Sayım Sırasında Tespit Edilemeyen Sabit Kıymetlerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Sayım Sırasında Tespit Edilemeyen Sabit Kıymetlerin Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

İztarım Eğitim Kurumları Danışmanlık Tarımsal Üretim Satış Pazarlama Sanayi ve Ticaret AŞ (Şirket) fiili sayım ve taşınır işlemlerinin incelenmesi neticesinde, bazı makine ve cihazlar ile demirbaş malzemelerinin, (Taşınır Kayıt Sistemi taşınır mevcut ürün listesindeki bilgilere göre) ilgili sabit kıymetlerin sayımının yapıldığı alanda bulunmadığı görülmüştür.

Şirket harcama yetkilileri taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden, kayıtlarının saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan sorumludurlar.

Kaybolan sabit kıymetlerin zayi olmakla birlikte Vergi Usul Kanunu (VUK)’nun 278’inci maddesi kapsamında belirtilen kıymeti düşen mallar olarak addedilmesi mümkün olmadığı gibi Gelir Vergisi Kanunu (GVK)’nun 88’inci maddesi gereğince sermayede meydana gelen eksilmelerin zarar addolunması da mümkün olmayıp söz konusu sabit kıymetlere ilişkin ödenen bedellerin gider olarak indirilebileceğine dair bir hüküm de GVK’nın 40’ıncı maddesinde bulunmamaktadır. Kaybolma suretiyle zayi olan sabit kıymetler yasal defter kayıtlarında, karşılık ayrılmadan direkt olarak “689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı’na kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydedilmelidir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve mevcut durum birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdaki tabloda yer alan makine ve cihaz ile demirbaş malzemelerinin Şirket demirbaşına kayıtlı dayanıklı taşınırları arasında bulunmadığı ve harcama biriminin dayanıklı taşınırlarına ilişkin kayıtlarının gerçek durumu yansıtmadığı görülmüştür.

30.05.1966 tarih ve 140 no.lu Hesap Uzmanları Kurulu Danışma Komisyonu kararında, sebebi izah edilemeyen sabit kıymet sayım noksanlıkları konusunda, eksik sabit kıymetlerin, defter bedel üzerinden satıldığı varsayımına göre işlem yapılması esası benimsenmiştir.

İlgili sabit kıymetler için izlenecek muhasebe kaydı aşağıdaki şekildedir:

257 Birikmiş Amortisman Hesabı (408.272,85 TL)

197 Sayım ve Tesellim Noksanları Hesabı (152.757,43 TL)

25 Maddi Duran Varlıklar Hesabı (561.030,28 TL)

/

/

689 Diğer olağan dışı gider ve zararlar Hesabı (152.757,43 TL)

197 Sayım ve Tesellim Noksanları Hesabı (152.757,43 TL)

/

Bu işlemler neticesinde, kaybolan sabit kıymetlerin net defter değeri, şirketin zararına yansıtılacağı için bu durum Kurumlar Vergisinde beyan edilen Kar/Zararı etkilemektedir. Amortisman gelirinin düşürülmesi, kurumlar vergisi matrahının artmasına yol açacaktır. Çünkü kaybolan sabit kıymetle ilgili geçmiş yıllarda ayrılan amortismanlar gelir olarak gösterilmiştir. Bu giderin kayıtlardan çıkarılması, vergi matrahının daha yüksek olmasına sebep olacaktır. Ancak bu tutarın ilgili sabit kıymetlere yönelik sorumlu personele rücu edilmesi durumunda Gelir/Gider kaydı eşitlenmiş olacaktır. Bu durumda izlenecek muhasebe kaydı işlemleri aşağıdaki şekildedir:

/

135 Personelden Alacaklar Hesabı 152.757,43 TL

679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabı 152.757,43 TL /

Sonuç itibariyle kaybolan varlıklar için yapılacak muhasebe işlemleri, ilgili düzenlemelere ve iç kontrol prosedürlerine göre gerçekleştirilmeli, yönetim kurulu kararı alınarak TMS 16, maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesine yönelik net defter değeri üzerinden kayıtlardan çıkarılarak zarar olarak kaydedilmeli ve ilgili sorumlulara rücu işlemi gerçekleştirilmelidir.

Tablo 5: Eksik Sabit Kıymet Listesi