Sayaç Okuma ve Açma-Kapama Hizmet Alım İhalesinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Sayaç Okuma ve Açma-Kapama Hizmet Alım İhalesinde Mevzuata Aykırılıklar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

06.01.2023-29.08.2024 tarihleri arası için yapılmış olan “Coğrafi Bilgi Sistemine (CBS) Dayalı Online Sayaç Okuma ve Açma-Kapama Hizmet” alımı işinde birden fazla hususta mevzuata aykırılık olduğu görülmüştür.

a) Hizmet Alımı Süreklilik Arz Etmesine Rağmen Süre Uzatımı Şeklinde İş Artışı Yapılmış Olması

Süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alım işinde, işin süresinin uzatılması suretiyle iş artışı yapıldığı görülmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 24’üncü maddesinde; mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen vaziyetler sebebiyle bir iş artışının zaruri olması halinde, artışa mevzu olan işin; sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya iktisadi olarak mümkün olmaması şartlarıyla, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işlerinde sözleşme bedelinin %20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği ifade edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesine istinaden tanzim edilmiş olan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Mal ve hizmet alımlarında iş artışı ve iş eksilişi” başlıklı 26’ncı maddesinin 26.2 alt maddesinde ise; süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında, işin devamı sırasında 4735 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesine göre yalnızca işin miktarı artırılarak iş artışı (sözleşme bedelinde artış) yapılabileceği, bu sebeple, işin süresinin uzatılması suretiyle iş artışı yapılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında, süre uzatımı verilmesi şeklinde iş artışı yapılmasının mümkün olmadığı ve bu alımlarda yalnızca işin miktarı artırılarak iş artışı yapılabileceği anlaşılmaktadır.

İhaleye dair belgeler incelendiğinde; hizmet alımı bitiş tarihinin 29.08.2024 olduğu, bu tarihin yönetim kurulu kararı ile 30.11.2024 tarihine uzatıldığı ve bu suretle işin süresinin uzatılması şeklinde iş artışı yapıldığı tespit edilmiş olup birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan süreklilik arz eden mevzubahis hizmet alım işinde, süre uzatımı şeklinde iş artışı yapılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta; 30.07.2024 tarihli yüklenici başvurusunda, İdare tarafından kafi sayıda iş verilmemesi sebebiyle işin nakdi tamamlanma oranının %85’in altında kalma ihtimali olduğundan 30.11.2024 tarihine kadar süre uzatımı istenildiği; yükleniciye noksan iş verilmiş olması, mevcut işin uzatılmasında kamu yararı bulunması ve mevcut işin bitim tarihi ile yeni ihalenin başlama tarihi arasında işin devamlılığına tesir edecek vaziyetin olması sebeplerinden mütevellit bu başvurunun kabul edilerek yükleniciye 30.11.2024 tarihine kadar süre uzatımı verildiği ve bu suretle de iş artışı yapıldığı ifade edilmiştir. Süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan mevzubahis hizmet alımında; işin süresinin 29.08.2024 tarihinden 30.11.2024 tarihine kadar uzatılarak iş artışı yapılmış olması, yukarıda İdare tarafından belirtilmiş olan sebepler yahut herhangi bir başka sebeple mümkün olmamakla birlikte mevzuata göre bu şekildeki hizmet alımlarında, ancak işin miktarının artırılması şeklinde süreye dair bir uzatım verilmeden iş artışı yapılabilmektedir. Süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında, mevzuata uygun şekilde iş artışı gerçekleştirilmelidir.

Süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında, hizmet alınacak süre işin başında belli olduğundan ve iş artışı olsa da değişmeyeceğinden, böyle alımlarda süre uzatılarak iş artışı yapılmaması gerekmektedir.

b) Hizmet Alımı Süresince Gerçekleşen Ağır Aykırılık Halleri Olmasına Rağmen İşe Ait Sözleşmenin Feshedilmemesi

Yüklenicinin hizmet sunumunda, sözleşmede ağır aykırılık olarak belirtilmiş bazı kusurlar/noksanlıklar bulunmasına rağmen, işe ait sözleşmenin feshedilmemiş olduğu görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesine istinaden tanzim edilmiş olan Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sözleşme tasarısı” başlıklı 17’nci maddesinde; İdarenin, sözleşme tasarısını bu Yönetmelik’in ekinde yer alan tip sözleşmeyi esas alarak hazırlayacağı, tip sözleşmede boş bırakılan yahut dipnota alınan hususların, işin hususiyetine ve sözleşme nevine (götürü bedel/birim fiyat) göre 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde tanzim edileceği, cezalar, aykırılık halleri ve sözleşmenin feshine dair hususlarla alakalı olarak sözleşme tasarısı dışındaki diğer ihale dokümanında yapılan tanzimlerin dikkate alınmayacağı ifade edilmiştir.

