaydedilmesi, mali tabloların doğruluğu açısından kritik öneme sahiptir. Sonuç olarak, şartlı bağışların muhasebe kayıtlarının doğru yapılması, mali tabloların güvenilir bilgi üretmesi için hayati bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. Kamu idaresinin, belirtilen hususlar doğrultusunda kayıt işlemlerini gerçekleştirmesi, gelecekteki mali tabloların doğruluğunu sağlamak açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: Şartlı Bağışların Doğrudan Gelir Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Şartlı bağış ve yardımların alımında ve kullanımında, muhasebe kayıtlarının hatalı yapıldığı, 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabı ile 480 Gelecek yıllara ait gelirler hesabının kullanılmayarak, doğrudan gelir kaydedildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanmasına ilişkin ilişkin usul ve esasların belirlenmesi bu Yönetmeliğin amaçlarından olduğu, “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde de; bu Yönetmeliğin merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerini kapsadığı belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hüküm bulunmayan haller” başlıklı 508’inci maddesinde; bütçeye ilişkin olarak bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan ve ihtiyaç duyulan hallerde, Maliye Bakanlığınca genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için yapılan düzenlemelerin esas alınacağı belirtilmektedir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 24.02.2018 tarih ve 30342 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 17.04.2018 tarih ve 6777 sayılı yazı ile uygulama birliğinin sağlanması amacıyla söz konusu Yönetmeliklerde belirtilen işlemlerin açıklamalar çerçevesinde yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
İlgili Yazı’da;
“A- Şartlı Bağış ve Yardımlar
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin “Şartlı bağış ve yardımlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrası “Şartlı bağış ve yardımlar alındıklarında, tahsis amacına uygun olarak kullanılmak üzere ilgili hesaplara, karşılıkları ise yükümlülük olarak kaydedilir. Yükümlülük tutarı, şartlı bağış ve yardımların tahsis amacı gerçekleştikçe gelir olarak kaydedilir. Bunların kullanılması sonucu kamu idaresi adına kaydı gereken bir varlık üretilmiş ise söz konusu varlık maliyet bedeliyle muhasebeleştirilir.” şeklinde değiştirilmiş ve aynı maddeye üçüncü fıkra olarak “Ayni olarak alınan şartlı bağış ve yardımlar edinildikleri tarihteki gerçeğe uygun değeri ile kaydedilir.” hükmü eklenmiş olup, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinde ise ilgili hesapların niteliğinde ve işleyişinde gerekli değişiklikler yapılmıştır.
Bu çerçevede, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin detaylı hesap planlarına gerekli yardımcı hesap tanımlamaları yapılmış olup buna göre;
Şartlı bağış ve yardım olarak alınan nakit tutarlar öncelikle bir taraftan 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç, ilgisine göre 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ya da 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak, diğer taraftan 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilecektir. Bu tutarların, şart kılınan amaç doğrultusunda kullanılmasını müteakip ise ayrıca düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir.
Şartlı bağış ve yardım olarak alınan taşınırlar ilgili hesaba borç, ilgisine göre 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ya da 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir. Taşınırlardan kullanılan, kullanıma verilen, tüketilen, üretime verilenlere dair tutarlar ise şartlı bağış ve yardım yapılan harcama biriminden alınacak yazı üzerine ayrıca düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına borç, 600- Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir.
Şartlı bağış ve yardım olarak alınan taşınmazlar ilgili hesaba borç, ilgisine göre 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ya da 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir. Taşınmazlar üzerinde, şart kılınan amaca uygun işlem tesis edildiğinde ise 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir.
1/1/2018 tarihinden anılan Yönetmeliklerin yayım tarihine kadar 600-Gelirler Hesabına kaydedilen ve tahsis amacı gerçekleşenler hariç şartlı bağış ve yardımlara ilişkin tutarlar 600-Gelirler Hesabına borç, ilgisine göre 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ya da 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilerek düzeltme işleminin yapılması gerekmektedir.” denilmektedir.
Yukarıda belirtilen Yazı’da, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde yapılan değişiklik ile şartlı bağış ve yardımların tahsis amacı gerçekleşince gelir kaydedileceği ve aksi halde yükümlülük kaydı olarak muhasebe kayıtlarında yer alması gerektiği belirtilmiştir.
İlgili Yazı’dan da anlaşılacağı üzere, şartlı bağış ve yardım olarak alınan nakit tutarlar, taşınır ve taşınmazlar tahsis amacına uygun olarak kullanılmak üzere ilgili hesaplara, karşılıkları ise yükümlülük olarak vadesine göre 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ya da 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. İlgili Yazı’nın uygulama birliğinin sağlanması amacıyla yayımlanmış olması, hesap ve kayıt düzeninde tekdüzenin sağlanması Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin amaçlarından olması mevcut düzenlemenin tüm genel bütçe kapsamındaki idareleri kapsayacak şekilde uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.
İdareye ait hesap ve işlemlerin incelenmesi neticesinde, şartlı bağış ve yardım olarak edinilen varlıkların ilgili yükümlülüğün gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılmaksızın doğrudan gelir kaydedildiği görülmüştür.
Tablo 8: Şartlı Bağış ve Yardımlar Listesi
| Tarih | Nereden Alındığı | Mahiyeti | Tutar (TL) |
| 27.12.2023 | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü) | Çevre Düzenlemesi | 1.000.000,00 |
| 29.12.2023 | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü) | Kazıcı Yükleyici İş Makinesi |
3.450.000,00 |
| 18.09.2024 | Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı | Genç Arıcılar Projesi | 317.726,70 |
| 30.09.2024 | Tarım ve Orman Bakanlığı | Yapılan Köpek Kısırlaştırma İşlemi Karşılığında Gelen Ödenek |
9.700,00 |
| 09.12.2024 | Tarım ve Orman Bakanlığı | Yapılan Köpek Kısırlaştırma İşlemi Karşılığında Gelen Ödenek |
1.500,00 |
| 24.12.2024 | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Türkiye Çevre Ajansı Başkanlığı) | Çevre ve Park Düzenlemesi | 1.848.420,00 |
Sonuç olarak, şartlı bağışların vadelerine göre kaydedilmemesi mali tabloları olumsuz etkilemekte, tüm işlemlerin ilgili dönem içinde veya sonuçları itibarıyla o dönemle ilgili olmasını ifade eden dönemsellik ilkesine aykırı bir uygulamaya sebebiyet vermektedir.
Kamu İdaresinin cevabında, bulguda açıklanan hususlar doğrultusunda kayıt işleminin yapılacağı ifade edilmiştir. Ancak, sonraki yıllarda yapılacak kayıtların 2024 yılı mali tablolarında oluşan hatayı düzeltici etkisi bulunmamaktadır.
Şartlı bağış ve yardımların, kullanım süreleri dikkate alınarak 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı veya 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına kaydedilmesi, bu tutarlardan şart kılınan amaç doğrultusunda kullanılanların ise yükümlülük hesaplarından çıkarılıp gelir hesaplarına aktarılması, mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi üretmesi açısından önem arz etmektedir.