Şehir içi toplu taşıma hatlarının Belediye Kanunu ve Devlet İhale Kanununa aykırı olarak süresiz kiraya verilmesi (Sayıştay)

Ordu Belediyesince geçmiş yıllarda yapılan şehir içi ulaşım hizmetlerinin gördürülmesine yönelik tahsis   işlemlerinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun öngördüğü şekilde herhangi bir süre sınırı olmaksızın ve ihale yapılmaksızın bir tahsis işlemi gerçekleştirildiği görülmektedir.

  5393 sayılı Belediye Kanununun ‘Belediyenin yetkileri ve imtiyazları’ başlıklı 15 inci maddesinin (p) bendindeki  “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek”  hükmü yer almaktadır.

  İl, ilçe ve belde sınırları içersindeki ulaşıma ilişkin olarak  “ Vatandaşın ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi ve disiplin altına alınması, korsan taşımacılığın önlenmesi ve fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını tespit etmektir” yetkisi; 03.05.1986 tarih ve 19096 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (86/10553 sayılı BKK) Ticari Plakaların Verilmesinde 

Uyulacak Usül ve Esaslar Hakkında Karar uyarınca ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun ( 12 / b ) maddesi ile İl Trafik Komisyonlarına verilmiş idi. 

Gerek 1580 sayılı Belediye Kanunu gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu ve gerekse ilgili Bakanlar Kurulu Kararı gereğince şehir içi ulaşım için ihale ve bu ihalenin de süreli olması esası hüküm altına alınmıştır. İlgili mevzuat süresiz tahsis veya yetkilendirmeye izin vermemektedir.

Ordu Belediyesinin şehir içi kiraya verme işlemlerinde ise herhangi bir süre sınırına ne genel ne de özel yetkilendirmelerde rastlanılamamıştır. Ayrıca tahsis işlemlerinde herhangi bir ihale olmadan sadece encümence yapılan yetkilendirmeyle tahsis işlemi yapılmıştır.

1986 yılından itibaren yapılan yetkilendirmelerde genellikle bireysel yapılan başvurular ve bunların Belediye Encümenince yapılan ruhsatlandırması ile çalıştıkları görülmüştür.1989 yılından itibaren ise Belediye ile araç sahipleri arasında araçların çalışma esas ve usullerini düzenleyen protokoller yapılarak şehir içi taşımaya yön verilmeye çalışılmaktadır. Bu protokollerin çalışma izni, ruhsatı ve yetkisini uzattığını söylemek mümkün değildir. Belediye tarafından yapılan yetkilendirmelerde herhangi bir süre sınırının olmadığı, yaklaşık 25 yıldır araç sahiplerinin bu taşımacılık işini her yıl yapılan protokollere ve ilk başta yapılan yetkilendirmelere dayanarak devam ettirdikleri görülmüştür.

 Kamu idaresi cevabında: 06.12.2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6360 sayılı Kanunun 1.maddesinde 14.03.2013 tarihli ve 6447 sayılı kanunun 1.maddesiyle yapılan değişiklik ile Ordu ilinde sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla Büyükşehir Belediyesi kurulmuş ve Ordu Belediyesi Ordu Büyükşehir Belediyesine dönüştürülmüştür.

 Yine 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7.maddesinin (f) bendinde; “ Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek , (p)  bendinde de , “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.” İşleri Büyükşehir Belediyesinin görevleri arasında sayılmış, yine aynı kanunun Ulaşım Hizmetleri başlıklı 9 uncu maddesinde ; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile Büyükşehir Belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” Hükümleri yer almaktadır.

    Gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu ve gerekse 5216 sayılı Büyükşehir Belediye

Kanununun ilgili maddeleri gereğince, bundan böyle,  konu ile ilgili yapılacak uygulamalarda, Ordu Büyükşehir Belediyesi olarak kanunun yetki verdiği ölçülerde ve yine ilgili mevzuata uygun bir şekilde işlem tesis edilecektir, demişlerdir.

 Sonuç olarak: Ordu Belediyesinden yetkilendirilen taşıma yapan kişilerin yetkilerinin süresizliğine ilişkin bulgumuza belediye, Ordu Belediyesinin Büyükşehir olması sonrası kurulacak olan Ulaşım Koordinasyon Merkezi aracılığıyla soruna çözümler aranacağını bildirmiştir. Konu hakkında ilerleyen yıllarda belediyenin çalışmalarının izlenmesinde fayda olacaktır.