Yukarıda yer alan hükümler doğrultusunda ve mezkûr Yönetmelik’in ekindeki tip sözleşmeye göre hazırlanmış olan işe ait sözleşmenin 16.1.3. maddesinde; “Aşağıdaki tabloda yer alan ağır aykırılık hallerinden herhangi birinin gerçekleşmesi halinde, 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşme feshedilir.” ifadesi bulunmakta ve bahsedilen tabloda ise İdare tarafından belirlenmiş çok sayıda ağır aykırılık hali yer almaktadır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “İdarenin sözleşmeyi feshetmesi” başlıklı 20’nci maddesinde ise; sözleşme fesih işleminin, protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların gelir kaydedilmesi suretiyle yapılacağı belirtilmiştir.

Yapılan incelemede; sözleşmenin 16.1.3. maddesindeki tabloda ağır aykırılık olarak belirtilmiş kusurlardan/noksanlıklardan bazılarının hizmet alımı süresince gerçekleştiği, her biri protestoya lüzum kalmaksızın teminatların gelir kaydedilerek sözleşmenin feshini gerektiren bu ağır aykırılıklar ile alakalı yalnızca cezai işlem yapıldığı tespit edilmiştir. Ağır aykırılık kapsamında yer alan yüklenici kusurları/noksanlıkları dolayısıyla teminatların gelir kaydedilerek sözleşmenin feshedilmemiş olması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

İdare tarafından verilen cevapta; işe ait sözleşmenin 16.1.3 maddesinde ağır aykırılık olarak belirtilmiş hallerin, fesih gerektirmeyecek seviyede sözleşmenin icrasındaki hata ve yanlışlıklara dair olduğu, bu hallerinin sehven özel aykırılık olarak 16.1.2. maddesi yerine ağır aykırılık olarak 16.1.3 maddesine eklenerek sözleşmeye konulduğu, bahsedilen haller hasıl olduğunda ise hizmet alım işindeki süreklilik göz önüne alınarak yalnızca cezai işlem tatbik edilip sözleşmenin feshedilmediği ve yeni yapılan ihaleye ait sözleşmede herhangi bir aykırılık haline yer verilmeyerek hem 16.1.2. hem de 16.1.3. maddelerinin boş bırakıldığı ifade edilmiştir. Bu cevaba rağmen anılan maddede yer alan ağır aykırılık hallerine dair tabloda; online sayaç okuma yapılmaması hali, endeksin hatalı okunup fatura çıkarılması hali, arızalı sayaç ve vana değişimi yapılmaması hali, online borç ihbarnamesi dağıtımı yapılmaması hali, kaçak ve usulsüz su kullanıma olmasına dair tespit yapılmaması hali ve yüklenici tarafından değiştirilen sayaçların İdareye teslim edilmemesi hali gibi sözleşmenin feshi sebebini doğurabilecek ciddi hizmet kusurları olan pek çok aykırılık hali sayıldığından ve bu aykırılıkların gerçekleşmesi halinde 4735 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın sözleşmenin feshedilebileceği ifadesine de ayrıca yer verildiğinden, sözleşmenin 16.1.3. maddesindeki hallerden herhangi biri gerçekleştiğinde teminatların gelir kaydedilerek sözleşmenin feshedileceği hususu sarih olmakla beraber bu maddedeki haller gerçekleştiğinde hizmet alım işinde süreklilik gözetilerek sözleşmenin feshedilmediğinin belirtilmesi de yükleniciye yalnızca cezai işlem tatbik edilmesi hususuna herhangi bir mesnet sağlamayıp bu şekilde değerlendirildiğinde işin yarıda kesilmemesi için hiçbir işe ait sözleşmenin feshedilmemesi gerekir. Ayrıca, aynı işe dair yeni yapılan ihalede, sözleşmenin 16.1.2. ve 16.1.3. maddelerinin tamamen boş bırakılarak herhangi bir aykırılığa yer verilmemesini de; aykırılık halleri ile alakalı müphem bir vaziyete sebep olacağından doğru bir uygulama olarak kabul etmek mümkün değildir. Hizmet alım ihalesine ait sözleşmede aykırılık halleri sarih olarak belirlenmeli, bu hallerden biri gerçekleştiğinde ise sözleşmeye uygun şekilde ceza ve/veyahut fesih işlemi tatbik edilmelidir.

Hizmet alım ihalesi tip sözleşmesinde ağır aykırılık hallerinin tanzim edildiği

‘üncü maddede yer alan tablonun mahiyetine uygun olarak doldurulması ve bu tabloda yer alan hallerden herhangi birinin gerçekleşmesi vaziyetinde ise teminatların gelir kaydedilerek işe ait sözleşmenin feshedilmesi gerekmektedir.